ರೇಖೆಯು ಅಪರಿಮಿತ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಸಮತಲವು ಅಪರಿಮಿತ ರೇಖೆಗಳನ್ನು; ಘನವು ಅಪರಿಮಿತ ಸಮತಲಗಳನ್ನು; ಅತಿಘನವು ಅಪರಿಮಿತ ಘನಗಳನ್ನು ... ಛೆ, ಇಲ್ಲ ... ನನ್ನ ಕತೆಯನ್ನು ಶುರು ಮಾಡಲು ಇದು, ಈ “ರೇಖಾಗಣಿತದ ವಿಧಾನ”, ಸೂಕ್ತವಾದುದು ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕತೆಯೂ ಸತ್ಯ ಕತೆಯೆಂದು ಹೇಳುವ ಪರಿಪಾಟವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಕತೆ ಮಾತ್ರ ಹಾಗಲ್ಲ, ಇದು ನಿಜವಾಗಲೂ ಸತ್ಯ ಕತೆ.

ನಾನು ಬುಯೆನೋಸ್ ಏರೀಸ್‌ನ ಬೆಲ್‌ಗ್ರಾನೋ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿನ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಒಂದರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲ ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಂಜೆಯ ಇಳಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಬಾಗಿಲು ಬಡಿದ ಸದ್ದು ಕೇಳಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದೆ. ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ. ತುಸು ಎತ್ತರದ, ಹೇಳಬಹುದಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ಚಹರೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅಥವಾ ನನ್ನ ಸಮೀಪದೃಷ್ಟಿದೋಷದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಹಾಗೆ ಅನ್ನಿಸಿರಬಹುದು. ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಸೂಟ್‌ಕೇಸ್ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅವನು ಎದ್ದುಕಾಣದ ಸಾಧಾರಣ ಕಳೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ. ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವನೊಬ್ಬ ಹೊರದೇಶದವನೆಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ನನಗವನು ವಯಸ್ಸಾದವನಂತೆ ಕಂಡಿದ್ದ; ಆದರೆ, ಅವನ ತೆಳುವಾದ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲು ನನ್ನನ್ನು ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು. ಅವನ ಕೂದಲು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯದವರ ಕೂದಲಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ತಾಸಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದ ಅವನು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡಿನ ಆರ್ಕ್ನೀ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು.

ಅವನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಂದ ಒಂದು ವಿಷಣ್ಣತೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು—ಅದೀಗ ನನ್ನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದಂತಿದೆ.

“ನಾನು ಬೈಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತೇನೆ,” ಅವನೆಂದ.

“ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬೈಬಲ್‌ಗಳಿವೆ, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜಾನ್ ವೈಕ್ಲಿಫ್‌ನ ಬೈಬಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸಿಪ್ರಿಯಾನೊ ಡಿ ವಲೇರಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ತೀರ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವ ಲೂಥರನ ಬೈಬಲ್ ಇವೆ — ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ವಲ್ಗೇಟ್‌ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ನನಗೆ ಬೈಬಲ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಂತೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನಿಮಗೀಗ ಗೊತ್ತಾಗಿರಬೇಕು,” ನಾನು ತುಸು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿಯೇ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಠೀವಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದೆ.

ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಮೌನದ ಬಳಿಕ, “ನಾನು ಬೈಬಲ್‌ಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಿಕಾನೆರ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನನಗೊಂದು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವೊಂದು ದಕ್ಕಿತು. ನಿಮಗೆ ಅದು ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿರಬಹುದು,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನು ತನ್ನ ಸೂಟ್‌ಕೇಸನ್ನು ತೆರೆದು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ. ಅದು ಕ್ಯಾಲಿಕೊ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಒಕ್ಟಾವೊ ಆಕಾರದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಬಂದಿರುವ ಪುಸ್ತಕವದು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅದರ ಅಸಾಧಾರಣ ತೂಕದಿಂದ ನಾನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ‘ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ’ ಎಂಬ ಪದಗಳಿದ್ದುವು ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ‘ಬಾಂಬೆ’ ಎಂದಿತ್ತು.

“ಸುಮಾರು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ್ದಿರಬೇಕು,” ನಾನೆಂದೆ.

“ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದೂ ಇಲ್ಲ.”

ಪುಸ್ತಕದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪುಟವನ್ನು ತೆರೆದೆ. ಅದರಲ್ಲಿನ ಬರಹ ನನಗೆ ಅಪರಿಚಿತವಾದ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಪುಟಗಳು ಹಳತಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಣೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು. ಪಠ್ಯವು ಬೈಬಲಿನಂತೆ ಎರಡು ಕಾಲಂಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುದ್ರಿತ ಅಕ್ಷರಗಳು ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಪಠ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ-ಉತ್ತರದ ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪುಟಗಳ ಮೇಲಿನ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಕ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ನೋಡಿದಂತೆ ಪುಸ್ತಕದ ಎಡ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 40,514 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ; ಅದರ ಎದುರಿನ ಬಲಗಡೆಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ 999 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು.ಹಾಳೆ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಮುಂದಿನ ಪುಟದ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಟು ಅಂಕಿಯದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ, ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರವೂ ಇತ್ತು, ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು. ಶಾಯಿಯ ಪೆನ್ನಿನಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದ ಹಿಡಿಗೂಟದಂತಿತ್ತು ಅದು—ಶಾಲೆಯ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನ ಒರಟು ಕೈಯಿಂದ ಚಿತ್ರ ಬರೆಸಲಾಗಿತ್ತೇನೋ ಎನ್ನುವಂತೆ.

“ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ. ನೀವು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆಂದೂ ಕಾಣಲಾರಿರಿ,” ಆ ಆಗಂತುಕ ಹೇಳಿದ.

ನಾನು ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತೆ ತೆರೆದೆ. ಆ ಹಿಡಿಗೂಟದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾ ಹೋದೆ. “ಇದು ಯಾವುದೋ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲವೇ?” ನನ್ನ ಹತಾಶೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಪ್ರಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದೆ.

“ಅಲ್ಲ,” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದ. ಅನಂತರ, ಗುಟ್ಟೊಂದನ್ನು ಹೇಳುವವನಂತೆ ದನಿತಗ್ಗಿಸಿ, “ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಾನು ಬಯಲುಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೊಗಸೆಯಷ್ಟು ರೂಪಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಂಡೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮಾರಿದವನು ಒಬ್ಬ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ. ಬಹುಶಃ ಅವನಿಗೆ ಆ ‘ಗ್ರಂಥಗಳ ಗ್ರಂಥ’ ಒಂದು ಅದೃಷ್ಟ ರಕ್ಷೆಯಂತೆ ಕಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ನನ್ನ ಅನುಮಾನ. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಜಾತಿಯವನು; ಉಳಿದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಿಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅವನ ನೆರಳು ಕೂಡ ಮೈಲಿಗೆ. ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ‘ಮರಳ ಪುಸ್ತಕ’ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಲೀ ಮರಳಿಗಾಗಲೀ ಮೊದಲಿಲ್ಲ, ಕೊನೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಆಗಂತುಕನು ನನಗೆ ‘ಮರಳ ಪುಸ್ತಕ’ದ ಮೊದಲ ಪುಟವನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಹೇಳಿದ.

ನಾನು ನನ್ನ ಎಡಗೈಯನ್ನು ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಹೆಬ್ಬೆರಳನ್ನು ಮೊದಲಿನ ಖಾಲಿಹಾಳೆಯಿರುವಲ್ಲಿ ತೂರುತ್ತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೆರೆದೆ. ಏನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಸಲವೂ ನಾನು ತೆರೆದಂತೆಲ್ಲ ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ನನ್ನ ಅಂಗೈ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕದೊಳಗಡೆ ತೂರಿದ್ದ ನನ್ನ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುಟಗಳು ಪಟಪಟನೆ ಮೂಡತೊಡಗಿದವು. ಅವು ಪುಸ್ತಕದಿಂದಲೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

“ಈಗ ಕೊನೆಯ ಪುಟವನ್ನು ತೆರೆಯಿರಿ ನೋಡೋಣ,” ಎಂದ ಆಗಂತುಕ.

ಆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೂ ನಾನು ವಿಫಲನಾದೆ. ನನ್ನದಲ್ಲದ ದನಿಯಿಂದ ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು “ಇದು ಹೀಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ತೊದಲಿದೆ.

ತಗ್ಗಿದ ದನಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತ, “ಹೀಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದರೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಪುಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪರಿಮಿತದಷ್ಟೇ—ಹೆಚ್ಚೂ ಅಲ್ಲ ಕಡಿಮೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಯಾವುದೂ ಮೊದಲ ಪುಟವಲ್ಲ, ಯಾವುದೂ ಕೊನೆಯ ಪುಟವಲ್ಲ. ಪುಟಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೋ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಒಂದು ಅಪರಿಮಿತ ಸರಣಿಯ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರಬಹುದು.”

ಅನಂತರ, ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವನಂತೆ, “ದೇಶವು ಎಲ್ಲೆಯಿಲ್ಲದ್ದಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಾವು ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಕಾಲವು ಅಳೆಯಲಾಗದ್ದು ಎಂದಾದರೆ, ನಾವು ಕಾಲದ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು.”

ಅವನ ಊಹಾಪೋಹಗಳು ನನಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡತೊಡಗಿದುವು. “ನೀವು ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವರು, ಸಂದೇಶವಿಲ್ಲವಷ್ಟೇ?,” ನಾನು ಹೇಳಿದೆ.

“ಹೌದು. ನಾನೊಬ್ಬ ಪ್ರೆಸ್ಬೀಟೇರಿಯನ್. ನನ್ನ ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದೆ. ಆ ದೇಸೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಅವನ ಪೈಶಾಚಿಕ ಪುಸ್ತಕದ ಬದಲಿಗೆ ‘ದೇವರ ನುಡಿ’ಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವನಿಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಖಾತ್ರಿಯಿದೆ.”

ಅವನು ಆ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಅವನು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವುದೋ ಇಲ್ಲ ಕೆಲಸದ ನಿಮಿತ್ತ ಬಂದಿರುವುದೋ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ. ಅವನೊಬ್ಬ ಸ್ಕಾಟ್, ಆರ್ಕ್ನೀ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದವನು ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದದ್ದು ಆಗ. ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮ್‌ರ ದೆಸೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಎಂದರೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ.

“ನೀವು ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ರಾಬೀ ಬರ್ನ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರಬೇಕು,” ಅವನು ತಿದ್ದಿದ.

ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ನಾನು ಆ ಅನಂತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುತ್ತಲಿದ್ದೆ. “ನಿಮಗೆ ಈ ಕೌತುಕವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ಕೊಡುವ ಆಲೋಚನೆ ಏನಾದರೂ ಇದೆಯೇ?” ಅನಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತ ಕೇಳಿದೆ.

“ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಕೊಡಲಿಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೊಬಲಗಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಿಟ್ಟ.

ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ನನ್ನ ಕೈಗೆಟಕದ್ದು ಎಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿ ನಾನು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಒಂದೆರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾನೊಂದು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದೆ.

“ನಾನೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಎದುರಿಡುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬೊಗಸೆಯಷ್ಟು ರೂಪಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರತಿ ಕೊಟ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಲ್ಲವೇ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿಮಗೆ, ಈಗಷ್ಟೇ ನನ್ನ ಕೈಸೇರಿರುವ ನನ್ನ ಪಿಂಚಣಿ ಹಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ನಾನು ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಪಡೆದಿರುವ ಗಾಢ ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿರುವ ವೈಕ್ಲಿಫ್ ಬೈಬಲ್ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಆಗದೇ?” ಎಂದೆ.

“ಕಪ್ಪು ಅಕ್ಷರಗಳ ವೈಕ್ಲಿಫ್ ಬೈಬಲ್!” ಅವನು ಮೆಲುನುಡಿದ.

ನನ್ನ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗೆ ಹೋಗಿ ಹಣ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಪುಸ್ತಕಪ್ರೇಮಿಯ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅವನು ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ತಿರುವುತ್ತ ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪುಟ ಮತ್ತು ಒಳಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ.

“ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಯಿತು,” ಅವನೆಂದ.

ಅವನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಚೌಕಾಸಿ ಮಾಡದಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ನನಗೆ ಬೆರಗಾಯಿತು. ನನಗೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾರಲೇಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿಯೇ ಅವನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬಂದಿದ್ದನೆಂದು ನಾನು ಆಮೇಲೆ ಮನಗಂಡೆ. ಎಣಿಸದೆಯೇ ಹಣವನ್ನು ಜೇಬಿಗಿಳಿಸಿಕೊಂಡ.

ಅನಂತರ ನಾವು ಭಾರತ, ಆರ್ಕ್ನೀ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಅದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಾಮಂತರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದೆವು. ಅವನು ಹೊರಟಾಗ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆಂದೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಹೆಸರು ಕೂಡ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ಮೊದಲು ನಾನು ‘ಮರಳ ಪುಸ್ತಕ’ವನ್ನು ವೈಕ್ಲಿಫ್ ಬೈಬಲ್ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದೆ. ಅಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹಳತಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿದ್ದ ‘ಸಾವಿರದೊಂದು ರಾತ್ರಿಗಳು’ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸೆಟ್ಟಿನ ಹಿಂದೆ ಅದನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ಮಲಗಿದ್ದೇನೋ ಹೌದು ಆದರೆ ನಿದ್ದೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದೆದ್ದು ದೀಪ ಉರಿಸಿದೆ. ಆ ಅಸಂಭವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ತಿರುವತೊಡಗಿದೆ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಮುಖವಾಡದ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಿಸಿತು. ಪುಟದ ಮೇಲಿನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ನನಗೀಗ ಮರೆತು ಹೋಗಿದೆ. ಅದು ಒಂಭತ್ತನೇ ಘಾತಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದಷ್ಟೇ ನೆನಪಿದೆ.

ನನ್ನ ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಒಡೆತನದ ಅದೃಷ್ಟದ ಜೊತೆಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಕದ್ದಾರು ಎಂಬ ಹೆದರಿಕೆಯೂ ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನಂತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯದ ಭೀತಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇವೆರಡು ಭಯಗಳು ನನ್ನೊಳಗಿನ ಸಂಶಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ನನಗೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸ್ನೇಹಿತರು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನಾನು ಅವರನ್ನು ಕಾಣುವುದನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟೆ. ಕೊನೆಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಂಧಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟೆ. ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಭೂತಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿ ಅದು ನಕಲಿ ಅಲ್ಲವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಆ ಪುಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದ್ದನ್ನು ನಾನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ. ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾ ಹೋದೆ. ಅದು ಭರ್ತಿಯಾಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವೇನೂ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರವೂ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಪುಸ್ತಕದ ಕನಸುಗಳನ್ನೇ ಕಂಡೆ.

ಬೇಸಿಗೆಯೂ ಬಂದು ಹೋಯಿತು. ಪುಸ್ತಕವು ದೈತ್ಯರೂಪಿ ಎಂಬುದು ನನಗೀಗ ಅರಿವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಕಣ್ಣಾಡಿಸಿದಾಗ ನನಗೆ ಅದೇನು ಮಹಾ ಗಾತ್ರದಲ್ಲವೆಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತೇನೋ ಹೌದು. ಆದರೆ, ಆ ಯೋಚನೆಯಿಂದ ಆದ ಪ್ರಯೋಜನವಾದರೂ ಏನು? ಆ ಪುಸ್ತಕವು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಕನಸಿನಂತಿತ್ತು; ದುತ್ತನೆ ಎದುರಾಗಿ ಮುಜುಗರಪಡಿಸುವಷ್ಟು ಅಸಭ್ಯವಾಗಿತ್ತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ವಾಸ್ತವವನ್ನೇ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವಂತಿತ್ತು. ನಾನು ಅದನ್ನು ಸುಡಬೇಕೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡೆ. ಆದರೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಉರಿಸುವ ಬೆಂಕಿಯೂ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ್ದಾಗಿದ್ದು ಅದು ಸುಡುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಹೊಗೆಯು ಇಡೀ ಗ್ರಹವನ್ನೇ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸೀತು. ಹಾಗಾದರೆ ಏನು ಗತಿ ಎಂದು ಹೆದರಿಕೊಂಡೆ. ಒಂದು ಎಲೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜಾಗ ಕಾಡು ಎಂದು ಎಲ್ಲೋ ಓದಿದ ನೆನಪಾಯಿತು. ನಿವೃತ್ತನಾಗುವ ಮುನ್ನ ನಾನು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿನ ಅರ್ಜೆಂಟೈನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೈಬ್ರೆರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ಲೈಬ್ರೆರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಭೈನೂರು ಸಾವಿರ ಪುಸಕ್ತಗಳಿವೆ. ಲೈಬ್ರೆರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಧ್ವಾರದ ಬಲಗಡೆ ನೆಲ ಮಾಳಿಗೆಗೆ ಇಳಿಯುವ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಕೆಲಸಗಾರನ ಕಣ್ತಪ್ಪಿಸಿ, ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರವೆಂದಾಗಲೀ, ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರವೆಂದಾಗಲೀ ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಬೂಷ್ಟು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಒಂದು ಶೆಲ್ಫಿನ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮರಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ.

ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ

ಹಾಸನದ ನಿವಾಸಿ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ Pascal Nazareth ಅವರ Gandhi’s Outstanding Leadership ಪುಸ್ತಕದ ಅನುವಾದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ’ ಪುರಸ್ಕಾರ ಲಭಿಸಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆದ ಮತ್ತೆರಡು ಅನುವಾದಗಳೆಂದರೆ ರೊಆಲ್ಡ್ ದಾಹ್ಲ್ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ಅನುವಾದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾಕ್ ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್. ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ ಅವರಿಗೆ 'ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ' 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಈ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಬಿ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಬರೆದ ಅಳವು ಅರಿಯದ ಭಾಷೆ: ಕಲೆ, ಸಮಾಜ, ಇತಿಹಾಸ ಎನ್ನುವ ಪುಸ್ತಕ ತುಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ಕರಾವಳಿಯ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಗೆಯುತ್ತಾ ಅದು ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲಾ ಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿಯೂ ಈ ಕೃತಿ ಓದುಗರ ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇದೊಂದು ಜಡವಾದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಡದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಲೇಖಕರ ಅನುಭವದ ಕಥಾನಕದೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಭಾವವಲಯದಲ್ಲಿನ ಓದುಗರಲ್ಲದೆ ಆ ವಲಯದ ಹೊರಗಿನವರೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಹಲವು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನೂ ಅಡಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖಕರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರುವ ಮನೆತನದಿಂದ ಬಂದವರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ತಮ್ಮ ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವೇಷ ಹಾಕಿ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದವರೂ ಆಗಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತತೆಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಟ-ಕೂಟಗಳೆಂಬ ಎರಡೂ ಶಾಖೆಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯವರೆಗಿನ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಊಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇದು ಈ ದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಕೆಳಜಾತಿಯವರಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕರು ಸಕಾರಣ ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಎಂದರೆ 1920ರ ದಶಕದಿಂದ ಈ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಜಾತಿಯವರ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಒಂದು ಆರಾಧನಾ ಕಲೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮೂಲತಃ ಈ ಕಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಜನರು ಅದರಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟರು. ಲೇಖಕರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಮೇಳಗಳು ಜಾತಿಯ ಗೆರೆಯನ್ನು ಮೀರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ವೀರರನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು 1950-60ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಯೇ ರಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಆ ವಿದ್ಯಮಾನ ಸಂಭವಿಸಿದ ದಶಕದ ಅನಂತರ ಈ ಕ್ರಾಂತಿ ಮುಂದುವರಿಯದೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದವೇ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದದ್ದರ ವಿಮರ್ಶೆ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಇನ್ನೂ ಕೋಮುವಾದದಿಂದಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿರದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಉದಾತ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು 1980-90ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಮೇಲೆದ್ದ ಕೋಮು ಜ್ವಾಲೆಗೆ ತುಪ್ಪ ಸುರಿಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಡುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕಲೆ ತನ್ನ ಅಧಃಪತನ ಕಂಡ ವಾಸ್ತವ ಘಟನೆಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಸಮಚಿತ್ತದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ತಳಮಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರವಾಗಿ ನೋಡ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕೆಳಜಾತಿಯವರಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರ: ಇದು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಮೇಲುಜಾತಿಯವರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವವರು ಸೂಳೆಯರು, ನಾಟಕ ಮಾಡುವವರು ಚಟಸಾರ್ವಭೌಮರು ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆಯವರ ಆತ್ಮಕಥನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕೀಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದೆ. ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಬಡಗುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೇಲುಜಾತಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೇಲುಜಾತಿಯವರು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಕೆಳಜಾತಿಯವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಇದೇ ವಿದ್ಯಮಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಬಿಲ್ಲವರಂತಹ ಕೆಳಜಾತಿಯವರಿಗೆ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯ ಸಹಿತ ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಲ್ಲಾಡಿ ಕೊರಗ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ‘ಇರಾ ಶ್ರೀ ಸೋಮೆಶ್ವರ ಮೇಳ’ ಅನೇಕ ಪ್ರಥಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖಕರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಾದ ಮೊದಲ ಪಲ್ಲಟವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಂತ ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಮೇಳಗಳೂ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಬಿಲ್ಲವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದರೆ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ದೂರವಾದ ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಈ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದವರೆವಿಗೂ ಬಿಲ್ಲವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಕಟು ವಾಸ್ತವ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಕೊರಗ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪಲ್ಲಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೃಪಾಪೋಷಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ಮೇಳ, ಕೆಳಜಾತಿಯ ಬಿಲ್ಲವ ಸಮಾಜದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮೇಳ, ಮೊದಲ ಟೆಂಟ್ ಮೇಳ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯ ಅವರು ಮಾಡಿದ್ದೆಂದರೆ ಅದುವರೆಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾದ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ 1948ರಲ್ಲಿ ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ’ ಎನ್ನುವ ಜಾನಪದ ಮೂಲದ ಕತೆಯನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಿಸಿದ್ದು. ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರು ಅದುವರೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾಗಿದ್ದ ಬಿಲ್ಲವ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜನಪದ ವೀರರು ಎನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ಅವರೇ ಈ ಕಥಾನಕದ ನಾಯಕರು ಎನ್ನುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಾದ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಪಲ್ಲಟದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ನಂತರ ಬಂದ ಜಾನಪದ / ಸಾಮಾಜಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಥಾನಕಗಳು ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೇ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಭದ್ರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಸ್ತವವನ್ನೂ ಲೇಖಕರು ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೊರಗ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಸುಮಾರು ಅದೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ‘ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ’ ಎನ್ನುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕತೆಯನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅದು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಕೆಟ್ಟ ಗಂಡನ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದು ಅವನನ್ನು ತೊರೆದು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಕತೆಯುಳ್ಳದ್ದು. ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಿ ಏಟು ಕೊಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಹಸ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೂ ದುರದೃಷ್ಟಕರ. ಲೇಖಕರು ಈ ಘಟನೆಯ ಸುತ್ತ ನಡೆದ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನೂ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡುವುದು ಪುಸ್ತಕದ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕದಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಾಗಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ತುಂಬ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಶೇಣಿ ಧಾರೆ: ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಧಾರಿ “ಮಾತಿನ ಲೋಕದ ಮಹಾ ಕವಿ” ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ತಿನಿಂದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಬಗೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕುಂಬ್ಳೆ ಧಾರೆ: ಇದು ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ ರಾವ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಸಂಘದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ; ನಂತರ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗುವ ಮಟ್ಟದ ನಾಯಕನಾಗುವ ತನಕ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೋಮು ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇವರಿಬ್ಬರದೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹೆಸರು. ಶೇಣಿಯವರು ಕುಂಬ್ಳೆಯವರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷ ಹಿರಿಯರು. ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಂತೂ ಇಬ್ಬರೂ ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದವರು. ಶೇಣಿಯವರು ತಾವು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದವರು; ಪಾತ್ರಗಳ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಅದುವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಬಿಚ್ಚಿ ತೋರಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟವರು. ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದವರು. ಕುಂಬ್ಳೆಯವರು ಅಸ್ಖಲಿತವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾದ ಮಾತಿನ ಧಾರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದ.

1950-60 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ‘ಬಪ್ಪನಾಡ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ರಚಿತವಾಗಿ ರಂಗವೇರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರು ಬಪ್ಪಬ್ಯಾರಿ ಎಂಬ (ಮುಸ್ಲಿಂ) ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಬಗೆ ಅನನ್ಯ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕುರಾನನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ನಮ್ಮ ವೈದಿಕ ದರ್ಶನಗಳನ್ನೂ ಕುರಾನಿನ ದರ್ಶನಗಳನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ ಬಪ್ಪಬ್ಯಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆಗೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯವೊಂದನ್ನೇ ಅವರು ಬರೆದರು. ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮಾಜದವರೂ ಬಂದು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆನ್ನುವುದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ಆದರೆ ಕಾಲ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಮು ಕಿಚ್ಚು ಹಬ್ಬಿದಂತೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೋಮು ದ್ವೇಷ ಹಬ್ಬಿಸುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೊದಮೊದಲು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ನೇರವಾಗಿ ಆಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ತನ್ನ ಅವನತಿಯ ಆಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದು ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಮುಂದಾಳುತನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿ 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ‘ಅಯೋಧ್ಯಾ ವಿಜಯ’ ಎನ್ನುವ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ. ಆ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದ ಲೇಖಕರು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅಂದಿನ ದಿನ ನಡೆದ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಕೋಮು ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲಜಿಯಿಂದ ಔರಂಗ ಜೇಬನ ವರೆಗಿನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದೊರೆಗಳನ್ನು ಅವಹೇಳನಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಬಗೆ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು 180 ಡಿಗ್ರಿ ತಿರುಚಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಂದು ದೊರೆಗಳಿಂದ ಹತರಾದರು ಎಂದು ಕತೆ ಕಟ್ಟಿದ ಬಗೆ. ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕುಂಬ್ಳೆಯವರು ಕೋಮು ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಭಾವಾವೇಶದಿಂದ ಆಡಿ ಜನರನ್ನು ಹುಚ್ಚೆಬ್ಬಿಸಿದ ರೀತಿ - ಇವೆಲ್ಲ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಓದಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ವಿವೇಕ ಪಾತಾಳ ತಲುಪಿದ್ದು ಖಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಕ್ತತೆ ಎಷ್ಟಿದೆಯೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ತಾರುಣ್ಯದ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದ ಲೇಖಕರು ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಮಾತಿನಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತರಾಗಿದ್ದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ತಂದು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಬೈಯುವ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯೇ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕೆಲವು ವಿಡಿಯೋ ಕ್ಲಿಪ್ಪುಗಳ ಲಿಂಕನ್ನೂ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಓದುಗರ ಸ್ವತಃ ಅವುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸ ಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಐಸೋಲೇಟೆಡ್ ಆಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದಲ್ಲ; ಕರಾವಳಿಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿವು. ಅಷ್ಟಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಾ ಸರಪಣಿಯಾದ ಸಂಗತಿ ಎನ್ನುವ ಮಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನೂ ಈ ಕೃತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇದಲ್ಲದೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲಾ ಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನೂ ಈ ಕೃತಿ ಇನ್ನೊಂದು ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಭಾವಕ್ಕೆ ಕೊಡುವ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಪಯಣಿಸಿದ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಹೊಸ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮನರಂಜನಾ ಸಿನಿಮಾ ಕತೆಯ ನಕಲಾದದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಕತೆಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಕಟ್ಟಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುವ, ಹೊಸ ಅರ್ಥ ಹೊಳೆಯಿಸುವ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಗಗಳೂ ನಡೆಯದಿದ್ದುದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಿಂತ ನೀರಾದದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಇದೆ. ಮತಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಬಂಧದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದು ಬಹುತೇಕ ಆರಾಧನಾ ಕಲೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆದ ಹಿನ್ನಡೆ-ಮುನ್ನಡೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಕಲಾ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗದೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿಯೂ ಕೀಳು ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ; ಬದಲಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಾಗ ಆಗುವ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದೆ.

ತಾಳಮದ್ದಲೆ (ಕೂಟ) ಕೇವಲ ವಾಚಿಕಾಭಿನಯದಿಂದಲೇ, ಎಂದರೆ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕಲೆಯಾದರೆ, ವೇಷಭೂಷಣ, ನೃತ್ಯಾಭಿನಯ ಮತ್ತು ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟುವ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ಕವಲು ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ಆವೃತ್ತಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುವ ಆಟ. ನೃತ್ಯಾಭಿನಯಗಳು ಇದ್ದರೂ ಅದರಲ್ಲೂ ಮಾತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕ ಅಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನ. ನಾಟಕ, ಸಿನಿಮಾ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ನಟನೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ನಾಟಕಕಾರನೋ, ಸಾಹಿತಿಯೋ ಬರೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನಟ ಸಾಹಿತಿಯೂ ಆಗಿ ತನ್ನ ಸದ್ಯೋಜಾತ ವಾಚಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಈ ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಚಿಕಾಭಿನಯ ಅಥವಾ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ತಲುಪಿದ ಅವನತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಅಲ್ಲಮನ ವಚನದ ಸಾಲು ಧ್ವನಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ಪುಸ್ತಕವು ಲೇಖಕರು ಎತ್ತಿದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ, ನಾಟಕ, ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಪರಿಣಿತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದರಿಂದ ಈ ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಅವರ ಮಾತುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಹೋಗಿವೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಮಂಡಿಸಿದ ಅವರ ಮಾತುಗಳ ಪೇಲವ ನೆರಳು ನನ್ನವು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಓದಲೇಬೇಕಾದ ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ

ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯುಳ್ಳವರು. ಇಂದಿನ ಏಕರೂಪಿ ಮತ್ತು ಯಾಜಮಾನ್ಯದ ಧೋರಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಆಳವಾದ ಮಾನವೀಯ ನಿಲುವಿನಿಂದ ಎದುರು ನಿಂತವರು. ತಮ್ಮ ಓದು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

1

ಸ್ವವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಬರಹವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ನನಗಿದೆ. ನಾನು ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದದ್ದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಅದೆಷ್ಟು ಪುಟ್ಟದೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ನಮ್ಮದೊಂದೇ ಮನೆ. ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಒಂದು ಹೆಸರಿದ್ದರೂ ಅದು ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ. ನಮ್ಮ ಗುರುತೆಲ್ಲವೂ ಪಕ್ಕದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಊರು ನಲ್ಲೂರಿನದ್ದೇ. ಅದು ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗಿನ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಮೀಟರಿನ ಸುತ್ತಳತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ನೋಡಿದರೂ ನಮ್ಮದೊಂದೇ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬ. ಶುಕ್ರವಾರದ ನಮಾಜಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ನಡೆದೋ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲೋ ಸಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ದಸರೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ರಜಾ ಕಾಲದ ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಮತ್ತು ಈದ್‌ನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೂ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಮಾಜು ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಅರಬಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುರಾನ್ ಅನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ‘ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ’ವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಷ್ಟೂ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದದ್ದು ಮನೆಯಲ್ಲೇ. ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದೆರಡು ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ, ಮಂಗಳೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ‘ಉಸ್ತಾದ’ರ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ವಿಫಲವಾದದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಮನೆಯೇ ‘ಮದ್ರಸಾ’ ಆಗಿತ್ತು.

ಮುಂದೆ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹತ್ತಿರದ ದೊಡ್ಡ ಊರು ಮತ್ತು ಹಾಸನ ನಗರವನ್ನೇ ಸೇರಿದ ನಂತರವೂ ‘ಮುಸ್ಲಿಂ’ ಎಂಬ ಗುರುತು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಅದೊಂದು ‘ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು’ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡುವಂಥ ಅನುಭವಗಳೇ ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ… ನನಗಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಗೆಳೆಯರೂ ಅವರ ಮನೆಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ “ನಿಮ್ಮ ಜಾತಿಯವರು ನಾವು ಮಾಡುವ ಮಾಂಸದ ಅಡುಗೆ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ‘ಮುಸ್ಲಿಂ’ ಗುರುತಿನ ವಿಚಾರ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಗೆಳೆಯರ ಮನೆಯಲ್ಲಂತೂ “ನಿನಗಾಗಿಯೇ ‘ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ’ ಮಾಡಿದ ಮಟನ್ ತಂದಿದ್ದೇವೆ,” ಎಂದು ಉಪಚರಿಸುವಾಗಲೂ ನನಗೆ ‘ಸಹಿಷ್ಣುತೆ’, ‘ಸೌಹಾರ್ದ’ಗಳಂಥ ಪದಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪದಗಳೆಲ್ಲಾ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಲು ತೊಡಗಿದ್ದೇ ನಾನು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆಂದು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ.

ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿ ಹಲವು ವ್ಯರ್ಥ ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷ ಕಳೆದು ಮಂಗಳೂರು ತಲುಪಿದ ನನಗೆ ಊರೇನೂ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹುಟ್ಟೂರು ದೇರಳಕಟ್ಟೆ ಸಮೀಪದ ಬೆಳ್ಮ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಮಸೀದಿಗೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವುದನ್ನು ತಾಯಿಯ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ತಾಯಿಯ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಕರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಆ ಊರಿನ ಜೊತೆಗೆ ನಮಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಬಂಧಿಕರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ನಮ್ಮೆದುರೇ “ಈ ಮಕ್ಕಳು ‘ದೀನ್’ (ಪರಲೋಕ) ಮತ್ತು ‘ದುನಿಯಾವು’ (ಇಹಲೋಕ) ಎರಡೂ ಇಲ್ಲದ ಗಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕುರಾನನ್ನೂ, ದೀನಿಯಾತ್, ಅಖಲಾಕ್‌ಗಳೆಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಂತೆಯೇ ಓದಲು ಅರಿತದ್ದನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದಲೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಾನು ವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಮಂಗಳೂರು ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿ ಉರುಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ‘ನಾವು’ ಮತ್ತು ‘ಅವರು’ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆ ಸುಪ್ತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ನನ್ನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಮುಂಗಾರು’ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ‘ಸಂಘ’ದ ಜೊತೆಗೆ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ ಮೇಲಾಟವಂತೂ ತಾರಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಚಯ ನನಗಾಯಿತು. ಪತ್ರಿಕಾ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾತಾವರಣ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಕಾರಣವಾದರೆ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ದೊರೆತ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಗೆಳೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣ. ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೇನು ಅಪರಿಚಿತವಲ್ಲ. ನಮ್ಮೂರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಊರವರೇ ತಿಂಗಳಾನುಗಟ್ಟಳೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಶನಿಪ್ರಭಾವ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ತ್ರಿಜನ್ಮಮೋಕ್ಷ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣಗಳಂಥ ಜಗಮಗಿಸುವ ‘ಸೀನರಿ’ಗಳಿದ್ದ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂತೋಷ ನನಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಕರಾವಳಿ ಮೂಲದವರು ಆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹರಕೆಯ ‘ಆಟ’ಗಳನ್ನು ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ತಿ ನೋಡುವ ನನ್ನ ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಚೇರಿಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ಕೆ. ಜಯರಾಮಶೆಟ್ಟರು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಕ್ಷಗಾನಾಭಿಮಾನಿ. ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಸಂಗ್ರಹವೇ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಿರಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಜಯಶಂಕರ ಭಟ್ಟರೂ ಅಷ್ಟೇ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಇದ್ದ ಪುರಾಣ ಜ್ಞಾನ ಅಪಾರ. ಭಾರತ ದರ್ಶನ ಪ್ರಕಾಶನದವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಭಾಗವತದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪುಟಗಳೂ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದವು. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಗಾಗಿ ಬರೆದ ‘ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣʼ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ʼವಚನಭಾರತʼ ಓದಿ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತಗಳ ಕತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತು ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನನ್ನ ಅಹಂಕಾರದ ಬೆಲೂನಿಗೆ ಈ ಸಂಪುಟಗಳು ಸೂಜಿ ಚುಚ್ಚಿದ್ದವು. ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆಯವರ ‘ಯುಗಾಂತ’ದ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದೂ ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗಳ ಹಂತದಿಂದ ಟೌನ್‌ಹಾಲ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕೂಟಗಳ ಲೈವ್ ಕೇಳುಗನಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉತ್ಸಾಹವಿದ್ದ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ನನಗೆ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದು.

ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಬಿಜೆಪಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಕಲಾವಿದರೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕುಂಬಳೆ ಸುಂದರರಾಯರಿಗೂ ಈ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿ. ಈತನ ತಂದೆಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು. ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಜಗಳವಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಗೆಳೆತನ ಗಾಢವಾಗುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಆಟ ನೋಡುವ ಆತನ ಹುಚ್ಚು ನನಗೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನನಗಿದು ಅರ್ಥವಾಗದ ಕಲೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ, ಅದೇ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಕಲೆಯಾಯಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಪಲ್ಲಟಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿದ ಕಾಲಘಟ್ಟವೂ ಇದುವೆ. ಕುಂಬಳೆ ಸುಂದರರಾಯರು ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುತೇಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಜೆಪಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಚುನಾವಣೆ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಬಿಜೆಪಿಯ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಗೆಲುವಿನ ಹಿಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಂಥ ಕಲೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಸುದ್ದಿಯ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕಾಣಿಕೆಯೂ ದೊಡ್ಡದೇ ಇತ್ತು. ವಿವಿಧ ಮತಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ ಕೋಮು ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಲು ತೊಡಗಿತು.

ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಲ್ಲಟಗಳು ನನಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸಿದ್ದು ನನ್ನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಗುರುತನ್ನು.ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬರುವ ತನಕವೂ ನಾನು ಬರೇ ಮುಸ್ಲಿಂ ‘ಜಾತಿ’ಯವನೆಂಬ ಗುರುತನ್ನಷ್ಟೇ ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಂಗಳೂರು ನನ್ನನ್ನು ‘ಅನ್ಯಮತೀಯ’ನನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ಅನ್ಯಮತೀಯ’ ಎಂಬ ಪದ ಈಗ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲೂ ನಿತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ‘ಅನ್ಯ’ರಲ್ಲಿರುವುದು ಯಾರೆಂದು ಈಗ ವಿವರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದಷ್ಟೂ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

ಮಿತ್ರ ಡಾ. ಬಿ. ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟು ʼನೀವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿʼ ಎಂದಾಗ ನಾನು ಮರುಮಾತನಾಡದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ. ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲಾಗದ ವಿಷಾದ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಏನೂ ಬರೆಯದೆಯೇ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮರೆತೇಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಅವರಿಂದ ವಾಟ್ಸ್ಆ್ಯಪ್ ಸಂದೇಶ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಾನದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಗೋಜಿಗೂ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟರ ತಾಳ್ಮೆ ಅದಮ್ಯ. ಅದಾವ ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲೋ ‘ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಇದನ್ನೊಮ್ಮೆ ಓದಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ’ ಎಂದು ಕೊನೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರು.

‘ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಖನನ’ವನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ನನಗೆ ನೆನಪಾದದ್ದು ವಸಾಹತೋತ್ತರ ಚಿಂತಕ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸೈದ್‌ನ ‘Exile’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಇದನ್ನು ‘ತಾಯ್ನೆಲದಿಂದ ನಿರ್ವಸಿತನಾಗುವುದು’ ಎಂದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ ಸೈದ್ ಮಂಡಿಸುವ ‘exile’ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ರೂಪಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವನೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ “Exile for the intellectual in this sense is restlessness, movement, constantly being unsettled, and unsettling others.”1

ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೊತೆಗೊಂದು ಸಾವಯವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಖನನಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವ ಕ್ರಿಯೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾದ ‘Exile’ನ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ. ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಡಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಓದುವ ನಮಗೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅತಿಶಯದ ಮಾತಾಗಲಾರದು.

2

‘ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಅನುಭಾವಿ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಂ ಹೇಗೆ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದ್ದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಜರ್ಮನಿ ತೊರೆದ ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಕೆಲಕಾಲ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಮುಸೋಲಿನಿ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಬರೆದ ‘The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction’2 ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪ್ರಬಂಧ 1936ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಸಿನಿಮಾ, ಫೋಟೊಗ್ರಫಿ, ರೇಡಿಯೊ ಮುಂತಾದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ತಂತ್ರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಬಂಧ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ತಂತ್ರವನ್ನು ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ‘aestheticizing of politics’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಸವಳಿದಿದ್ದ ಯೂರೋಪಿನ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಒಲವುಗಳು ಸಹಜ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ನಿಜ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮುಸೋಲಿನಿ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಲರ್ ಇಬ್ಬರೂ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿ ಸಂಘಟಿಸುವ ರಾಜಕಾರಣದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸಿದರು. ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ರ್‍ಯಾಲಿಗಳು, ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು, ಘೋಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಸಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ‘expression replaces empowerment” ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮೂವತ್ತರ ದಶಕದ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಬೇರೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸಿದ್ದು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಹೆಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಬೀಡಿ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮಗಳು. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಉದ್ಯಮಗಳು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ತೊಡಗಿದ್ದೂ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲೇ.

ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೂರಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಜೊತೆಗೇ ಹಂಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಎದರಿಸಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉದ್ಯಮಪತಿ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಕುಸಿತ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿತು. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕವಿಡೀ ಮುಚ್ಚುವ ಹೆಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ಸುಮಾರು 80ರಷ್ಟಿದ್ದ ಹೆಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು 2010ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹತ್ತು ಹನ್ನೆರಡರ ಆಸುಪಾಸಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು.

ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಬೀಡಿ ಉದ್ಯಮ ತೊಂಬತ್ತರ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಲಬಗೆಯ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲುವಾಗುವಂತೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಬೀಡಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಇವು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ಅಂಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಸವಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ನಡುವಣ ಸಣ್ಣ ಸಿಗರೇಟುಗಳೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾದಾಗ ಬೀಡಿ ಉದ್ಯಮ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿತು.

1970 ಮತ್ತು 8೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತಿನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದ್ದ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಗೋಡಂಬಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲೇ ಸುಲಿಯಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿಯಟ್ನಾಂ ಮತ್ತು ಐವರಿಕೋಸ್ಟ್‌ಗಳೂ ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಿಳಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ಸುಲಿಯುವಿಕೆ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಾರದೇ ಹೋದವು. ಈ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ಬೆಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಕುಸಿಯುತೊಡಗಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಕಚ್ಚಾ ಗೋಡಂಬಿಗಾಗಿ ಆಮದನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉದ್ಯಮ ತೀವ್ರ ಹಿನ್ನೆಡೆ ಅನುಭವಿಸಿತು.

ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಂಡ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಳ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ವಿದೇಶೀ ಟ್ರಾಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಅಭದ್ರತೆಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಹೆಂಚು, ಬೀಡಿ ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಉದ್ಯಮದಂಥ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನೇನೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಎದುರಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯೇತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಾಗ ಅದರಿಂದ ಬಾಧಿತರಾದವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂಘ ಪರಿವಾರ, ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತೀ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಜಾಣತನದ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ’ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜೋತ್ಸವ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಜನ್ಮತಳೆದದ್ದೇ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು ಆಗ ವಿಶ್ವ ಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಏರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಆಳ್ವ.3 ಮೊದಲ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜೋತ್ಸವ ನಡೆದದ್ದು 1981ರಲ್ಲಿ. ಇದೇ ವರ್ಷ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್ ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದ ‘ವಿಶ್ವ ಹಿಂದೂ ಸಮ್ಮೇಳನ’ವೂ ನಡೆದಿತ್ತು.

ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಳಿದೆಲ್ಲೆಡೆ ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರೈತ ಸಂಘಗಳು ಬಹಳ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಗುಂಡೂರಾವ್ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದವು. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತದಾರರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೆದ್ದ ಕಾಲವದು. ಆಗ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವಿತ್ತು. 1983ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ಜಯಗಳಿಸಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು.

ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರೋಧಿ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಸಂಘ ಪರಿವಾರ ತನ್ನ ಕೋಮುದ್ವೇಷದ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಿರುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಬಿಸಿತ್ತು. ‘ರಾಜಕೀಯೇತರ’ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ’ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳಿಂದ ‘ಹಿಂದೂ ವೈಭವ’ದ ಕಥನಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ತಂದು ಉಣಿಸಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಭ್ರಮೆಗೆ ದೂಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದವು. 1985ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ‘ಧರ್ಮಸಂಸದ್’ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ‘ಶಿವರಾತ್ರಿಗೆ ಮುನ್ನ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಮಮಂದಿರ ಬೀಗ ತೆರೆಯದೇ ಇದ್ದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು’ ಎಂದು ಈ ನಿರ್ಣಯ ಹೇಳಿತ್ತು. ಕರಾವಳಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಬವಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ‘ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜೋತ್ಸವ’ಗಳೂ, ‘ರಾಮಶಿಲಾ ಪೂಜನ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದವು. ಇವುಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡರೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಏರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಆಳ್ವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ‘ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜೋತ್ಸವದ’ ಸಂಘಟನಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಗ್ರೀಷ್ಮಾ ಕುತ್ತಾರ್‌ಗೆ ವಿವರಿಸಿರುವುದು ಹೀಗೆ:. ‘ಇದೊಂದು ರಾಜಕೀಯೇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂದು ಆಳ್ವರು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆರ್‌ಎಸ್ಸೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ನಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕರೆತಂದಬಿಡಬಹುದು, ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾವೂ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆವು. ಸಮಾರಂಭದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ವೇದಿಕೆಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ವಿಎಚ್‌ಪಿಯ ಹೆಸರು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ನಾವು ಮೋಸ ಹೋದವೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು’. ಇದಾದ ನಂತರವೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳೇನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಊರಿನ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಬ್ಯಾನರುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಟಿಂಗ್‌ಗಳು ತುಂಬಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ವೇದಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಕೇಸರಿಯೇ. ಭಾವುಕ ಭಾಷಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಿಂದೂ ವೈಭವವನ್ನು ಅತಿರಂಜಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗಲೇ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನೂ ಕೆಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರನ್ನು ಖಳನಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ತಮ್ಮದೇ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮದೇ ಜೊತೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದೂಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಕಾರಣರೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬಜರಂಗದಳ, ವಿಶ್ವಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್‌ನಂಥ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ತನಕದ ತಳಮಟ್ಟದ ನಾಯಕತ್ವ ಬೆಳೆದದ್ದೂ ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ. ಮೂವತ್ತರ ದಶಕದ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಭಾವುಕ ಭಾಷಣಗಳಿದ್ದವು, ಘೋಷಣೆಗಳಿದ್ದವು, ಬಾವುಟಗಳಿದ್ದವು, ಕೇಸರಿ ಪಂಚೆ ಮತ್ತು ಶಾಲಿನ ಸಮವಸ್ತ್ರವಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹೇಳಿದ ‘expression replaces empowerment’ ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತನಕವೂ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗದ ಕೇಸರಿ ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಬಂಟಿಂಗ್‌ಗಳು ಭೂತ/ದೈವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯ ಪಂಚೆಯುಟ್ಟೇ ನೇಮ ಮತ್ತು ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಕೇಸರಿ ಪಂಚೆ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿ ಶಾಲುಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡರು. ‘ನೇಮೋತ್ಸವ’ದಂಥ ಹೊಸ ಪರಿಭಾಷೆಯೂ ಬಂತು. ಜಾನಪದೀಯ ಅವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ‘ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣ’ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು. ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಜಾನಪದೀಯ ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ತಾಳಮದ್ದಲೆಗಳು ಯಾವ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನೂ ತೋರದೆ ರಾಜಕೀಯ ದೃಶ್ಯಚಮತ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾದವು.

3

ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಇರುವುದು ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಅಶುಪ್ರತಿಭೆಯಲ್ಲಿ. ಅಭಿನಯಿಸಬೇಕಾದ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಪ್ರಸಂಗದ ಪದ್ಯ. ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಆಯ್ಕೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ‘ವೇಷಧಾರಿ’ಯದ್ದೇ. ನಾಟಕದಂತೆ ಮೊದಲೇ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ವೇಷಧಾರಿಯೇ ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂದರೆ ವೇಷಧಾರಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿಯೂ ಇರಲೇಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯವನ್ನು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಆಹಾರ್ಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ‘ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ’ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಂತೂ ಮಾತಿನದ್ದೇ ವಿಜೃಂಭಣೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು ಅರ್ಥದಾರಿಯಾಗುವುದು. ಆಂಗಿಕ ಮತ್ತು ಆಹಾರ್ಯಗಳೆರಡರ ಬೆಂಬಲಗಳು ಅರ್ಥಧಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ವಾಚಿಕದಲ್ಲೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಸವಾಲು ಸಣ್ಣದಲ್ಲ. ಪಾತ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರವೇಶವೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು.

ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಬಹಳ ಬಿಗಿಯಾದ ಚೌಕಟ್ಟೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರೊಳಕ್ಕೆ’ ಪೌರಾಣಿಕ’ವೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಕಥನ ಪರಿಸರದ ಹೊರಗಿನದ್ದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹುತೇಕ ಅಸಾಧ್ಯ. ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್‌ನಂಥ ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರರಂಥ ವಿದ್ವಾಂಸರು ರಚಿಸಿದ ‘ಘೋರ ಮಾರಕ’ ಪ್ರಸಂಗದ ಕಥನವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲೂ ಪೌರಾಣಿಕತೆಯೇ ಇದೆ. ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ದೇವಲೋಕವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವುದೂ ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಬಿಗಿಯಾದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಕಲಾವಿದನ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವ ಸಮಕಾಲೀನತೆ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೊಂದು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. “ಪುರಾಣ ಕಾಲದ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞರ ಬಾಯಿಂದ ಇಂದಿನ ರಾಜನೀತಿಯನ್ನು ಹೊರಪಡಿಸುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ; ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಂದಿನ ಗೋಡೆಗೆ ಅಂಟಿಸುವುದು ತರವಲ್ಲ. ಇಂತಹ ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಅಭಿನಯದ ಮರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದಿರುವುದೇ. ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಅಭಿನೇತೃವು ಅನುಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಬೇಕು ಹೊರತು, ಅನುಕಾರ್ಯನನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡಬಾರದು”. ಪಾತ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಮಾತುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಸೇಡಿಯಾಪು ಅವರು ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಈಗ ಪಾತ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲೇ ಹೇಳುವುದಾದರೆ “...ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೊಂದರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನಾಗಬೇಕಾದವನೊಬ್ಬ ಯಕ್ಷರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಾನು ನಡೆಸಬೇಕೆಂದಿರುವ ಪಕ್ಷ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮತೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ವಿಷವನ್ನು ಬೆರೆಸುವ…” ಕ್ರಿಯೆ.

ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯೊಳಗಿನ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಜಾತಿಹಾಸ್ಯ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ಹಾಸ್ಯದ ಪ್ರಭೇದವೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇತ್ತು. ಪ್ರಬಲ, ದುರ್ಬಲ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಾಸ್ಯಗಾರನ ಮೂಲಕ ಲೇವಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವವೂ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಇತ್ತು. ಇದು ಅಂಕೆ ಮೀರಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ವಿವಿಧ ಜಾತಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ವರ್ತಮಾನದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ‘ಜಾತಿಹಾಸ್ಯ’ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ‘ಕೋಮುವಾದಿ ಹಾಸ್ಯ’ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ‘ಜಾತಿಹಾಸ್ಯ’ದ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡ ‘ಕೋಮುವಾದಿ ಹಾಸ್ಯ’ದ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ವರ್ತಮಾನದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕೋಮುರಾಜಕಾರಣ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಭಯಭೀತರಾಗಿರುವುದು ಎಂಬ ಕಾರಣವೊಂದನ್ನು ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಿಗಿರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅಥವಾ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೊತೆಗಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾದ ಚಿತ್ರಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

‘ಜಾತಿಹಾಸ್ಯ’ದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತಿದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳಿಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯಲ್ಲೊಂದು ನೇರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಇತ್ತು. ಈ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ, ಆಸ್ವಾದನೆ, ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಲೋಕ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸದಾ ಅನ್ಯವೇ. ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಕಲಾವಿದರು, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಷ್ಟೇ ಈ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದುದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂಗಡಿ ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವವರದ್ದು ಮಾತ್ರ. ಹಾಗಾಗಿ ಕರಾವಳಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮುದಾಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಜಾತಿಹಾಸ್ಯ’ದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಲೇವಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೇವಡಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅಸಮಾಧಾನ ಕಲಾಪ್ರಕಾರದೊಳಗೆ ಇರುವವರಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುವವರಿಂದಲೂ ಬಂತು. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರದ ಕರ್ನಾಟಕವು ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಕಾಲಘಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜಾತಿ ಹಾಸ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಉಳಿದ ಜಾತಿ ಸಂಘಟನೆಗಳೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಯೇ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದವು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಕ್ಕೆ ಸಂಘ ಪರಿವಾರದ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ’ವೂ ನಡೆಯಿತು. ಒಂದಾಗಿರುವ ‘ಹಿಂದು’ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಂಘ ಪರಿವಾರಕ್ಕೆ ‘ಜಾತಿ ಹಾಸ್ಯ’ವನ್ನು ತೊಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಿತ್ತು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ‘ಕೋಮುವಾದಿ ಹಾಸ್ಯ’ ಸಂಘಪರಿವಾರದ ರಾಜಕೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಇದೊಂದು ಸರಳರೇಖಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯ್ದೆ ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಜೊತೆಗೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೆಳ ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರ ಹಿಂದೆ ಭೂಸುಧಾರಣೆಯೂ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ದೇವರಾಜ ಅರಸರ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವುಗಳೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಘ ಪರಿವಾರ ಮುಂದಿಟ್ಟ ‘ಹಿಂದೂ ಗುರುತು’ ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಉಚ್ಚಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ‘ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣ’ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅದರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು.

4

ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಬರೆದ ‘ಯಕ್ಷಗಾನ’ ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು 1957ರಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಪ್ರೌಢ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಈ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಏಳು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕರಾವಳಿಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕುರಿತ ಬರೆಹಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸ್ಥಳ ಯಾವತ್ತೂ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಇದೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೋಮುವಾದೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳು ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದರೆ ನಿರಾಶೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಬರೆಹ ಅಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷಭೂಷಣ, ಕುಣಿತ, ಭಾಗವತಿಕೆಗಳು ‘ಪರಂಪರೆ’ಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿವೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದು ಕಲಾವಿದರ ಆತ್ಮಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಗಿನ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮತ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೀಗಳೆಯುವಂಥ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಚರ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ಯಕ್ಷ ರಂಗಾಯಣ’ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವರ್ತಮಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಬ್ಬರು, ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಗಿನ ಕೋಮುವಾದಿ ಒಲವುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ಬಂದದ್ದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ. ಈ ಸಭೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಆ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಿಲುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡುವಂಥದ್ದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕೋಮುವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದು ಮೂರೂವರೆ ದಶಕ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಮೀಮಾಂಸಕರು ಅದನ್ನೇಕೆ ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಧಾರಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮಾತೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಲೆಯ ಸುಂದರ ಹೊರಾವರಣವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಂಡು ಅದು ಸ್ವಾಯತ್ತವೂ ಅದರಷ್ಟಕ್ಕೇ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದದ್ದು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ಕಲಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನು ಮರೆತ ಸ್ಥಿತಿ ಇದು. ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಥಿಯೋಡರ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಅಡೋರ್ನೋ ಇದನ್ನು “aesthetic fetishism”4 ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮೂರೂವರೆ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ fetishism ಅನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಈಗ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟರೂ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಅವರು ಮುಂದೆ ಎದುರಿಸಬಹುದಾದ ನಿಂದನಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಕಂಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕೋ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯವೆಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೃಶ್ಯ ಚಮತ್ಕಾರ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಥದ್ದೊಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಂತೂ ಇತ್ತು.

ಈ ಉತ್ಖನನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟರು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲಾವಿದ ದಿವಂಗತ ಕುಂಬಳೆ ಸುಂದರರಾವ್. ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಮಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಕೇವಲ ಅದಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲಾವಿದರಿವರು. ‘ಭರತಾಗಮನ’ದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳೆಯವರು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಭರತನ ಪಾತ್ರ ಅನನ್ಯ. ವಸಿಷ್ಠರ ಓಲೆಯನ್ನೋದಿ ಕೇಕಯ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭರತನನ್ನು ಇಡೀ ನಗರವೇ ‘ಅನ್ಯ’ನಾಗಿಸಿತ್ತು. ತನ್ನದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಅನ್ಯ’ನಾಗುವ ಭರತನ ತಲ್ಲಣಗಳಷ್ಟೂ ಕುಂಬಳೆಯವರ ಅಸ್ಖಲಿತ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಕುಂಬಳೆಯವರು ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನೇರಿದ ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮದೇ ದೇಶದ ಜನಸಮುದಾಯವೊಂದನ್ನು ‘ಅನ್ಯ’ರನ್ನಾಗಿಸುವ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಅಸ್ಖಲಿತವಾಗಿ ಆಡಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದದ್ದೇನು?

ಕುಂಬಳೆಯವರು ಮತೀಯ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಕೆದಕುವ ಬೆಂಕಿ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನುಷಂಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿರುವ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದ ಮೇಲೇ ಆಡಿದಂಥವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಡಿದವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ರೂರಿಗಳೇನೂ ಆಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯರಂತೆ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ರಂಗದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಆಡುವ ಮಾತಿಗೆ ರಂಗದ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಬರುವ ಚಪ್ಪಾಳೆಗಳು ಅವರ ಮಾತಿನ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆಯುವವರೂ ಸಾಮಾನ್ಯರೇ. ಫ್ಯಾಸಿಸಂ ಮಾಮೂಲಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿಬಿಡುವುದೇ ಹೀಗೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕೇಡು ಮಾಮೂಲಿತನವಾದಾಗ ಸಾಯುವುದು ಮನುಷ್ಯರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಯ ವಿವೇಕವೂ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಯ ವಿವೇಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಡೆಸಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಶೆಟ್ಟರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಭದ್ರಂ ಶುಭಂ ಮಂಗಳಂ.

4

ಥಿಯೋಡರ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಅಡೋರ್ನೋ, On the Fetish Character in Music and the Regression of Listening, 1938 [PDF Link].

---

---

ಎನ್ ಎ ಎಂ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್

ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಎನ್. ಎ. ಎಂ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಅವರು ಮುದ್ರಣ, ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ‘ಉದಯವಾಣಿ’ಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರಜಾವಾಣಿ’ಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ (ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ‘ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ’ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ (ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್) ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಇವರು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಯೋಸ್ಟಾರ್ (ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ) ಓಟಿಟಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

---

---

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಪೂರ್ವಜರು

ಬಾವಲಿಗಳು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ತಾಗ
ಕತ್ತಲು ಸುರಿವುದು.

ರಾತ್ರಿಯು ಕಾಡಿಗೆಯಷ್ಟು ಕಡುಗಪ್ಪಾಗುವುದು
ಅಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಮರಳಿ ಗರ್ಭವನ್ನು ಹೊಗುವರು.

ಆಕಾಶದಿಂದಾಚೆ ನಮ್ಮ  ಪೂರ್ವಜರು
ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬರುವ ಸುದ್ದಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವರು.

ಮಿಂಚುಹುಳುಗಳು ನಮ್ಮ ಇರವನ್ನು 
ಹೊಳೆಯುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವವು.

ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು
ತಾವು ಆಯ್ದ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವರು,
ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಬಂಗಾರದ ಬೀಜಗಳಾಗುವುವು
ಆಕಾಶದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಬಿತ್ತುವರು
ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲು.

 ಭಾಷೆ

ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳಾಚೆ
ಭಾಷೆಯ ಅಂಕುಡೊಂಕು ಚಿಹ್ನೆಗಳು
ಉಲ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ  ಸೇರುವುವು
ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಪಿಸುಗುಡುತ್ತಾ
ಅವು ವ್ಯೋಮದಿಂದ ಜಾರುವುವು
ಮನುಕುಲವು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಸಿಕೊಂಡ 
ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ

ಭಾಷೆಯ ವಿಶಾಲ ದೇಹಗಳು
ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಮರುಭೂಮಿಯೆಡೆಗೆ
ಪಯಣಿಸುವುವು
ಅಲ್ಲವು ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಎಂದೋ ಕಾಣೆಯಾದ
ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುವು

ಅವುಗಳ‌ ಸಂಕಟವು
ಹುಗಿದುಹೋದ ಪದಗಳನ್ನು
ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತುವುವು
ಪದಗಳು ಭಾಷೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ
ಗರಿಗಳ ಸದ್ದಿಗೆ ಒನೆಯುತ್ತಾ
ಧೂಮದಂತೆ ಮೇಲೇಳುವುವು

ಆಮೇಲೆ ಅವು ನಳನಳಿಸುವ ಹೂಗಳಿಂದ ನೇಯ್ದ
ಪದರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುವು.

ಆತ್ಮ ಶಲಾಕೆಗಳು ಕವಿತೆಗಾಗಿ ತಹತಹಿಸುತ್ತಾ
ಬೆಂಕಿಗೆ  ಶರಣಾಗುವುವು
ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗುವುವು
ಬಯಕೆಗಳ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ.

ಮೊಗ್ಗೊಂದು ಅರಳುವುದು
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಹನಿಗಳ ಮೇಲೆ .
ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕವಿತೆ ದಳದಳವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಡಿಯಲ್ಲಿ
ರೂಪಕವೊಂದು ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು.

ಹಚ್ಚೆ

ಮುದುಕಿಯೊಬ್ಬಳು
ತನ್ನ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬುಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು
ಬದುಕಿಡೀ ಹಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವಳು.

ಬಣ್ಣ ತುಂಬಿದ ಸೂಜಿ
ತೂರುವುದು ರಕ್ತ ಮಾಂಸದ ಸುರಂಗದೊಳಗೆ ಮಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ

ದೇಹಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಳವಳು ಹೀಗೆ.
ಒಂದು ಚುಕ್ಕಿ:
ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗಳು.

ಚುಕ್ಕೆಯೊಳಗೊಂದು ಚುಕ್ಕಿ
ಹೂಗಳು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪವಿತ್ರ ಹೂಗಳು.

ಮರಗಳು:
ಪೂರ್ವಜರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಾಡು.

ಮನುಷ್ಯನ ಚಿತ್ರಗಳು:
ಸೋದರ ಸೋದರಿಯರು.

ಮುಷ್ಠಿ ಕಾಳಿನೊಡನೆ
ಅಥವಾ ಒಂದೆರಡು ತುಂಡು ಒಣಬ್ರೆಡ್ಡಿನೊಡನೆ
ತನ್ನ ಗೂಡು ಸೇರುವಳು
ಎಲ್ಲ ಮೃತ ಜೀವಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ವಿರಮಿಸಿರುವಲ್ಲಿಗೆ.

ಕವಡೆ
  
ಕಡಲಿನ ತಡಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ
ನೀರವ ರಾತ್ರಿಗಳಲಿ
ಹಾಡುವುದು ಗಾಳಿಯು ಕವಡೆಗಳ ಒಳಗಿಂದ

ಸಾವಿನ ಭಯದ ಎದೆಬಡಿತ
ಚುಚ್ಚುವ ಯಾತನೆ
ಅಡಗುವುದು ಕವಡೆಯೊಳಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ

ಪ್ರೀತಿಯ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಅಪ್ಪುಗೆ
ಸಂತಸದ ಕುರುಡು ಕುದುರೆಗಳು
ಕವಡೆಯೊಳಗಿಂದ ಹಾರುವುವು
ಜಲಕೀಟಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ.

ಮುರಿದ ದೋಣಿಗಳೊಳಗೆ
ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯದ ನಿಧಿ
ದೇಹಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೀನುಗಾರರು
ಸಾವಿನಂಗಳದಲ್ಲಿ ರೋದಿಸುವರು
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಡುವರು ಕವಡೆಗಾಗಿ

ಕವಡೆಗಳು ಗುದ್ದಾಡುವುವು ಸಿಡಿಯುವುವು
ಬಿರುಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಮಾತಾಡುವುವು
ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲರ ಪಾಪ ಪುಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ.

ನವಿಲು

ಕಪ್ಪು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ
ಅವು ಮೀಯುವುವು

ಅವುಗಳ ಮೈಮೇಲಿನ 
ನಕ್ಷತ್ರದ ಹುಡಿಗಳು
ಹೊಳೆಯುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳಾಗುವುವು
ಅವು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಗಿರಗಿರನೆ ತಿರುಗುವುವು

ಅವುಗಳ ಶಿಖಿಯು 
ಖಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ.
ಆಟದ ನವಿಲು
ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಅದರಿಂದಲೇ ಮಾಡುವರು

ಅದರ ಬಿಚ್ಚಿದ ಗರಿಯು
ಆಕಾಶ ಭೂಮಿಯು ಉಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆಯ ಹಾಗೆ
ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು
ಹೂಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ
ಅವು ಅಡಗಿದ ಪಚ್ಚೆಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದು.

ಯಾವ ಬೇಟೆಗಾರನೂ ಬಾರದಿರಲಿ ಯಾವ ಶತ್ರುವೂ ತಮ್ಮ  ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಾನಿಮಾಡದಿರಲಿ
ಯಾವ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳೂ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 
ತಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂಸಿಸದಿರಲಿ
ಯಾರೂ ತಮ್ಮ ಉದುರಿದ ಗರಿಗಳನ್ನು 
ಮುಟ್ಟದಿರಲಿ
ಎಂದು ಅವು ಬಯಸುವುವು.

ಬಂಜಾರ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಹಾಗೆ 
ಅವೂ ಕಪ್ಪು ಮೋಡಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿರುಗಬಯಸುವುವು
ವಿಳಾಸವೇ ಇಲ್ಲದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜನರು
ಕಾಲಯಾತ್ರೆಯ ಕಥಾನಕಗಳ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು.

ಭಾಗ್ಯ ಸಿ ಎಚ್

ಭಾಗ್ಯ ಸಿ ಎಚ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಳ್ಳೆಯ ಓದುಗರು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕರು. ಗುಜರಾತಿನ ಜಯಂತ್ ಪರ್ಮಾರ್, ಒಡಿಯಾ ಕವಿ ಪ್ರವಾಸಿನಿ ಮಹಾಕೂಡ್, ಹೈದರಾದಿನ ರಮೇಶ್ ಕಾರ್ತಿಕ್ ನಾಯಕ್ ಮೊದಲಾದವರ ಕವನಗಳು; ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಇರಾನಿಯನ್ ಕವನಗಳ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಗೀಗ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಬರೆದದ್ದನ್ನು ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ತರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಕೊಂಚ ಅಲರ್ಜಿ. ಅದು ಇಲ್ಲವಾಗಲೆಂದು ಅವರ ಓದುಗರಾದ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹಾರೈಕೆಯಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಅಥವಾ ಕತೆ ಹೇಳಬಲ್ಲರು ಮತ್ತು ಕವಿತೆ ಬರೆಯಬಲ್ಲರು.

ಕೆ.ವಿ. ತಿರುಮಲೇಶರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಅವರೂ ಒಬ್ಬ ಫ್ಲಾನರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ -- ಅವರೊಟ್ಟಿಗೆ 'ಅವಧ'ದಲ್ಲೊಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕಿ ಬಂದಾಗಲಂತೂ ಇದು ಖಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತದೆ! ‘ಅವಧ' ಕವಿತೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿ:

ಲಖನೋವಿನಲಿ ನಾನು ಲಖನವಿ ಕುರ್ತ ಧರಿಸಿದೆನು
ಅತಿ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಒಂದು ಜತೆ ಚಪ್ಪಲಿಯ ಮೆಟ್ಟಿದೆನು
ಮತ್ತೆ ಗಡ್ಡವೂ ಬೆಳೆದಿತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯಾಗಿತ್ತು
ಇಡಿಯ ಹಜರತ್‌ಗಂಜ್ ನನ್ನ ಕಾಯುವಂತಿತ್ತು
ಮೆಟ್ಟು ಮೆಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಅಂಗಡಿ ಬಾಗಿಲುಗಳು ತೆರೆದು
ಬೀಸುಗಾಳಿಗೆ ಮುಖದ ಅವಗುಂಠನವೂ ಸರಿದು
ಮದಿರೆಯ ಮದಿರಾಕ್ಷಿಯ ಅಫಘಾನದ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯೆ
ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದ ಕಾಣಿಕೆಯಿದು ಹೇಳೆಲೆ ಭಕ್ಷಿಯೆ

ಯಾರೀತ ಗಡ್ಡಕ್ಕೆ ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿದವನು
ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ನಮಾಜಿನ ಹಚ್ಚೆಯುಳ್ಳವನು
ಬಡಾ ಇಮಾಮನೋ ಅಥವ ಛೋಟಾ ಇಮಾಮನೊ
ಅಥವ ಅರಬನಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡಲಿರುವ ಮಾಮನೊ
ಏನನರಸುವನಿವನು ಇಂಥ ಇಳಿಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ
ಅರಸುವನೆ ಅಳಿದ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯ ನೆನಪುಗಳ
ಅಥವ ಹೊತ್ತಾದರೂ ಮನೆಗೆ ಬರದಿರುವ ಮಗಳ
				(ಅವಧ, ಅವಧ, ಪುಟ 109)

ಹೀಗೆ ಎದುರಿಗೆ ಕಂಡವರ ರಹಸ್ಯಗಳ ಬಗೆಯುತ್ತ, ಕಥೆ ಕಟ್ಟುತ್ತ ಸವಾರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಮುಂದೆ ತನ್ನದೇ ಮನದ ಸಿಕ್ಕು ದಾರಿಗಳ ಒಳಹೊಕ್ಕು, ತಾನಾರು, ತನ್ನ ಕಾಲಮಾನವೇನು, ತಾನೀಗ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತಿರುವ ನೆಲ ಹಿಂದೆ ಯಾರ ಸೊತ್ತಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತ ಎಲ್ಲವನು ಬಲ್ಲ ಸುಲ್ತಾನ ಆಸಿಫ್ ಉದ್ದೌಲನ ಅರಮನೆಯ ಏಕಾಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅವನೀಗ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಿ? ಅವನಿರುವುದು ಇಮಾಂ ಬಾರಾದ ಗೋರಿಯಲ್ಲಿ. ಹುಗಿದ ಗೋರಿಯ ತಳದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಕವಿಯಂತೆಯೇ: ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಒಂದು ಕನಸಿನ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿ ಹೊರಟ ಜನರನ್ನು; ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತಿರುವ ನಿಟ್ಟುಸಿರನ್ನು.

All poets are keen observers. ಆದರೆ ತಿರುಮಲೇಶರಿಗೆ ಫ್ಲಾನರ್ ಎಂದದ್ದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣವಿದೆ. ಅವರು ಎದುರಾದ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಹಿಸಿ ಹೀಗೆಯೇ ಪದ್ಯ ಕಟ್ಟಬಲ್ಲರಾಗಿದ್ದರೇನೋ. ಅವರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ‘ಆಹಾ! ಕವಿತೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭ, ಅದೆಷ್ಟು ಸಹಜ’ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿತೆ ಬರೆಯುವುದು ಸುಲಭ ಅಂತಲ್ಲ. ಅದು ಕಡುಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ಸದಾ ಕವಿತೆಯನ್ನೇ ಜೀವಿಸುವವರಿಗೆ ಅವು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ದಕ್ಕುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ರೂಪತಳೆಯುತ್ತವೆ.

‘ಅವಧ’ ಒಂದು ಕವನ ಸಂಕಲನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಪದ್ಯಗಳ ಸಂತೆ. ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ —

ನನ್ನ ಸಂಕಲನವೆಂದರೆ ಸಂತೆ
ಅದರ ಕವಿತೆಗಳೆಂದರೆ ಅಂಗಡಿಯ ಸಾಲುಗಳು
ಅಲ್ಲಿ ಜನಜಂಗುಳಿ ಜಾತ್ರೆ ಪಾತ್ರೆಪಗಡಿಗಳು
ಮಣಿಸರಕಿನ ಮಾಲೆಗಳು ಬಿದ್ದರೆ ಒಡೆಯುತ್ತವೆ
ಅಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಬದುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ
                                     (ನನ್ನ ಸಂಕಲನ, ಅವಧ, ಪುಟ 70)

ಈ ‘ಪದ್ಯಗಳ ಸಂತೆ’ಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದು ಸಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕವೇ ಒಂದು ಸಂತೆಯಾದಾಗ, ಅದರೊಳಗೆ ಸುಳಿದಾಡುವ ಕವಿ ರೆಡಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಣದ ಶನಿವಾರ ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು ಸಹಜವೇ. ಹಾಗಾದಾಗ, ತೀರ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಇದ್ದರೂ ನಾವು ಗಮನಿಸದೇ ಬಿಟ್ಟ ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳೂ ಕವಿತೆಗೆ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾಬೇಜು ಮಾರಲು ಕೂತ ಗಂಡಸು
ಕ್ಯಾಬೇಜಿನಂತೆ
ಕಾಲಿಫ್ಲವರು ಮಾರುವ ಹೆಂಗಸು
ಕಾಲಿಫ್ಲವರಿನಂತೆ
ಇದ್ದಾರೆಯೇ ಇಲ್ಲವೆ—
		(ಶನಿವಾರ ಸಂತೆ: ರೆಡಿಂಗ್, ಅವಧ, 101)

ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವುದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅವಲೋಕನ; ಒಂದು ಮೊನಚಾದ ದಿಟ್ಟಿ. ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗೃತ ಗಂಡುದಿಟ್ಟಿಯೇ ಅದು (male gaze)! ಹೀಗಾಗಿಯೇ ರೆಡಿಂಗ್‌ನ ಶನಿವಾರ ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುವವನಿಗೆ ಕುತೂಹಲವಿರುವುದು ಕಚಕಚನೆ ಕುರಿಮಾಂಸ ಕಡಿದು ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗನೂ ಹೂವಿನ ರಾಸಿಯ ಹಿಂದೆ ತಲೆ ಮರೆಸಿದ ಹುಡುಗಿಯೂ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಅಹುದೇ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂದು; ಬಟಾಟೆ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹೆಂಗಸಿನ ಹಲ್ಲು, ಯಾರಿಗೋ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ತರುಣಿಯ ಬಲಿತ ಮೊಲೆ ನಿಜವೇ ಸುಳ್ಳೇ ಎಂದು.

ಯಾರು ಮರೆತುಹೋದರು ಕಲ್ಲ
ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಕೈಚೀಲ?
ಬದಿಯಲ್ಲೆ ಬಣ್ಣದ ಕೊಡೆ!
ಯಾವ ಪಲ್ಲಂಗದಲ್ಲಿ ಸಡಿಲಿತು
ಕಠಿಣವಾಗಿ ತೋರಿದ್ದ ತೊಡೆ?
		(ಹಿಂದಿನದೇ)

ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿವೆ ಉಪಮೆಗಳಂತೆ
ಪ್ರತಿಮೆಗಳಂತಿವೆ ಹೊಟ್ಟೆಗಳು
ಅರ್ಥವಿಸ್ತಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ
ವಿಸ್ತೃತ ಕುಂಡೆಯ ಹೆಣ್ಣುಗಳು
(ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುವುವು
ಕವಿಯ ಜಾಗೃತ ಕಣ್ಣುಗಳು)
		(ಮಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕವಿ, ಅವಧ, ಪುಟ 88)

ರೆಡಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಬ್ರೌಟನ್‌ವರೆಗೆ ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯರೊಂದಿಗಿನ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಂಥ ಪದ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ (ಕವಿತೆ: ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯಿ ಅವರಿಗೆ, ಅವಧ, ಪುಟ. ೮೯) ಇರುವುದು ಇದೇ ಜಾಗೃತ ಕಣ್ಣುಗಳು — ಇಬ್ಬರವೂ! ಈ ಗಂಡುದಿಟ್ಟಿ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು ಅವರ ‘ರವಿವರ್ಮನ ಹೆಂಗಸರು’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರ critical gaze ಕೂಡ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಆಗ ಕವಿ ಆ ಹೆಂಗಸರ ಪರ ವಕಾಲತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ದಪ್ಪವೆನ್ನುವರು ವಿಮರ್ಶಕರು ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ
ದುಂಡಗಿದ್ದೆವು ನಿಜ. ಆ ಕಾಲದ ಮಂದಿಗೆ
ರುಚಿಗಳೇ ಬೇರೆ ನೋಡಿ, ಇನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೊಲೆ
ರಬ್ಬರಿನ ಚೆಂಡುಗಳಂತೆ ಖಂಡಿತ ಇರಲಿಲ್ಲ
[...]
ಆದರೂ ಮೊದ್ದುಗಳೇನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಬಿಡಿ ನಾವು
ನಿಮಗೇನು ಗೊತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಮ್ಮ ಎದೆ—
ಯೊಳಗಿನದು? ಚಿತ್ರಿಸಲು ಇದ್ದುದನಿದ್ದ ಹಾಗೆ
ಯಾತಕೆ ಬೇಕು ರಂಗು ರೇಖೆಗಳ ಕಲ್ಪ?

ಈ ಕವಿಯದ್ದು ಕುಳಿತಲ್ಲಿ ಕೂರದ, ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಹುಚ್ಚು ಮನಸ್ಸು. ಅದು “ತಥಾಗತನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ / ಯೋನಿ ಶಿಶ್ನಗಳ ಕುರಿತು / ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ.”

ಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು
ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತದೆ
ಕಾಣದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು
ಕಂಡಿದ್ದೇನೆಂದು
ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ
ಸರಿ ಸರಿ ಯೋಚಿಸಿದುದನೆಲ್ಲ
ಬರೆಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ
ಎಲ್ಲ ಮುಚ್ಚುಮರೆಗಳನೂ
ತೆರೆದು ಮುಖಕ್ಕೆ
ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ
		(ಕವಿಯ ಹುಚ್ಚು ಮನಸು, ಅವಧ, ಪುಟ 74)

ಅದರ ಬದಲು ಉಚ್ಚವಾದುನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದರೆ socially acceptable ಆದುದನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದರೆ "ಒಂದೊಂದು ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ / ಚಿನ್ನದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತೆಗೆ”ದರೆ ಏನಾದೀತು?

ಜನರು ಆದರಿಸುವರು ಮಹಾ
ದಾರ್ಶನಿಕನೆಂದು ಹೊಗಳುವರು
ಎಲ್ಲರೂ ಕರೆಯುವರು
ಯಾರೂ ತಮ್ಮ ಹೆಂಡಂದಿರನ್ನು
ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ಬಿಡಲು ಹೆದರರು
		(ಹಿಂದಿನದೇ, ಪುಟ 75)

ಆದರೆ ಈ ಕವಿ ಚತುರ. ಕೀಟಲೆಯವನು ಕೂಡ. ಅವನಿಗೆ ಅದು ಬೇಕಿಲ್ಲ. He does not want to take himself too seriously. And in his defence — ಕವಿಯಾದ ತಪ್ಪಿಗೆ ಅವನು ಸದಾ ಗಂಭೀರನಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಲಿರಬೇಕಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಕವಿಯಿರುವುದು ಕೂಡ ಎಲ್ಲರ ಹಾಗೆಯೇ —

ಮಸಾಲೆ ಕಡಲೆ ಜಗಿಯುತ್ತ
ಸೌತೆ ಚೂರು ಮೆಲ್ಲುತ್ತ
ಕಾಲೆಳೆಯುತ್ತ ಉಸುಕಿನಲ್ಲಿ
ಮೂರು ಸಂಜೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ
		ಕವಿಯಿದ್ದಾನೆ ಎಲ್ಲರ ಹಾಗೆ
		ಕವಿಗಳಿರೋದೇ ಹಾಗೆ
ಉಪ್ಪಿನ ಹವೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು
ಭಿಕ್ಷುಕರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು
ಕಡಲಿನ ರಾಗವ ಹಿಡಿಯುತ್ತ
ಬಡವರಿಗಾಗಿ ಮರುಗುತ್ತ
		ಕವಿಯಿದ್ದಾನೆ ಎಲ್ಲರ ಹಾಗೆ
		ಕವಿಗಳಿರೋದೇ ಹಾಗೆ
 		                   (ಮರೀನಾದಲ್ಲಿ ಕವಿ, ಅವಧ, ಪುಟ 191)

ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ತಿರುಮಲೇಶರು ವಿಮರ್ಶಕರನ್ನಂತೂ (ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಓದುಗರನ್ನು ಕೂಡ) ದೂರ ತಳ್ಳಿ ತಮ್ಮದೇ ಲಹರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ‘ವಾನ್‌ಗಾಫ್‌ನ ಬೂಟುಗಳು’ ಕವಿತೆಯನ್ನು ತಿರುಮಲೇಶರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯತತ್ವದ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಮರ್ಶಕರೆಂದರು—
ಛೇ! ಛೇ!
ಇಂಥವನ್ನೆಲ್ಲ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ
ಯಾರಾದರೂ!
ಇಕಾರಸ್‌ನ ಮರಣ
ಮಹಾ ಪ್ರಳಯ
ಕ್ರೈಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನ
ಕಲೆಯ ವಸ್ತುಗಳೆಂದು ಅವು!
                           (ವಾನ್‌ಗಾಫ್‌ನ ಬೂಟುಗಳು, ಅವಧ, ಪುಟ 104)

ಆದರೆ, ವ್ಯಾನ್‌ ಗೋ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಜೊತೆ ಹಳೆಯ ಬೂಟುಗಳನ್ನು. ಹತಾಶರಾದ ವಿಮರ್ಶಕರೀಗ ಆ ಬೂಟುಗಳ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರಂತೆ! ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಇದು ತಿರುಮಲೇಶರ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯೂ ಹೌದು.

ಘನವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು — ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ — ನಿತ್ಯಗಟ್ಟಳೆಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ತಿರುಮಲೇಶರ ವಿಶೇಷವಿರುವುದು. ಅವರು ಕವಿತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲರು. ಇಲ್ಲಿರುವ 166 ಪದ್ಯಗಳ ವಿಷಯ ವೈವಿಧ್ಯ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂಥದ್ದು. ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಚಿಂತನೆಗಳಾದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ತೀರಾ ಮೋಜಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳಂತಿವೆ; ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳ ಪದ್ಯಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ ದೊಡ್ಡವರು ಓದಬೇಕಾದುವಾದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡವರ ಪದ್ಯಗಳಂತೆ ಪೋಸುಕೊಟ್ಟರೂ ಮಕ್ಕಳ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡವು. ಪದಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ wordplayಗಳಂತೂ ಇಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛ. ತಿರುಮಲೇಶರನ್ನು ಓದುವಾಗ ಅನ್ನಿಸುವುದೇ ಇದು: ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಂಗತಿಯೂ ಕವಿತೆಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಅಲ್ಲದೆಯೇ ಅವರ ಪದ್ಯಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪದ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಿನಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳೇನೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಕವಿತೆಗಳಾಗುತ್ತವೆಂದಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ಆಗಿಲ್ಲ ಕೂಡ. ಓದುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಅದು ಅವರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿದ್ದಂತೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕವಿತೆಯ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಅವರ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ವಿಧಾನವೂ ಅನನ್ಯ. ಕವಿತೆ ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಟವೂ ಹೌದು. ಗಣಿತದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾದ Discrete Mathematicsನಲ್ಲಿ The Pigeonhole Principle ಎಂಬ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ತತ್ವವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನನಗೆ ಕೂಡಲೇ ನೆನಪಾದದ್ದು ಅದು. ಹಾಗೆಯೇ ‘ನೂರು ಮಂದಿ ಮನುಷ್ಯರು’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ನೂರು ಜನರು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಂದುಮುಗಿಸಿಯಾದ ಅನಂತರ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ತಿನ್ನುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗುಳಿದವನೊಬ್ಬ. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ತಿನ್ನುವ ಪರಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ ಪದ್ಯ ನಾನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಒಂದು ತರ್ಕದ ಒಗಟಿನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಳು ಹನ್ನೆರಡು
ತಾಳೆಮರ ಹನ್ನೊಂದು
ಒಂದು ಯಕ್ಷಿಗೆ ಮರವಿಲ್ಲ
ಆಹಾ! ಒಂದು ಯಕ್ಷಿಗೆ ಮರವಿಲ್ಲ
                       (ಯಕ್ಷಗಳೂ ತಾಳೆಮರಗಳೂ, ಅವಧ, ಪುಟ 42)

ಇಂಥ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತಿನ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಅವರ ಅಗಾಧವಾದ ಓದಿನ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಣುಕುತ್ತದೆ. ‘ಆನೆಗಳು ಎರಡು ವಿಧ’ ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀರಾನೆಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಕಾಡಾನೆಗಳಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗುವ ಚಿತ್ರಣ, ಇಟಾಲೊ ಕಾಲ್ವಿನೋ (Italo Calvino) ಬರೆದ The Aquatic Uncle ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬದುಕಲು ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮುದಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನೊಬ್ಬ (Uncle) ಮಾತ್ರ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಿರುಮಲೇಶರ ಪದ್ಯದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ, “ಇತ್ತ ನೀರಾನೆಗಳು ಜೀವವಿಕಾಸವನ್ನೇ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿವೆಯೋ ಮರೆತಿವೆಯೋ ಹೇಳುವುದು ಹೇಗೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಓದುಗರಿಗೂ ಈ ಪದ್ಯಗಳು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಅವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಆಯಾಮವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

‘ಹೆಸರು ತಿಳಿಯದ ವಸ್ತುಗಳು’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ತ್ರ್ ಎದುರಾಗುತ್ತಾನೆ

ಸಾರ್ತ್ರ್ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾನೆ
ವಿಶ್ವದ ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲ ಹೆಸರು ಬೇಡುತ್ತ
ನನ್ನ ಬಳಿ ಬಂದಂತಾಯಿತು.
ಹೆಸರಿಡುವ ಮೂಲಕ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ
ನನ್ನದಾಗಿಸಿದೆ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ಈ ಭ್ರಮೆಯೊಂದು ಇಲ್ಲದಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ
ನಾನು ಬರೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ವಿಶ್ವದ ಸಕಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಯಜಮಾನಿಕೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನ ಹಪಾಹಪಿಯ ವಿಡಂಬನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಇನ್ನುಳಿದದ್ದು ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಕಾಡು ಹೂಗಳು. ಅವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ, “ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಿ ಏಳುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ / ಅವು ಉದುರಿಹೋಗಿರುತ್ತವೆ.”

ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ, ಈ ಮನುಷ್ಯರ ಗದ್ದಲ, ಕವಿಯ ತರ್ಕ, ಗಣಿತಗಳಿಂದಾಚೆಗೆ ಒಂದು ನಿರಾಳ ಭಾವವೂ ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಕವನಗಳಲ್ಲಿದೆ. ‘ಪ್ರೀತಿಸುವ’ ಪದ್ಯವನ್ನು ನೋಡೋಣ.

ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮರಗಳನ್ನು 
ಅವು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ 
ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯ ಜತೆಯಷ್ಟೆ 
ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ

ಮೂಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ನಿಂತ ಈ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ಫ್ಲಾನರ್ ಆದ ಕವಿಯೋ ಊರೂರು ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಗತಿಯೇನು?

ಮರಗಳು ಪಾಪ ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ 
ಅವು ಹುಟ್ಟಿದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ 
ಯಾವ ದೇಶವನ್ನೂ ಸುತ್ತುವುದಿಲ್ಲ 
ಯಾವ ನದಿಗಳನ್ನೂ ದಾಟುವುದಿಲ್ಲ
ಅವು ಇದ್ದಲ್ಲೆ ಇರುತ್ತವೆ
ಮೌನವಾಗಿರುತ್ತವೆ
ಅವಕ್ಕೆ ಸುದ್ದಿಗಳು ತಿಳಿಯುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ?

ಅವು ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗದಿದ್ದರೂ ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಅವಕ್ಕೆ ದೂರದೇಶದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ತಂದೊಪ್ಪಿಸುವುವು. ಆಗ ಅವು ಮತ್ತೆ ಮೌನ ಮುರಿಯುವುವು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ತರ್ಕವೂ ಇಲ್ಲ, ಕೇವಲ ‘ಇರುವಿಕೆ’ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಇಂಥ ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲ ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವಿಯೆಂದರೆ ಬೆಕ್ಕು. ಅದು ತಿರುಮಲೇಶರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಬರುವಂಥದ್ದು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಮುಖಾಮುಖಿ’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬೆಕ್ಕಿನಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ‘ಮಾಳಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲೊಂದು ಬೆಕ್ಕು’ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾಳಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲೊಂದು ಬೆಕ್ಕು 
ಮೇಲೆ ಹೋಗಲೊ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಲೊ ಎಂದು 
ತಿಳಿಯದ ಗಾಢಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕು

ಬಂದೆನೆಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುವೆನೆಲ್ಲಿಗೆ
ಇಲ್ಲಿರುವೆ ಯಾಕೆ—ಒಂದೂ ಗೊತ್ತಿರದೆ
ನೋಡುವುದು ಮೇಲೆ ನೋಡುವುದು ಕೆಳಗೆ

ಯಾವುದು ನಿಜ ಯಾವುದು ಸುಳ್ಳು 
ಮೇಲಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ ಕೆಳಗೆ ಕೂಡ
ಯಾವ ರೂಪಕೆ ಯಾವ ನೆರಳು?

ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಆಯ್ಕೆ. ಮೇಲೆ ಹೋಗಬೇಕೋ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಬೇಕೋ, ರಾಜಮಾರ್ಗ ಹಿಡಿಯಬೇಕೋ ಒಳಮಾರ್ಗವೋ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ. ರಾಜಮಾರ್ಗದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಅ-ರಾಜಕೀಯವಾದ (apolitical) ಒಳಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ಕೆರೆಗಳನ್ನು, ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೆಂದಿಗೂ ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರದವನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರೂ, ರಾಜಕೀಯ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅದು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪಲ್ಲಟದಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯ ಹತ್ಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಚಿಂತಲ್ ಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲೂ ಇದೆ.

ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕಂತೂ, ಅವರ ‘ಮಂಡೂಕ ರಾಜ್ಯ’ ಕವಿತೆ ಹೇಳತೀರದಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. "ಹುಷಾರು! ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಯೂ ಕೆಣಕದಿರಿ! ... ಬರಲಿದೆ ಮಂಡೂಕಗಳ ರಾಜ್ಯ!" ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ "ಭ್ರಷ್ಟ ಸರಕಾರವನ್ನು ಇಳಿಸಿದ್ದೇವೆ / ಮಂಡೂಕ ರಾಜ್ಯ ತಂದಿದ್ದೇವೆ" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಮೊಳಗಿದಾಗ, ಜನರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಆದೇಶವಾದರೂ ಏನು? "ಎಲ್ಲರೂ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ನಡೆಯಿರಿ / ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ".

ಕೆಲವರು ಈಗಾಗಲೇ
ಹಾಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ!

ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ—ರಾಜಕೀಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತಿಹಾಸ—ನೋಡಿದ ಫ್ಲಾನರ್ ಕವಿ “ಎಲ್ಲ ಮಲಗಿದ ಮೇಲೇಳುವ”. ಅವನು ಬುದ್ಧನೂ ಹೌದು, ಒಬ್ಬ ಬಫೂನನೂ ಹೌದು. ನಶಿಸಿಹೋದ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಞೆ ಪ್ರೇತವೂ ಅವನೇ.

ಅವನ ರೀತಿ ಬೇರೆ—
ಪದಗಳನ್ನು ಹಣ್ಣಿನಂತೆ
ಕಚ್ಚುತ್ತಾನೆ
ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ
ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು
ನೂಲಿನಂತೆ ನೇಯುತ್ತಾನೆ
ಬೀಡಿಯ ಹೊಗೆಯಂತೆ
ಉಗುಳುತ್ತಾನೆ ಅರ್ಥದ
ದಟ್ಟ ಮೋಡಗಳನ್ನು
                   (ವಿಧಿ, ಅವಧ, ಪುಟ 28)

ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ತನ್ನ ಜಗಲಿ ಕಟ್ಟೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೊಡಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲವನು ಬಲ್ಲವನು ಇವನು: ಕ್ಷಾಮ, ಡಾಮರ, ... ಆದರೂ ಇವನೂ ಬಫೂನನೇ ಏನು? ಇದೇ ಅವನ ವಿಧಿಯೇನು?

ಹೌದೇನೋ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಆ ಅರಿವಿನ ಭಾರವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇರುವ ದಾರಿ ಇದೊಂದೇ ಇರಬೇಕು—ಬಫೂನನಾಗುವುದು, ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವುದು.

ಹಾಗಿದ್ದೂ, ಹೀಗೆಲ್ಲಾ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯ ಸೋಗು ಹಾಕಿದರೂ; ಕಡಲ ತಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜನಜಂಗುಳಿಯ ನಡುವೆ ಅನಾಮಿಕನಂತೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲರಂತೆ “ಉಸುಕಲ್ಲಿ ಕಾಲೆಳೆಯುತ್ತ” ಅಲೆದರೂ ಕವಿ ಅಂತಃಕರಣವಿಲ್ಲದವನಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಸಂಕಟಗಳನ್ನೂ ತನ್ನದೇ ಎದೆಯೊಳಗೆ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ವಿಹ್ವಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಇಲ್ಲೊಬ್ಬ ಬಡಪಾಯಿ ಅಲ್ಲೊಬ್ಬ ದಂಗೆಯೆದ್ದ ಸಿಪಾಯಿ
ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನೂ ಕಳಕೊಂಡ ನಿರ್ಗತಿಕ ತಾಯಿ
ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ ನಾನು ಕರೆಯದಿರುತ್ತಿದ್ದೆನೆ
ಕರೆದೆಲ್ಲರ ಕಣ್ಣೀರ ತೊಡೆಯದಿರುತ್ತಿದ್ದೆನೆ
		(ಅವಧ, ಅವಧ, ಪುಟ 111)

ತನ್ನ ಮಿತಿಯ ಅರಿವಾದಾಗ, ತಾನು ಅಸಹಾಯಕ ಎಂದು ತೋರಿದಾಗ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳ ಮೊರೆಹೊಗುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜೊತೆ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ
ಹರ್ಷ ಬದಲಾಗುವುದೆ
ಯಾರಲ್ಲೂ ಹೇಳದಂಥ ಸಂ—
ಘರ್ಷ ಬದಲಾಗುವುದೇ
ಆ‌ಹ್! ಶಬ್ದಗಳ ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ
ಕೇಳಿಸುವುದೇನು ಶಬ್ದ!
ಅಂಬಿಗನ ಹಾಡೆ
ಕಮ್ಮಾರನ ಹೊಡೆತವೆ
ಅತಿ ನಸುಕಿಗೇ ಎದ್ದ
ಬೆಸ್ತನೊಬ್ಬನ ನಡೆತವೆ
ನನ್ನದೇ ಎದೆ ಬಡಿತವೆ
ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥಗಳು
ಮೈಖೆಲೇಂಜೆಲೊ ಹೇಳು
		(ಮಧ್ಯಂತರ 1: ಮೈಖೆಲೇಂಜೆಲೊ, ಅವಧ, 46)

ಹಾಗೆಯೇ, ಆಕಾಶವನಳೆದು ಭೂಮಿಯ ನೆರಳನಳೆಯುತಿರುವ ಕೆಪ್ಲರನನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೆಕ್ಕಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಲೆ ಇರುವೆ
ಅವು ಮೂಡಿಸುವ ವಾಕ್ಯಗಳೇನು
ಅರ್ಥಗಳೇನು
ಹೇಳುವುದು ಹೇಗೆ
ಎಲ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸಿಗುವವರೆಗೆ —
ಎಲ್ಲವನು ಕಂಡವನು ನೀನು, ಕೆಪ್ಲರ್
ಕಾಣುವ ಬಗೆ ಹೇಳು
                   (ಮಧ್ಯಂತರ ೨: ಕೆಪ್ಲರ್, ಅವಧ, ೧೦೫)

ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದಾಯಿತು, ಸರಿ. ಆದರೆ ‘ಕುಂಬಳೆ ಕೋಟೆ’ಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವಾಗ ಕವಿಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದಾದರೂ ಯಾರು?

ಮಿಥುನ ಮಾಸದಲಿ ಮೈಥುನದ ರಾತ್ರಿಗಳು
ಮೀನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ನೋಡಿ ಮೂರು ಕನ್ನಿಕೆಯರು
ಮೀನುಗಣ್ಣಿನ ಚೆಲುವೆಯರು ಅವರು
ಹೊಳೆಗೊಬ್ಬಳಾಯ್ತು ಕಡಲಿಗಿನ್ನೊಬ್ಬಳು
ಉಳಿದವಳ ಕತೆಯೇನು ಹೇಳು ಕವಿಯೇ ಹೇಳು
                 (ಕುಂಬಳೆ ಕೋಟೆ, ಅವಧ, 113)

ಆ ಉಳಿದವಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಕವಿಯ ಹೊಣೆ. ಅದು ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆ. ಹಣೆಬರಹ ಕೂಡ. ಕುಂಬಳೆ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ರಾಣಿ ನೆಫರತಿತಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾಳೆ! ಅರೇ, ಯಾರೀಕೆ ನೆಫರತಿತಿ? ಯಾರೀತ ತುತಂಖಮನ್? ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ, ಕುಂಬಳೆಯಲ್ಲೇನು ಇವರ ಕೆಲಸ?

ತಿರುಮಲೇಶರಿಗೆ ಕಾಲದೇಶದ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ಚರಿತ್ರೆಯ ತುಣುಕುಗಳು ವರ್ತಮಾನದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಕವಿ ಕಾಲಯಾನಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ—

ಚರಿತ್ರೆಯ ಏಕಾಂತವನು ಮುರಿದವರು
ಮಾತಿಗೆ ಹೊಣೆಯಾಗುವರು
ಆದರೆ ಚರಿತ್ರೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೊಣೆಯಲ್ಲ.
              (ತುತಂಖಮನ್, ಅವಧ, 92)

ಚರಿತ್ರೆ ಹಾಗಿರಲಿ, ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಕರಗಿಹೋಗುವ ಬದುಕುಗಳ ಕತೆಯೇನು? ಹಳೆಯ ಕತೆಗಳ ಮನೆಯಾಳು ಪಕ್ಕೀರ ಇಲ್ಲಿ ಕತೆ ಹೇಳುವ ಫಕೀರಪ್ಪನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕತೆ ಹೇಳುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವನು ಒಂದು ದಿನ ಹೇಳಕೇಳದೇ ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಅವನ ಕತೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತರಾಗಿ ಹೇಳುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ: “ನಿಜಕ್ಕೂ ತಾನು ಹೇಗೆ ಸತ್ತೆ, ಎಷ್ಟು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ಸತ್ತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ” ಅವನೇ ಇಲ್ಲ.

ಅವನು ಹೈದರ್ ಗುಡದಲ್ಲಿ ಮೌನವೇ ಮಾತಾಗಿದ್ದ ಹುಡುಗ. ದಾರಿಹೋಕ ಬೈರಾಗಿಯೊಬ್ಬ ಕೊಟ್ಟ ರಾಗಿಯಿಂದಾಗಿ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಭಾಷಾಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದವನು. ಕವಿಗೇನೋ ಮಾತು ಉಳಿಯಿತು, ಸಿದ್ಧಿಸಿತು. ಆದರೆ ಬದುಕಿನ ಭಾರ ಹೊತ್ತ ಹೈದನಿಗೆ?

ಕ್ರಮೇಣ ಎಲ್ಲರೂ
ಬೈರಾಗಿಯನು ಮರೆತರು
ರಾಗಿಯನೂ ಮರೆತರು
ಹೈದರ್‍‌ಗುಡದೊಳಗೆ ಈಗ
ಹೈದನೂ ಕಾಣಿಸನು
ಅವನ ಮಾತೂ ಕೇಳಿಸದು

ಎಲ್ಲಿ ಹೋದನು ಅವನು
ವಾಕ್ಯಗಳ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವನು
ಸಿಕಂದರಾಬಾದಿನಲಿ
ಮೂಟೆಯನು ಹೊರುವನು
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಾಡಿಯನು
ಕಾಯುತ್ತ ಇರುವನು
                    (ಹೈದರ್‍‌ಗುಡದಲ್ಲೊಬ್ಬ ಹೈದ, ಅವಧ, ಪುಟ 56—57)

ಹೀಗೆ ಮಾತು ಕಲಿತ ಹೈದ ಜಗದ ಜಂಜಡಕೆ ಬಿದ್ದ. ಕ್ರಮೇಣ ಮಾತನ್ನೂ ಮರೆತ. ಜನರೂ ಅವನನ್ನು ಮರೆತರು. ಅವನು ಅಜ್ಞಾತ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದವನು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಸುಕಿನಲ್ಲೇ ಆತ ನಾಲ್ಕು ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಬಸ್ಸುಗಳು, ಕಾರುಗಳು, ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್ ಹೊದ್ದ ಟ್ರಕ್ಕುಗಳು, ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಗಳು ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವನನ್ನು ಯಾರೂ ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಲೆ ಎದ್ದು ನಿಂತಿದ್ದನ್ನೊಮ್ಮೆಲೇ
ಸಾವರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು
ನಿಂತು ಏನೋ ಹೇಳಹೊರಟವನು
ಹೇಳುವುದೇಕೆಂದು ತಟಸ್ಥವಾದಂತೆ
ಬಿರಿದೂ ಬಿರಿಯದ ನಗೆ
ಬಚ್ಚಿಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಪಾಪದಂತೆ
                      (ಪ್ರತಿಮೆ, ಅವಧ, ಪುಟ 50)

ಈ ‘ಬಿರಿದೂ ಬಿರಿಯದ ನಗೆ’ ಮತ್ತು ‘ಹೇಳದ ಮಾತು’ಗಳೇ ತಿರುಮಲೇಶರ ಕಾವ್ಯದ ಜೀವಾಳ.

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದ ಫ್ಲಾನರ್, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲ ಬಫೂನ ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಪಯಣದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ತಾರನಾಕದ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ಕವಿಯ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು.

ಆದರೇಕೆ ಕಣ್ಣಿನಲಿ ಈ ಒಸರು?
ಇದರ ಕಾರಣ ಮೆಣಸಿನ ಖಾರವೊ?
ಅಥವ ಇನ್ನೂ ಮಾತಿಗೆ ಬರದ
ನಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವೊ?
                  (ತಾರನಾಕದ ಚೌಕ, ಅವಧ, ಪುಟ 60)

'ಅವಧ' ಒಂದು ದೇಶವೂ ಹೌದು ಕಾಲವೂ ಹೌದು. ಅದೊಂದು ಮುಗಿಯದ ಪಯಣ. ಕವಿ ಈಗ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ‘ಅವಧ’ದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪಯಣ ನಿರಂತರ.

ಬಂದವರಿದ್ದರೆ ನಿಮ್ಮ ಬೀಳ್ಕೊಡಲು
ಬೀದಿಯ ಕೊನೆಯ ತಿರುವಿನ ತನಕ?
ಮುಂದೆ ಎದ್ದುದು ಯಾವ ಬೆಟ್ಟ ಬಯಲು
ಕಳೆದುಕೊಂಡುದು ಯಾವ ಲೋಕ?
                 (ಯಾತ್ರಿಕರು, ಅವಧ, ಪುಟ ೧೪೯)

ತಿರುಮಲೇಶರು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಆ ಲೋಕವನ್ನು, ಅವರು ನಡೆದ ದಾರಿಯನ್ನು ನಾವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇವೇನೋ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರಂತೂ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಯೋಗವಿದ್ದರೆ ಸಂಧಿಸುವೆವು ನಾವು
ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಇನ್ನೊಂದು ದಿವಸ
ಅಲ್ಲಿಯತನಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದ್ದದ್ದೆ
ಅವರವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಆಗ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ನ ದನಿಯಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿದವರು ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಹ್ಯೂಸ್. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಕವಿ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಬಿಳಿಯ ಜನರ ಆಡಂಬರದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನಲ್ಲದೇ ಕಪ್ಪು ಜನರ ಆಡುಮಾತಿನ ಸೊಗಡನ್ನು, ಜಾಜ಼್ ಸಂಗೀತದ ಲಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು (Jazz Poetry) ತಳವರ್ಗದ ಜನರ, ಶೋಷಿತರ ನೋವುನಲಿವನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಸಂಕಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ತೋರುವ ಜೀವನೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದರು.

ಕೆಲಸದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಮೊನ್ನೆ ನಾನು ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಕಸೀನೋಗಳ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಿರುವ The Writer's Block ಎಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಗಡಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲಿ 100 Poems That Matter ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಪುಟ ತಿರುಗಿಸುತ್ತ ಅದರ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹ್ಯೂಸ್ ಅವರ My People ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಪದ್ಯ ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು.

My People

Dream-singers,
Story-tellers,
Dancers,
Loud laughers in the hands of Fate—
           My People.
Dish-washers,
Elevator-boys,
Ladies’ maids,
Crap-shooters,
Cooks,
Waiters,
Jazzers,
Nurses of babies,
Loaders of ships,
Porters,
Hairdressers,
Comedians in vaudeville
And band-men in circuses—
Dream-singers all,
Story-tellers all.
Dancers—
God! What dancers!
Singers—
God! What singers!
Singers and dancers,
Dancers and laughers.
Laughers?
Yes, laughers….laughers…..laughers—
Loud-mouthed laughers in the hands of Fate.

My People ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಓದಿದಕೂಡಲೇ ಮೊದಲಿಗೆ ನೆನಪಾದದ್ದೇ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಪದ್ಯದ 'ನನ್ನ ಜನ' (ಮತ್ತು ಅವರ 'ನನ್ನ ಜನಗಳು'). ಮುಂದೆ ಓದುತ್ತ ಹೋದಂತೆಯೂ ಅವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂವಾದಿಗಳಿದ್ದಂತೆನ್ನಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರಬೇಕೆನ್ನಿಸಿತು. ಆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಕವಿತೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದಿಷ್ಟು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಕೆಳಗಿವೆ.

ನನ್ನ ಜನ ನಗುವಿನವರು

ಕನಸ ಹಾಡುವವರು
ಕತೆಯ ಹೇಳುವವರು
ಕುಣಿಯುವವರು
ವಿಧಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಗುವ ನಗುವಿನವರು — 
               ನನ್ನ ಜನ.
ಪಾತ್ರೆ ಬೆಳಗುವವರು
ಲಿಫ್ಟ್ ಹುಡುಗರು
ಒಡತಿಯರ ಸೇವೆಯ ಹೆಂಗಸರು
ಬೀದಿಬದಿಯ ಜೂಜುಕೋರರು
ಅಡುಗೆಯವರು
ಕಾದು ಬಡಿಸುವವರು
ಜಾಜ಼್ ರಸಿಕರು 
ಕೂಸುಗಳ ದಾಯಂದಿರು
ಹಡಗ ಹೇರಾಳುಗಳು
ಹೊರೆಯಾಳುಗಳು
ಕೂದಲಣಿಗೊಳಿಸುವ ಹೆಣ್ಣುಗಳು
ವಿನೋದಾವಳಿಯ ವಿದೂಷಕರು
ಮತ್ತು ಸರ್ಕಸ್ಸುಗಳ ವಾದ್ಯದವರು — 
ಕನಸ ಹಾಡುಗರು ಎಲ್ಲರೂ
ಕತೆಯ ಹೇಳುಗರೇ ಎಲ್ಲರೂ.
ಕುಣಿತಗಾರರು —
ಅಬ್ಬಾ! ಅದೆಂಥ ಕುಣಿತಗಾರರು!
ಹಾಡುಗಾರರು — 
ಆಹಾ! ಅದೆಂಥ ಹಾಡುಗಾರರು!
ಹಾಡುಗಾರರು ಕುಣಿತಗಾರರು
ಕುಣಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ನಗುವಿನವರು.
ನಗುವಿನವರೇ?
ಹೌದು, ನಗುವಿನವರು …. ನಗುವಿನವರು … ನಗುವಿನವರು — 
ವಿಧಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟು ನಗುವ ನಗುವಿನವರು.

ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸರಳವಾದ ಪುಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಕಂಡರೂ ಹ್ಯೂಸ್ ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಚಿತ್ರಣ ಆ ಕಾಲದ ಅಮೆರಿಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದಂತಿದೆ. (ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಕಾಲದ್ದೂ ಕೂಡ, ಮತ್ತದು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದುದೇನಲ್ಲ.) ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದೂ ಕಾಣದಿರುವವರನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ಕವಿತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಎಳೆ.

ಹ್ಯೂಸ್ ಹೇಳುವ 'ನನ್ನ ಜನ' (ನಮ್ಮ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ 'ನನ್ನ ಜನಗಳು' ಪದ್ಯದಂತೆಯೇ) ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಹೋಟೆಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಫ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ, ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಗೆನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ — ಸಮಾಜದ ಗಾಲಿಗಳು ಸರಾಗವಾಗಿ ಉರುಳುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಅವರೇ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅವರು ಅದೃಶ್ಯರು. ಅಲ್ಲದೆಯೇ, ಸಮಾಜದ ಸಭ್ಯರ ಘನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವವರೇ ಅವರು (ಒಡತಿಯರ ಸೇವೆಯ ಹೆಂಗಸರು, ಕೂದಲಣಿಗೊಳಿಸುವವರು, ಪಾತ್ರೆ ಬೆಳಗುವವರು, ಅಡುಗೆಯವರು, ಕಾದು ಬಡಿಸುವವರು). ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಅವರು ಯಾರ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಿಡುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜವು ಅವರ ಘನತೆಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಅವರ ಎಷ್ಟೇ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯವರಿರಲಿ, ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಲಿ — ಅದೂ ಹೋಗಲಿ, ಅವರ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಿರಿತನಕ್ಕೆ ಕೂಡ ತುಸು ಗೌರವ ದಕ್ಕುದಿದ್ದ ಕಾಲವದು: ಅವರು ‘ಎಲಿವೇಟರ್ ಹುಡುಗರು' (‘boys’) ಅಥವಾ 'ಮನೆಗೆಲಸದ ಹುಡುಗಿಯರು’ (‘girls’) ಅಷ್ಟೇ, ಮತ್ತೇನಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದು ಕರೆದು, ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಆಯಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅದು. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೇವಲ ಅವರಿಗೆ ನಿಯಮಿಸಲಾದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಭಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವ reductionistic ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯದು.

ಮುಂದೆ 1952ರಲ್ಲಿ ರ್‍ಯಾಲ್ಫ್ ಎಲಿಸನ್ (Ralph Ellison) ಬರೆದ Invisible Man ಕಾದಂಬರಿಯ ವಸ್ತು ಕೂಡ ಇದೇ. ತನ್ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಡಿಯಚ್ಚಿನಂತೆ ನೋಡುವ ಸಮಾಜದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಆ ಕಾದಂಬರಿಯ ನಾಯಕನದ್ದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಈ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಾನು 'ಅದೃಶ್ಯ'ನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆಂಬ ಅರಿವು ಅವನಿಗಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂಸ್ ಈ ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ, "ನಿಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಕಣ್ಬಿಟ್ಟು ನೋಡಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವವರು ಇವರೇ" ಎಂದು ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವವರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕೂಸುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾಯಂದಿರವರೆಗೆ ಹ್ಯೂಸ್ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಕೀಳು' ಎನ್ನಿಸಬಹುದಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಅವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರೆಲ್ಲ 'ನನ್ನ ಜನ' ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು 'ಹಡಗ ಹೇರಾಳುಗಳು; ಹೊರೆಯಾಳುಗಳು' ("ಸೈಜುಗಲ್ಲು ಹೊತ್ತೋರು") — ನಾಗರಿಕತೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವರು ಅವರೇ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹ್ಯೂಸ್ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರೂಢಿಯರ್ಥದಲ್ಲಿ 'ಒಳ್ಳೆಯವರನ್ನು' ಮಾತ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಬೀದಿಬದಿಯಲ್ಲಿ ದಾಳದ ಆಟ ಆಡುವ ಜೂಜುಕೋರರನ್ನೂ (crap-shooters) ಕೂಡ “ಇವರೂ ನನ್ನವರೇ” ಎಂದು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಇವರು ದುಡಿಯುವ ಜನರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅವರು ಕತೆಯ ಹೇಳುಗರು ಕೂಡ. ತಮ್ಮ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಕಥನವನ್ನು ಎದೆಯಿಂದ ಎದೆಗೆ ದಾಟಿಸುವ ಬಾಯ್ದೆರೆಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು. ಎಷ್ಟೇ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿದ್ದರೂ ನಾಳೆಯ ಭರವಸೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದವರು. ಹ್ಯೂಸ್ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ‘Dream-singers’ ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು: ಅವರು ಬರಿಯ ಕನಸಿಗರಲ್ಲ, ಕನಸ ಹಾಡುಗರು. ಕನಸು ಕಾಣುವವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅವರು; ಕನಸನ್ನು ಹಾಡು ಮಾಡಿ ತಾವು ಕಂಡ ಕಾಣ್ಕೆಯನ್ನು ಹರಡುವವರು. ಅದು ತಮ್ಮದಷ್ಟೇ ಕನಸಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹಬ್ಬುವಂಥದ್ದು.

ಕಪ್ಪು ಜನರ ಆಡುಮಾತಿನ ಸೊಗಡಿನ ಜಾಜ಼್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್ ಹಾಡುಗಾರರು ಅವರು. ಎಂಥ ಸೊಗಸಿನ ಹಾಡುಗಳವು! ಮತ್ತಲ್ಲದೇ, ಕುಣಿತಗಾರರು. ಅಬ್ಬಾ! ಅದೆಂಥ ಬಿರುಸಿನ ಕುಣಿತ ಅವರದು ("ಭೂಕಂಪನವಾಯಿತು ಅವರು ಕುಣಿದ ಹುಚ್ಚಿಗೆ" ಎನ್ನುವಂತೆ). ಹ್ಯೂಸ್ ಇಲ್ಲಿ ಜಾಜ಼್ ರಸಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಕುಣಿಯುವವರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವುದು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಅದ್ಭುತವಾದ ಜೀವಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಲು.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಜನ ನಗುವಿನವರು. ಕವಿತೆಯ ಜೀವಾಳವಿರುವುದು ಆ ನಗುವಿನಲ್ಲಿ. ಹ್ಯೂಸ್ ಅವರು ಪದಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ "Laughers" ಎಂಬ ಪದ ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥ 'ನಗುತ್ತಿರುವವರು' ಎಂದಷ್ಟೆ. ನಗುನಗುತ್ತಲಿರುವವರನ್ನು ಅಥವಾ ಜೋರಾಗಿ ನಗುವವರನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ, "They laugh a lot” ಅಥವಾ “They have a loud laugh," ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು "laughers” ಎಂದಲ್ಲ. Singers, dancers, porters, waiters, porters ಎಂದಂತೆ ಜನರ ಗುಂಪೊಂದಕ್ಕೆ “laughers” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ತೀರ ಅಪೂರ್ವ. (ಈ ಕವಿತೆಯ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು Laughers ಎಂದೇ ಇದೆ.) ಇಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಅದನ್ನೇ!

ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ 'ನಗು' ಎನ್ನುವ ಸಹಜ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಅವರ ಕರ್ತೃತ್ವಶಕ್ತಿಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ನಗುವವರಲ್ಲ; ನಗುವಿನವರೇ ಅವರು! ಮತ್ತಿನ್ನು ಇಲ್ಲಿ 'ವಿಧಿ' (fate) ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ದುರಾದೃಷ್ಟವಲ್ಲ, ಹಣೆಬರಹವಲ್ಲ; ಅದು ಅಮೆರಿಕದ ಕಪ್ಪುಜನಾಂಗದವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವರ್ಣಬೇಧದ ಕ್ರೂರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ಬಡತನದ ವಾಸ್ತವ. ಆ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೋರಾಗಿ ನಗಬಲ್ಲರು. ಅವರು ನಗೆಗಾರರಲ್ಲ; ನಗುವಿನವರು. ಅವರ ನಗು ಲಘು ಹಾಸ್ಯದ್ದಲ್ಲ; ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕಸುವಿರುವಂಥದ್ದು. ಅವರ ಹಾಡಿನಂತೆ, ಕುಣಿತದಂತೆ. ಅದು ಎಂಥದ್ದೆಂದರೆ, ಎಂದಾದರೊಂದು ದಿನ ವಿಧಿಯ ಬಿಗಿಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಬಲ್ಲಂಥದ್ದು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಬಿಯರ್ಸ್‌ನ ಈ ಕತೆಯನ್ನು ಓದುವ ಮುನ್ನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಂತರ್‌ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಭಿನ್ನಮತಗಳಿದ್ದರೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಗುಲಾಮಿ ವಿರೋಧಿ ಧೋರಣೆಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹನ್ನೊಂದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಂಡೆದ್ದು ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಶ್ರೀಮಂತ ರೈತರಿಗೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ. ಹೆಚ್ಚು ಕಮ್ಮಿ 750,000 ಸೈನಿಕರು ಜೀವ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಸಾವಿನ ಲೆಕ್ಕವೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಳಗಿನದು ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕತೆ.

1

ಉತ್ತರ ಅಲಬಾಮಾದ ಆ ರೈಲ್ವೇ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಅವನು ನಿಂತಿದ್ದ. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಡಿ ಕೆಳಗೆ ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವನ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕುಣಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಹಗ್ಗದ ಮೇಲ್ತುದಿಯನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಡ್ಡ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕುಣಿಕೆ ಹಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಹಗ್ಗ ಅವನ ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ನೇತಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ನೇಣಿಗೇರಿಸುವವರಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಅಡ್ಡ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಿದ್ದರು. ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೆಂದೇ ಇಬ್ಬರು ಫೆಡರಲ್ ಸೇನೆಯ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನನ್ನಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ನನ್ನು ಹಚ್ಚಿದ್ದರು. ತುಸು ದೂರದಲ್ಲಿ, ಅದೇ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಾಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಡ್ಡ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಸಮವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ್ದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ನಿಂತಿದ್ದ. ಸೇತುವೆಯ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಂತೆ ಎಡ ಭುಜಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಂಗೈ ಆಸರೆಯಲ್ಲಿ ರೈಫಲ್ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಸೈನಿಕರು ಕಾವಲು ನಿಂತಿದ್ದರು. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಅಥವಾ ನಡೆಯಲಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅದನ್ನಷ್ಟೇ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸೇತುವೆಯ ಕಾವಲಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನ ತುದಿಯ ರೈಲು ಹಳಿಗಳು ಸುಮಾರು ನೂರು ಗಜಗಳವರೆಗೆ ನಿರ್ಜನವಾಗಿದ್ದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಿರುವು ಪಡೆದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೇತುವೆಯ ಮತ್ತು ನದಿಯ ದಡದ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಒಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ರೈಫಲ್ ನಳಿಗೆ ಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು ಜಾಗವಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಒಂದು ತೋಪಿನ ನಳಿಗೆ ಕೂರುವಷ್ಟು ಕಿಂಡಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದರೊಳಗಿನಿಂದ ಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ತೋಪಿನ ಹಿತ್ತಾಳೆ ನಳಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರು ನಾಲ್ವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇತ್ತ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯದ ತೆರೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಫಲ್‌ಗಳನ್ನೂರಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಒಂದು ಸೇನಾ ತುಕಡಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಸೈನಿಕರು ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೂರ್ತಿಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲ್ದಳದ ತುಕಡಿಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇರಿಸಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವನೂ ನಿಶ್ಚಲ ಮೂರ್ತಿಯಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ. ಸಾವು ಎನ್ನುವುದು ಖಚಿತವಾಗಿರುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡುವುದು ಸೇನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಆ ಗಳಿಗೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದರು.

ನೇಣಿಗೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು ಮುವ್ವತ್ತೈದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ದಿರಿಸು ನೋಡಿದರೆ ಅನುಕೂಲಸ್ಥ ಜಮೀನುದಾರರಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಧೃಡನಾಗಿದ್ದು ಸ್ಪುರದ್ರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಚಿದ್ದ. ಅವನ ಮುಖ ಗಡ್ಡ ಮೀಸೆಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೇಣಿನ ಕುಣಿಕೆ ತೊಡಿಸಿದ್ದರೂ ಅವನು ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ನೇಣಿಗೇರಿಸುವಂಥ ಅಪರಾಧಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸೇನಾ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಭ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ನೇಣಿಗೇರಿಸಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮವೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ನೇಣಿಗೇರಿಸುವ ತಯಾರಿ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ರೈಲು ಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರು ನಿಲ್ಲಲು ಹಾಸಿದ್ದ ಹಲಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದರು. ಸೈನಿಕರ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್, ಕ್ಯಾಪ್ಟನನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ಸೇನಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಯೂಟ್ ಹೊಡೆದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ನಿಂತಿದ್ದ ಹಲಗೆಯ ಹಿಂಭಾದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡ. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ತಕ್ಷಣ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದ. ಈಗ ಆ ಹಲಗೆಯ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೇಣಿಗೇರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಹಲಗೆಯನ್ನು ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯದ ಮೂರು ಮೂರು ಅಡ್ಡ ತೊಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿದ್ದರು. ನೇಣಿಗೇರುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ಜೆಂಟನ ಭಾರದ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಹಲಗೆಯು, ನದಿಗೆ ಮಗುಚಿ ಬೀಳದಂತೆ ಧೃಡವಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಹಲಗೆಯಿಂದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ನೇಣಿಗೇರುತ್ತಿರುವವನ ಭಾರದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೇಣು ಬಿಗಿಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ತುಂಬಾ ಸರಳವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೈದಿಯ ಮುಖವನ್ನಾಗಲೀ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಮುಚ್ಚಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈದಿ ತಾನು ನಿಂತಿರುವ ಬಳುಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ತುಸು ಹೊತ್ತು ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಕಾಲ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ನದಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಕಣ್ಣಾಡಿಸಿದ.

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗೆದ್ದು ತೇಲುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಮರದ ತುಂಡು ಅವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಮರದ ತುಂಡು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೀರು ಕೂಡ ಆಲಸ್ಯವೇ ಮೈವೆತ್ತಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ತಾನೆ ಮೇಲೇರುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬಂಗಾರದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಹರಡಿದ್ದ. ದೂರದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಮಂಜು ಮೇಲೇರುತ್ತಿತ್ತು. ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಗಳು ಮಂಜಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಹೆಣಗುತ್ತಿದ್ದವು. ತೇಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮರದ ತುಂಡು ಅವನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿತ್ತಾದರೂ ಕೊನೆಯ ಭಾರಿ ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮನೋಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತೊಂದು ಶಬ್ಧ ಅವನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸತೊಡಗಿತು. ಅದು ಕಮ್ಮಾರನು ಕಬ್ಬಿಣ ಬಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಸದ್ದಿನಂತಿತ್ತು. ಅದು ಯಾವುದರ ಸದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅವನು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದ. ಆ ಶಬ್ಧ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲ ದೂರದಿಂದಲೋ ಎನ್ನುವುದು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವಂತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅದು ಅವನಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಗೊಳಿಸತೊಡಗಿತು. ಅದು ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಸಾರುವ ಗಂಟೆಯ ನಾದದಂತಿತ್ತು. ಒಂದೊಂದು ಸುತ್ತಿಗೆಯ ಪೆಟ್ಟನ್ನೂ ಅವನು ಆತಂಕದಿಂದ ಎದುರುನೋಡತೊಡಗಿದ. ಕಮ್ಮಾರನ ಸುತ್ತಿಗೆಯ ಬಡಿತಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯು ದೀರ್ಘವಾದಂತೆ ಅದರ ಶಬ್ಧದ ತೀವ್ರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಅವನ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸತೊಡಗಿತು. ಅವನಿಗೆ ಜೋರಾಗಿ ಕಿರುಚಬೇಕೆನಿಸಿತು. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ ಕಮ್ಮಾರ ಕಬ್ಬಿಣ ಬಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸದ್ದು ಅವನ ಗಡಿಯಾರದಾಗಿತ್ತು!

ಅವನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾನು ಶಕ್ತನಾದರೆ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕುಣಿಕೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏನೇನೂ ಕಷ್ಟವಾಗಲಾರದು. ಸೈನಿಕರು ಜಾಗೃತರಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ತಾನು ಕೆಳಗೆ ನದಿಗೆ ಧುಮುಕಬಹುದು. ನೀರಿನೊಳಗೆ ಈಜುತ್ತಾ ಗುಂಡುಗಳಿಂದ ಹೇಗೋ ಬಚಾವಾಗಬಹುದು! ಈಜುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದ. ಆಚೆ ದಡವನ್ನು ತಲುಪಲು ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿಯಬಹುದು? ಆಚೆ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿತ್ತು. ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಹೇಗಾದರೂ ಅವರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ತನ್ನ ಮನೆ ಹೇಗೂ ಅವರ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಯ ಪರಿಧಿಯ ಹೊರಗಿದೆ. ನಾನು ಹೇಗಾದರೂ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿದರೆ ತಾನು, ತನ್ನ ಮಡದಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಬಹುದು.. ಹೀಗೆ ಅವನ ತಲೆಯೊಳಗೆ ಯೋಚನೆಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದವು...

ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಬದಿಗೆ ಸರಿದ.

2

ಪೇಟನ್ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ಅಲಬಾಮಾದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕುಟುಂಬದ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನ್ದಾರನಾಗಿದ್ದ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಜಮೀನುದಾರರಂತೆ ಅವನಲ್ಲೂ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಜನ ಗುಲಾಮರು ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಜಮೀನುದಾರರಂತೆ ಗುಲಾಮೀ ನಿಷೇಧ ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಬಂಡುಕೋರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರದಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಲಿದ್ದ. ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಕೊರಿಂಥ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದವರ ಬಂಡುಕೋರ ಸೈನ್ಯ ಕೆಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಿತ್ತು. ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್‌ನಿಗೆ ಈ ಸೋಲನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಕಾರದ ಬೆಂಕಿ ಅವನೊಳಗೆ ಧಗಧಗಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಅವನು ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತಲಿದ್ದ. ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಆಗಾಗ ಒದಗಿ ಬರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ತನ್ನ ಕೈಲಾದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅವನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬಂಡುಕೋರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವನು ಅವು ನಿಕೃಷ್ಟವೆಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದಾಗಲೀ ಭಾವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಯೋಧನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಗುಂಡಿಗೆ ಯೋಧನದಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದೊಳಗೆ ಯಾವುದೂ ನಿಷಿದ್ಧವಲ್ಲವೆನ್ನುವಂತೆ ಅವನು ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡದೆ ತಯಾರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ.

ಒಂದು ಸಂಜೆ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಡದಿ ಹೂದೋಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಮರದ ಕೆಳಗಿನ ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಸಮವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣದ ಸೈನಿಕನೊಬ್ಬ ಅವರ ಮನೆಯ ಗೇಟಿನ ಎದುರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ಕೇಳಿದ. ನೀರು ತಂದು ಕೊಡಲೆಂದು ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್‌ನ ಮಡದಿ ಎದ್ದು ಒಳಗೆ ಹೋದಳು. ಆವಳು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ಎದ್ದು ಗೇಟಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಯೋಧನೊಡನೆ ಯುದ್ದಧ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದ.

“ಯಾಂಕೀ1 ಸೇನೆ ಗೂಗೆಕೊಳ್ಳದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೂಗೆಕೊಳ್ಳದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ಮುಗಿಸಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರೈಲು ರಸ್ತೆ, ಕೊಳ್ಳದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸುರಂಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವವರನ್ನು ನೇಣಿಗೇರಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಯಾಂಕೀಗಳ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವತಃ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಓದಿದ್ದೇನೆ.”

“ಗೂಗೆಕೊಳ್ಳದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ?” ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್‌ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೇಳಿದ.

“ಮುವ್ವತ್ತು ಮೈಲು.” ಆ ಸೈನಿಕ ಉತ್ತರಿಸಿದ.

“ಕೊಳ್ಳದ ಈಚೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗಿದೆ?”

“ಕೊಳ್ಳದ ಈಚೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಡ್ಡ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕ ಅಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.”

“ಒಂದು ವೇಳೆ ನೇಣಿಗೆ ಹೆದರದ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಕಾವಲುಗಾರನ ಕಣ್ತಪ್ಪಿಸಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?” ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್‌‌ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

ಆ ಸೈನಿಕ ಯೋಚನಾಮಗ್ನನಾದ.

“ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ! ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಕಂಬಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ನೆರೆಗೆ ತೇಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅವು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೆ ಈಗ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿರಬೇಕು. ಅವುಗಳಿಗೇನಾದರೂ ಬೆಂಕಿ ಇಟ್ಟರೆ...” ಅವನು ಹೇಳತೊಡಗಿದ.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್‌‌ನ ಮಡದಿ ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಳು. ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಲೇ ಆ ಸೈನಿಕ ಅವರನ್ನು ವಂದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಹೋದ. ಅದೇ ಸೈನಿಕ ಸಂಜೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿದರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವನು ಬಂಡುಕೋರ ಸೈನಿಕನಾಗಿರದೆ ಫೆಡರಲ್ ಸೇನೆಯ ಮಾಹಿತಿದಾರನಾಗಿದ್ದ!

3

ಪೇಟನ್ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಲಗೆಯ ಸಮೇತ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನು ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯನಾದ. ಎಷ್ಟೋ ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರುಕಳಿಸಿದ ಅನುಭವವಾಯಿತು. ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಉಸಿರು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ವೇದನೆ ಅನುಭವಿಸತೊಡಗಿದ. ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳವರೆಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಅನುಭವಿಸಲಾರದಂತ ಭಯಾನಕ ನೋವು ಮತ್ತು ಉರಿ ಏಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದು ಶಮನವಾಗುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಅವನ ತಲೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಲೂನಿನ ಹಾಗೆ ಉಬ್ಬುತ್ತಾ ಇನ್ನೇನು ಒಡೆದೇ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಈಗಾಗಲೇ ಅವನು ತನ್ನ ಯೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಸಂವೇದನಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದು ಮಾತ್ರ ಜೀವಂತವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು. ಅವನೊಂದು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮೋಡದೊಳಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದು ಲೋಲಕದಂತೆ ತೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಒಮ್ಮೆಲೇ ಅವನ ಸುತ್ತ ಆವರಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಡ ಭಯಾನಕ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಮೇಲೇರತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಏನೋ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಂಥ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅವನ ಕಿವಿಗಳು ಕಿವುಡಾಗಿ ಅಂಧಕಾರ ಕವಿಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಚಳಿಯಾಗಲು ಶುರುವಾದಂತೆ ಅವನ ಯೋಚನಾ ಶಕ್ತಿ ಮರುಕಳಿಸಿತು. ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಹಗ್ಗ ತುಂಡಾಗಿ ಅವನು ಕೆಳಗೆ ನದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ. ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಿಗಿದಿದ್ದ ಹಗ್ಗ ಹಾಗೇ ಇದ್ದುದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅವನು ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ. ನೀರಿನ ಕೆಳಗೆ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಸಾಯುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ಎಂದು ಅವನಿಗನ್ನಿಸಿತು.

ಕಣ್ಣು ತೆರೆದ. ಎಲ್ಲೋ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ ಕಾಣಿಸಿತು. ಆದರೂ ಅವನು ಮುಳುಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ ಕ್ರಮೇಣ ಮಾಸುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಿಂದು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಗೆ ಆ ಬಿಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ತಾನು ನೀರಿನ ಮೇಲೇರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಅವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಗಿತ ಸಡಿಲವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು. ‘ವೈರಿ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಸಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನೇಣು ಬಿಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸಾಯುವುದು ಎಷ್ಟೋ ವಾಸಿ.’ ಎಂದು ಅವನಿಗನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಲು ತಾನು ಅಸ್ಪದ ಕೊಡಲಾರೆ ಎಂದು ಅವನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ.

ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅವನ ಮುಂಗೈಗಳು ಕಠಿಣವಾಗಿ ನೋಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನು ಮುಂಗೈಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನುಆ ಕಡೆಗೇ ಹರಿಸಿದ್ದ. ಕೊನೆಗೂ ಹಗ್ಗ ಜಾರಿ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಬಿತ್ತು. ಅವನ ಕೈಗಳು ಬಂಧಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅವನು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಈಜತೊಡಗಿದ. ಅವನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ಒಂದೊಂದೇ ಕೈಯನ್ನು ನೋಡತೊಡಗಿದ. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಯ ಮಾಡದೆ ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ನೇಣಿನ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಎಸೆದ. ಅದು ನೀರಾವಿನಂತೆ ಬಳುಕುತ್ತಾ ಮುಳುಗತೊಡಗಿತು.

ನೇಣಿನ ಕುಣಿಕೆ ಬಿಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಅವನ ಕತ್ತು, ಕಿವಿಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಗಾಧ ನೋವು ಮತ್ತು ಉರಿಯಿಂದ ಯಾತನೆ ಕೊಡಲಾರಂಬಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ ಅವನಿಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಕಿರುಚತೊಡಗಿದ, “ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೋ, ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೋ!.” ಆ ಯಾತನೆಗಿಂತ ನೇಣಿನಿಂದ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಸಾಯುವುದೇ ಮೇಲೆಂದು ಅವನಿಗನಿಸಿತು. ಅವನ ಹೃದಯ ಬಾಯಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಬಂದು ಹೊರಕ್ಕೆ ಹಾರಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ, ಇದಾವುದರ ಪರಿವೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಅವನ ಕೈಗಳು ತನ್ನ ದೇಹದೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿ ತಳದಿಂದ ಮೇಲೇರಲು ನೀರನ್ನು ಬಗೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

ತಲೆ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಖರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕುರುಡಾದವು. ಅವನ ಎದೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು ಸರಸರನೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೀರುತ್ತಾ ಹೊರಗೆ ದೂಡಲಾರಂಬಿಸಿದವು. ಆವನು ಈಗ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದ.

ಅವನ ಮುಖಕ್ಕೆ ರಾಚುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಬೇರೆ ಶಬ್ದಗಳ ಅನುಭವ ಅವನಿಗಾಗತೊಡಗಿತು. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ನದಿಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನ ಮೇಲೆ, ಅದೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ, ಅವುಗಳ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಎಲೆಗಳ ತಂತುಗಳ ಮೇಲೆ, ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೀಟಗಳ ಮೇಲೆ, ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ದುಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ, ಜೇಡಗಳ ವಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಲೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿನ ಮಂಜಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನು ಚೆಲ್ಲಿದ ವಿವಿಧ ರಂಗುಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಿಯಿತು. ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಗುಂಗರೆಗಳ ನಾದ. ಡ್ರಾಗನ್ ನೊಣಗಳು ರೆಕ್ಕೆ ಬಡಿಯುವ ಸದ್ದು, ನೀರು ಜೇಡಗಳು ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿರುವ ಸದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಅಂಬಿಗರು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಸದ್ದಿನಂತೆ ಕೇಳತೊಡಗಿತು.

ಅವನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಒಂದು ಮೀನು ಅವನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಚಲನವನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಅವನು ಈಗ ನೀರಿನ ಮೇಲಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಸೇತುವೆ, ಸೈನಿಕರ ಶಿಬಿರ, ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿನ ಸೈನಿಕರು, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಸಾರ್ಜೆಂಟ್, ಮತ್ತು ಅವನ ನೇಣಿನ ಹಗ್ಗ ಎಳೆದಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಖಾಸಗಿ ಸೈನಿಕರು ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿದರು. ನೀಲಿ ಅಗಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲಿ ಕಪ್ಪು ನೆರಳುಗಳು. ಅವರು ಅವನತ್ತ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿದ್ದರು -- ಬಹುಶಃ ಅರಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ತೂಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇತರರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಯುಧಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಆಕೃತಿಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.

ಅವನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿತು. ಅವನ ತಲೆಯ ಬಗಲಲ್ಲೇ ನೀರಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲು ಎತ್ತಿ ಹಾಕಿದ ಶಬ್ದವಾಗಿ ನೀರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಿತು. ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗುಂಡುಗಳು ಹಾರಿಸಿದ ಸದ್ದು. ಅವನು ಕತ್ತನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದ. ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕನ ಬಂದೂಕಿನ ನಳಿಕೆಯಿಂದ ನೀಲಿ ಹೊಗೆ ಹೊರಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಗುಂಡು ಕೂಡ ಗುರಿ ತಪ್ಪಿತ್ತು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ನದಿಯ ತೀರದಿಂದ ಯಾರೋ ಗರ್ಜಿಸಿದ ಸದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿತು.

“ಕಂಪೆನಿ, ಆಟೆನ್ಶನ್! ಗೆಟ್ ರೆಡಿ! ಫಾಯರ್..!”

ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸದ್ದು ಅವನ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಮಂದವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು. ಅವನ ಸುತ್ತ ನೀರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮತೊಡಗಿತು. ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ಆದಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ ಮುಳುಗಿದ. ಒಂದು ಗುಂಡು ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿದ. ಆವನು ಉಸಿರನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಧಡಬಡಿಸಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವನಿಗೆ ತಾನು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ಅವನಿಗೆ ಸೈನಿಕರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಧಾರಾಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಯಿತು.

ಅವನು ಈಗ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದ. ಸೈನಿಕರು ಕೋವಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತಯಾರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬೆಂಕಿ ಕಾರತೊಡಗಿದವು. ಆದರೆ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಅವನು ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ. ಅವನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ನೀರಿನ ಸೆಳೆತದ ಜೊತೆಗೆ ಈಜತೊಡಗಿದ. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅವನಿಗೆ ಒಂದೂ ಗುಂಡು ತಗುಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆಯೇ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಅವರ ಗುಂಡುಗಳಿAದ ಪಾರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ? ಬಹುಶಃ ಕ್ಯಾಪ್ಟನನು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ತಮಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದಂತೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಹೇಳಿರಬೇಕು. ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಗುಂಡುಗಳು ಅವನ ಸುತ್ತ ಅಪ್ಪಳಿಸತೊಡಗಿದವು. ಒಂದು ಗುಂಡಂತೂ ಅವನ ತೀರಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋಟಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಸುತ್ತ ನೀರು ಕೋಟೆಯಂತೆ ಸುತ್ತುವರೆದು ಎದ್ದು ನಿಂತಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಿರ್ವಾತ ಅವನನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ಅವನ ಗುಂಡಿಗೆ ಜೋರಾಗಿ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಡು ಅವನ ಬಗಲಿನಲ್ಲೇ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಾ ನದಿ ತೀರದ ಒಂದು ಮರಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಅವರು ಖಂಡಿತ ಹತಾಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವರು ಗೊಂಚಲು ಗುಂಡು (Grape Charge) ಹಾರಿಸುವದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಮನದಟ್ಟಾಯಿತು. ತಾನು ತುಂಬಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರಬೇಕು. ಶಬ್ದ ತಡವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂದೂಕಿನ ನಳಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವ ಹೊಗೆಯನ್ನು ತಾನು ಗಮನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವನಿಗನಿಸಿತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬುಗುರಿಯಂತೆ ಸುತ್ತತೊಡಗಿದ. ಸುತ್ತಲಿನ ನೀರು, ನದಿ ತೀರದ ಮರಗಳು, ದೂರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಿಂದಿದ್ದ ಸೈನಿಕರು, ಅವರ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆ ಅವನಿಗೆ ಮಸುಕುಮಸುಕಾಗಿ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿದ್ದುವು. ಅವನು ನೀರಿನ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ.

ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವನು ಎಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಸುತ್ತತೊಡಗಿದನೆಂದರೆ ತಲೆ ತಿರುಗಿ ವಾಂತಿಮಾಡತೊಡಗಿದ. ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ನದಿ ತೀರದ ಬಲಕ್ಕೋ ಎಡಕ್ಕೋ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಮರಳು ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ. ಅವನ ಅದೃಷ್ಟ ನೆಟ್ಟಗಿತ್ತು. ಅವನು ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮರೆಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಅವನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ವಾಸ್ತವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯವೇ ಹಿಡಿಯಿತು. ತನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ನೆನೆದು ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳತೊಡಗಿದ. ಎರಡೂ ಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳನ್ನು ಬಾಚಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾ ದೇವರಿಗೆ ವಂದನೆಗಳನ್ನರ್ಪಿಸತೊಡಗಿದ. ಮರಳಿನ ಒಂದೊಂದು ಕಣವೂ ಅವನಿಗೆ ಹೂವಿನ ಪಕಳೆಗಳಂತೆ, ಮುತ್ತು ವಜ್ರಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು. ಮರಳಿನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ವಸ್ತು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಸತೊಡಗಿತು.

ನದಿ ತೀರದ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವನ ಜೀವಕ್ಕೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಯಿತು. ಆ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ್ದ ಹೂಗಳ ಮತ್ತು ಅರಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಅವನು ಹೀರತೊಡಗಿದ. ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ಮಧ್ಯೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಕಾಡಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೊಬಗನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು. ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಾಳಿಯ ಮರ್ಮರ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಸಂಗೀತದಂತೆ ಕೇಳಿಸತೊಡಗಿತು.

ಬಹುಶಃ ಗೂಬೆಕೊಳ್ಳದ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಅವನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಅವರು ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದ ಗುಂಡುಗಳು ಅವನ ಎದುರಿನ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಸ್ಪೋಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ತನ್ನ ರಮ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಓಡತೊಡಗಿದ. ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿರಿಸಿ ಅವನು ಆ ಇಡೀ ದಿನ ನಡೆದೋಡಿದ. ಕಾಡು ದಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕಾಲುದಾರಿಯಗಲೀ ಬಯಲಾಗಲೀ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೊಂದು ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ಈವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಗತಿ ತನಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಅವನಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರವೆನ್ನಿಸಿತು.

ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ತ್ರಾಣ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಸಿವೆಯಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಮುಂದೆ ನಡೆಯಲಾರದೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟ. ಆದರೆ, ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳ ನೆನಪಾಗುತ್ತಲೇ ಹಟಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಯತೊಡಗಿದ. ಕೊನೆಗೂ ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾಲುದಾರಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ತನ್ನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸಬಹುದೆಂಬ ಭರವಸೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ಅವನು ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ತೋಟಗಳಾಗಲೀ ಹೊಲಗಳಾಗಲೀ ಮನೆಗಳಾಗಲೀ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಿರು ಹಾದಿಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ಕಸ ಗಾತ್ರದ ಕಪ್ಪನೇ ಮರಗಳು ಬೇಲಿ ಕಂಬಗಳಂತೆ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಲಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆಯಿಂದ ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅಗಸವನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿದ. ವಿಚಿತ್ರವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದವು. ಆ ದೃಶ್ಯ ಒಂದು ಅಪಶಕುನದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಕಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸದ್ದು ಅವನಿಗೇಕೋ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವೆನಿಸತೊಡಗಿತು. ಒಂದಲ್ಲ ಎರಡು ಮೂರು ಭಾರಿ ಯಾರೋ ಅವನಿಗರಿಯದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಸುದನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವನಿಗನಿಸಿತು.

ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆ ತುಂಬಾ ನೋಯುತ್ತಿತ್ತು. ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಅವನ ಕೈ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಓಡಾಡಿತು. ಅದು ಊದಿಕೊಂಡು ದಪ್ಪಗಾಗಿತ್ತು. ನೇಣಿನ ಹಗ್ಗ ಬಿಗಿದಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಗುರುತು ಮೂಡಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿ ಕಪ್ಪಾಗಿರಲೂಬಹುದು ಎಂದು ಅವನಿಗನಿಸಿತು. ಅವನ ಕಣ್ರೆಪ್ಪೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲೂ ಆಗದಿರುವಂತೆ ದಪ್ಪಗಾಗುತ್ತಲಿದ್ದವು. ನಾಲಿಗೆಯೂ ಕೂಡ ದಪ್ಪಗಾಗಿ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೆ ಆ ಕಿರಿದಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಪಾದಗಳನ್ನೂರಿಲ್ಲವೇನೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮೃದುವಾದ ಹುಲ್ಲು ಬೆಳೆದಿರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಅನುಭವವಾಗತೊಡಗಿತು. ಅವನಿಗಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ನೋವಿನ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅವನು ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ನಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಮಂಪರಿನ ಮಧ್ಯೆ ಕಾಲೆಳೆಯುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಗೇಟಿನ ಬಳಿ ಬಂದು ನಿಂತದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ! ವ್ಹಾಹ್! ತನ್ನ ಮನೆ! ... ತನ್ನದೇ ಮನೆಯಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಜಾಗ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬೇರೊಂದಿರಲಾರದು. ನೇಣಿನ ಹಗ್ಗ ತುಂಡಾಗಿ ಅವನು ನದಿಗೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರದಿಂದ ಮಾರನೆಯ ದಿನದ ವರೆಗೆ ಅವನು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ!

ಅವನು ಗೇಟನ್ನು ತೆರೆದು ಒಳಗೆ ಕಾಲಿಡುವುದಕ್ಕೂ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಮನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿದು ಹೊರಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಸರಿಯಾಯಿತು. ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವಳು ಎರಡೂ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆಯುತ್ತಾ ಓಡೋಡಿ ಮುಂದೆ ಬಂದಳು.

ಪೇಟನ್ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ಕೂಡ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಅವಳ ಬಳಿ ಸಾರಿದ. ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಪ್ಪುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅವನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ತತ್ತರಿಸಿ ಹೋದ. ಅವನ ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಖರವಾದ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು ಹಾದು ಹೋಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಕಿವಿಗಡಚಿಕ್ಕುವ ತೋಪಿನ ಸದ್ದು, ಅಂಧಕಾರ... ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನ ...

... ಪೇಟನ್ ಫಾರ್ಕ್ವಾರ್ ಸತ್ತು ಹೋಗಿದ್ದ. ಅವನ ಕತ್ತು ಮುರಿದಿತ್ತು. ಗೂಗೆಕೊಳ್ಳದ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಅವನ ನಿರ್ಜೀವ ದೇಹ ಗಾಳಿಗೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ತೂಗಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

1

ಬೇರೆ ದೇಶದವರು ಅಮೆರಿಕಾದವರಿಗೆ ಯಾಂಕೀಗಳೆಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರಿಗೆ ಯಾಂಕೀಗಳೆಂದು ತುಚ್ಛವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು

---

---

ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ

ಹಾಸನದ ನಿವಾಸಿ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ Pascal Nazareth ಅವರ Gandhi’s Outstanding Leadership ಪುಸ್ತಕದ ಅನುವಾದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ’ ಪುರಸ್ಕಾರ ಲಭಿಸಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆದ ಮತ್ತೆರಡು ಅನುವಾದಗಳೆಂದರೆ ರೊಆಲ್ಡ್ ದಾಹ್ಲ್ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ಅನುವಾದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾಕ್ ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್. ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ ಅವರಿಗೆ 'ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ' 2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದೆ.

---

---

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಹೀಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆಕ್ಕಿಕೊಂಡು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಿದ್ದುವ, ಬದಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಅಂಡಮಾನ್‌ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸೆಲ್ಲ್ಯುಲರ್ ಜೈಲಿನ ಗೈಡ್‌ಗಳು ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ದಿಟ-ಸಟೆ ಹದಬೆರೆತ ಕತೆಗಳವರೆಗೆ ಇದು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ತೋರುವ ಆತುರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಕತೆಗಳ ಬಾಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೆದುರು ಜೀವ ತಳೆಯುವ ಆಕರ್ಷಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯು, ಆ ಅಂದದ ಹೊಗರಸಾಲು ಏನನ್ನೋ ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿದೆ; ಯಾವುದಕ್ಕೋ ನಮ್ಮನ್ನು ಕುರುಡರನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.

ಪಂಕಜ್ ಸೆಖ್ಸಾರಿಯಾ ಅವರು ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (Centre for Technology Alternatives for Rural Areas (C-TARA), IIT Bombay) ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಂಶೋಧಕರು, ಲೇಖಕರು, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೋರಾಟಗಾರರು. ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಗಮನಹರಿಸಿ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. Islands in Flux: The Andaman and Nicobar Story ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ಕಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದದ್ದೇ ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಸಲುವಾಗಿ ಬಹಳವೆಂದರೆ ಒಂದು ಪುಟವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಬಹುದು; ಇನ್ನು ಭಾರತದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೋ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ದಕ್ಕಬಹುದಷ್ಟೇ.

ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕತೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಳಿಸುವಿಕೆ: ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ದಿವ್ಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಸ್ವತಃ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದ ಭಾರತವು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ವಾದಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾಗದ ನಾವೆಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಬಗೆಯ ಅರಿವಿನ ಅಸಂಗತತೆಯಿಂದ (cognitive dissonance) ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ಕಳವಳಕ್ಕೀಡುಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ.

ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಅವಧಿಯು ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಯುಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್‍‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಶುರುವಾದದ್ದು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ: ವಸಾಹತನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗೆ ಜನರನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಮೂಲಕ. ಆ ಕಾಲದ ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ, ಅವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ‘ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯೋಜನೆಗಳು’ (Colonisation Schemes) ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೆಖ್ಸಾರಿಯಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನೀಡಲಾಯಿತು: ಬತ್ತ ಬೆಳೆಯಲು 5 ಎಕರೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ, 5 ಎಕರೆ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜಮೀನು, ಜಾನುವಾರು ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಲ, ಮತ್ತು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಮರಮುಟ್ಟು.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಗೂ ಈ ನಡುಗಡ್ಡೆಗಳಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಸಾಹತನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರದಿದ್ದರೆ ಆ ದ್ವೀಪಸಮೂಹವು ಭಾರತದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಸಂಭವನೀಯ. ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ನಮಗೆ ಬಂದ ಬಳುವಳಿ. ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಷ್ಟೇ.

ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಅದರ ಒಂದು ರೂಪ ಮರುನಾಮಕರಣ: ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ ‘ಶ್ರೀ ವಿಜಯ ಪುರಂ’ ಆಗಿದೆ, ಹ್ಯಾವ್‌ಲಾಕ್ ದ್ವೀಪ ಈಗ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ‘ಸ್ವರಾಜ್ ದ್ವೀಪ್’, ನೀಲ್ ದ್ವೀಪವು ‘ಶಹೀದ್ ದ್ವೀಪ’, ಹೀಗೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಭೂತದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಭರದಲ್ಲಿರುವ ನಾವು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ನವವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇವೆಯೇ? ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಮಗೆ ಅಗತ್ಯವೂ ಸೂಕ್ತವೂ ಎನ್ನಿಸುವ ಇಂಥ ಹೆಸರುಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿರಬಹುದು, ಅನಗತ್ಯವೆನ್ನಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು! ಈ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಅವರೇ ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರುಗಳಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುವು. ಹ್ಯಾವ್‌ಲಾಕ್ ದ್ವೀಪದ ಮೂಲ ಹೆಸರು ‘ಥಿ-ತಾರ್-ಸಿರೊ’, ಎಂದರೆ ‘ತೆರೆದ ಕಡಲಿನ ಬಳಿಯ ನಾಡು’. ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ ಎಂಬುದು ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಜನರಿಗೆ ‘ಲಾವೊ-ತಾರಾ ನ್ಯೊ’, ಎಂದರೆ ‘ಕೆಡುಕಿನ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನವರ ನೆಲೆ’. ಆ ಹೆಸರಂತೂ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆಯಲ್ಲವೇ?

ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೊದಲ ವಲಸಿಗರ ನೆಲೆಗಳು. ಈ ವಲಸೆಗಾರರು ಸುಮಾರು 65000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದವರು. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇವರು ಈ ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ವಸಾಹತುದಾರರು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವರಿಗಷ್ಟೇ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇವರು ಈ ನಾಡಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು. ಇಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವು ಬದುಕುತ್ತ ಬಂದಂಥವು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶುರುವಾತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5000 ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು, ಓಂಗೆ, ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನೀಸ್, ಸೆಂಟಿನೆಲೀಸ್, ಜಾರವಾ, ನಿಕೋಬರೀಸ್, ಮತ್ತು ಶೋಂಪೆನ್. ಇಂದು, ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆ 500ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ‘ಪುಜ್ಜುಕರ್’ ನಂತಹ ಅವರ ನುಡಿಗಳೂ ಅಳಿದುಹೋಗಿವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದ್ದ ಅವರನ್ನೀಗ ಕೆಲವು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಅವರ ತಾಯ್ನೆಲದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮರುಕಳಿಸುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಥೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ, ಮಧ್ಯ ಭಾರತ, ಅಥವಾ ಅಂಡಮಾನ್ — ಎಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ. ‘ನಾಗರಿಕ’ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಕಳ್ಳಬೇಟೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಮಾಫಿಯಾಗಳು ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ, ಹಲ ಬಗೆಯ ವ್ಯಸನಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯೂ ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಒಳನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ‘ಸಹಾಯ’ ಮಾಡುವ ಸೋಗನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು; ಪಡಿತರ ಮತ್ತಿತರ ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಅದುವರೆವಿಗೂ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವಿದ್ದು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕೆಟ್ಟ ಚಟದ ಹೆಸರು ಪರಾವಲಂಬನೆ. ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯವು ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಕುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಅವರಿಗೆ ಅದು ಬೇಕಾಗಿದ್ದಿತೇ ಅಥವಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾದ ಬಲವಂತದ ಸಂಪರ್ಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತೇ ಎಂದು.

ಜಾರವಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ‘ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನ್ ಟ್ರಂಕ್ ರೋಡ್’ ಈ ಹೇರಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣದ ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ ಅನ್ನು ಬಾರಾಟಾಂಗ್, ಮಾಯಾಬಂದರ್ ಮತ್ತು ಡಿಗ್ಲಿಪುರದಂತಹ ಉತ್ತರದ ಪಟ್ಟಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮಾರ್ಗ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಜಾರವಾ ಜನರ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಮುಂದುವರಿದ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಆ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು, ಕಡೆಯ ಪಕ್ಷ ವಾಹನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಹಲವು ಆದೇಶಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಏನೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.

‘ಜಾರವಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆಯೇ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕತೆಯಿದೆ. ಜಾರವಾ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೇ ಆ ಜನರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಪದವೇ ಇಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ನೆರೆಯ ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಸಮುದಾಯದ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಅನ್ಯ', ‘ಅಪರಿಚಿತ’ ಅಥವಾ ‘ಬೇರೆಯ’ ಎಂಬರ್ಥ ಕೊಡುವ ಪದ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ‘ಜಾರವಾ’ ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಏನೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ? ಅವರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಆಂಗ್’ (Aong) ಎಂಬ ಪದವಿದೆ. ಅದು ‘ನಾವು’ ಅಥವಾ ‘ನಮ್ಮವರು’ ಅಥವಾ ‘ನಮ್ಮ ಜನ’ ಎಂಬರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಗುರುತಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದವೇ, ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಒಂದು ಪದವೇ? ಒಂದು ಸಮುದಾಯವು ಬೇರೆಯವರ ಹಂಗಿಲ್ಲದೇ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನು ಇರುವಾಗ ತನಗೊಂದು ಗುರುತು ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ, ಇತರರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಇರುತ್ತದೆಯೇ? ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣವು ಬಹುತೇಕ ಹೊರಗಿನ ಒತ್ತರಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವಲ್ಲವೇ? ಅದು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲವೇ?

ಇರಲಿ, ನಾನು ವಿಷಯಾಂತರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಾದರೆ ...

… ನಾನು ಅಂಡಮಾನ್ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಹೋಗುವ ಜಾಗಗಳಂತೂ ಇದ್ದೇ ಇವೆ, ಆದರೆ ಜಾರವಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ ಎಂದವರು ಹೇಳಿದ್ದು ನನ್ನ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತ್ತು. (ಹೌದು, ನಾನು ತುಸುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಪಟಿಯೇ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.) ದಟ್ಟ, ಸುಂದರ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಹನಗಳು ಬೆಂಗಾವಲು ಪಡೆಯೊಟ್ಟಿಗೆ (convoy) ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ; ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುವಂತಿಲ್ಲ; ಒಂದು ವೇಳೆ ಜಾರವಾ ಜನರು ಎದುರಾದರೂ ನೋಡಿಯೂ ನೋಡದಂತೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಲಿರಬೇಕು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಪರ್ಕದ ಪ್ರಯತ್ನ ಕೂಡ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧ; ಅಲ್ಲದೇ, ಅವರಿಗೆ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿಯೆನ್ನಿಸಿದರೆ ನಿಮ್ಮತ್ತ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ ಬಿಡಬಹುದು — ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೂ ನಮಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.

ನಸುಕಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಗೇಟ್‌ನ ಹೊರಗೆ ತಲುಪಿ ಕಾಯುತ್ತ ನಿಂತೆವು. ಆರು ಗಂಟೆಯ ಸುಮಾರು ಗೇಟು ತೆರೆದು ನಾವು ಅಭಯಾರಣ್ಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯ ಚಾಲಕನನ್ನು ಕೇಳಿದೆ, “ಜಾರವಾಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದಾ?” (ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಳಬರು, ಭಾರತದ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ಮಾನವರ ವಂಶಜರು ಹೇಗಿರಬಹುದೆಂದು ನೋಡಲು ನಾನು ಬಯಸಿದ್ದಂತೂ ನಿಜ.) ನನ್ನ ದನಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾತರವನ್ನು ಅವನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, “ನಿಮ್ಮ ನಸೀಬಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ,” ಎಂದು ತಣ್ಣಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದ. ಹೌದಲ್ಲವೇ? ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಇಡೀ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವವರು ಸುಮಾರು 400ರಷ್ಟು ಜನ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಈ ದಟ್ಟವಾದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬಹುದಾದ ಅವರು ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲವೇ, ಎಂದುಕೊಂಡೆ. ಆದರೆ, ಕೊನೆಗೆ ಆದದ್ದೇ ಬೇರೆ. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತುಪಯಣ ಮುಗಿಯುವಷ್ಟತಲ್ಲಿ ನಾವು ಜಾರವಾ ಜನರನ್ನು ಅವರ ಹಲವಾರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾವಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದೆವು — ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗಂದರೆ, “ನಾವು ಬಹುತೇಕ ಅವರ ಇಡೀ ಕುಲವನ್ನೇ ಭೇಟಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ,” ಸ್ವಗತವೆಂಬಂತೆ ನುಡಿದಿದ್ದೆ. ನಾನದನ್ನು ನನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ, ನನ್ನಲ್ಲೊಂದು ಹೇಳಲಾಗದ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅವಮಾನದ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಚಿತ್ರ ದುಗುಡ. ನಾವೇನು ಮಾಡಿದೆವು? ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ?

ಹಾಗೆ ಇದು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾತೇನಲ್ಲ. ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಜಾರವಾಗಳು ಅವರ ಇರುನೆಲೆಗಳೊಳಗೆ ಯಾರಾದರೂ ನುಗ್ಗಿದರೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, 90ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಅವರು ತಾವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯವರು. ಇಂದು ಅವರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಬಿಡಾರಗಳಿಂದ ರಸ್ತೆಯಂಚಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ವಾಹನಗಳ ಬರುವಿಕೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ತಿನ್ನಲು ಏನಾದರೂ ಕೊಡಿರೆಂದು ಬೇಡುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕರು, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಕ್ಕಳತ್ತ ಬಿಸ್ಕತ್ತು ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮುಗಿಬಿದ್ದು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತದೇ ದುಗುಡ.

ಅಂಡಮಾನಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ-ಮೀನುಗಾರರು. ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು, ಗಡ್ಡೆಗೆಣಸುಗಳು, ಜೇನು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹಲಬಗೆಯ ಮೀನು, ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿಗಳು ಅವರ ಆಹಾರ. ಅಂಥವರಿಗೆ ಈಗ ಆ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಆಕರ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ನಡವಳಿಕೆಯು ಅವರ ಮೂಲ ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ, ಅವರ ಪಾರಂಪರಿಕ ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದುದಾಗಿದೆ.

ಜಾರವಾ ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದ ಅರಿವನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತ ಸೆಖ್ಸಾರಿಯಾ, ಓಂಗೆ ಜನರು ದೈತ್ಯ ಹೆಜ್ಜೇನುಗೂಡಿನಿಂದ ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಅವರು ಬೆಂಕಿ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಗೆಯೆಬ್ಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲು, ‘ಟೊಂಜೊಘೆ’ (tonjoghe) ಎಂಬ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಗಿಡದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಜಗಿದು, ಅದರ ಹಸಿರು ತಿರುಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೈಗೆ ಲೇಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಜೇನುಹುಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆಯೂ ಉಗ್ಗುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಕಟುವಾಸನೆಯು ಜೇನುನೊಣಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಮಾಡದೆ ಜೇನಿನ ಕೊಯ್ಲನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನೀವಿದನ್ನು ಕೇಳಿರಬಹುದು, ಓದಿ ಮರೆತಿರಬಹುದು: 2004ರಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸುನಾಮಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಅಂಡಮಾನಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸತ್ತ ದಾಖಲೆಯಿಲ್ಲ. (ಆದರೆ, ಬಹುತೇಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯೊಳಗೆ ಬಂದಿರುವ ನಿಕೊಬರೀಸ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಜೀವಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.) ಅವರ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪರಿಸರದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದ ಜ್ಞಾನ. ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು, ವಾತಾವರಣವು ಕೊಡುವ ಸೂಚನೆಗಳು, ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಒಡನೆಯೇ ಅವರು ಒಳನಾಡು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಪರಿಸರದ ಕುರಿತ ಇಷ್ಟೊಂದು ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಇಂತಹ ವಿವೇಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರನ್ನು ನಾವು ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿಸಿದ್ದೇವೆ!

ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಆನಂದಪಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯ ದಿಗಂತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಜಗದರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಹಲವು ಬಾರಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ತಪ್ಪಿನರಿವನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಡಿಗ್ಲಿಪುರದ ಕಡೆಗೆ, ಉಬ್ಬುತಗ್ಗುಗಳ ಮತ್ತು ಹಲವೆಡೆ ಹಾದಿಯೇ ಇಲ್ಲದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಾಹನವು ಕುಲುಕುತ್ತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆದ ಅನುಭವದ ನೆನಪು ಮರುಕಳಿಸಿತು. ಅದೊಂದು ಪರಿಚಿತ ದೇ ಜಾವೂ ಭಾವನೆ.

“‘ಸೆಲ್ಫಿ ಡೇಂಜರ್ ಜ಼ೋನ್’ ಮತ್ತು ‘ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯವಿದೆ’”

ಪೂರ್ವ ಖಾಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆದ ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾವ್ಲಿನಾಂಗ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಮಂಜು ಕವಿದಿದ್ದು ಅದು ನಮ್ಮ ಪಯಣದ ವೇಗವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಸೋಹ್ರಾದಿಂದ (ಚಿರಪುಂಜಿ) ಹೊರಟದ್ದು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ. ಆಗಲೇ ಮಂಜು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಸುತ್ತಲೂ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶ ನೋಟ. ನೋಡಿದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ತಳವಿಲ್ಲದ ಕಣಿವೆಗಳು, ಜುಳುಜುಳು ಹರಿಯುವ ತೊರೆಗಳು. ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ, ಕಣಿವೆಯ ವಿಶಾಲ, ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ನೋಟವು ಕಾಣುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಿರುವ, ‘ಸೆಲ್ಫಿ ಡೇಂಜರ್ ಜ಼ೋನ್’ (Selfie Danger Zone) ಎಂದು ಬರೆದ ಫಲಕಗಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ತುಸು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಕೊರೆಯಲಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಅಸಹನೀಯ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ‘ಮುಂದೆ ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯವಿದೆ’ (Landslide Ahead) ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಫಲಕಗಳು ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತ ಬರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಫಿ ಅಪಾಯದ ವಲಯಗಳ ಭವ್ಯ ಸುಂದರ ಕಣಿವೆಗಳು; ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಛಿದ್ರಛಿದ್ರ ಬೆಟ್ಟಗಳು.

ಕ್ಯಾಬ್‌ನ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇಣುಕುತ್ತ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಡುತ್ತಿದೆ. ತಲೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಯೋಚನೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅನಾದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಎಣೆಯಿಲ್ಲದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅವನ್ನು ಸೂರೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವುಗಳ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ನೆಲಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಗರಿಕತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಲದ ನಾಗಾಲೋಟದಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಾನವನು ‘ಪ್ರವಾಸ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ, ಅದು ದೂರದ ನಾಡಿನ ಜನರಿಗೆ ಈ ಆನಂದದಾಯಕ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಮುಂದೆ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜನರು ಹಿಂಡುಹಿಂಡಾಗಿ ಇಂಥ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬರುವವರ ದೆಸೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆಗಳು, ಹೆಚ್ಚು ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರು — ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಆಗಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಕುಸಿತಗಳೂ ಆಗಬೇಕಷ್ಟೇ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಾನವನು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರಲ್ಲಿಯೇ ಒಬ್ಬ ಬಲು ಜಾಣನಿಗೆ “ಸೆಲ್ಫಿ”ಯ ಕಲ್ಪನೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ! ವೈರಸ್‌ನಂತೆ ಹರಡುವ ಅದು ಇಂಥ ರುದ್ರರಮಣೀಯ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ಸೆಲ್ಫಿ ಅಪಾಯದ ವಲಯ’ಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ನಾನು ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಹತ್ತು ಕಡೆ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತಿರುವ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಳಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಸೆಲ್ಫಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳು, ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು, ಅವುಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾದಾಗಲಾದರೂ ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಸಿಗಬಹುದು. ಮಂಜು ಹರಿಯಬಹುದು. ಎದುರಿಗಿರುವುದು ಮತ್ತೆ ಕಾಣಬಹುದು.

ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೇ ನಾನು ಇದೆಲ್ಲದರ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಯಾಗಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಕೂಡ ನನ್ನನ್ನು ತಟ್ಟದೇ ಇಲ್ಲ.

ಅದೇ ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಅದೇ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಅಂಡಮಾನ್‌ನ ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವೇ ಡಂಪರ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮಿಕ್ಸರ್‌ಗಳು; ಅವೇ ಅಗೆದ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಡಿದುರುಳಿಸಿದ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು. ನೋಯುತ್ತಿರುವ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನಂತೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಸರಳುಗಳು; ಮಣಿದು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂದು ಥಂಬ್ಸ್ ಅಪ್ ಕೊಡುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದುವು.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ತಕ್ಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಹೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ, ಅಳಿದುಳಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಏನಾಗಬಹುದು? ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಷ್ಟೇ!

ಪಂಕಜ್ ಸೆಖ್ಸಾರಿಯಾ ಅವರು ಈ ದ್ವೀಪಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ದಶಕಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದಣಿವಿಲ್ಲದೇ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೂ ಸೋಲೇ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರಂಥವರನ್ನು ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹತಾಶೆಯನ್ನು ಅವರ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ, ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಯಾಣದ ನಡುವೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗಲೆಲ್ಲ ನಾನು ಅವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಲಿದ್ದೆ. ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು: ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನ್ ಟ್ರಂಕ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ನಾನಿದನ್ನು ಓದಿದ್ದರೂ ನಾನು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದೆನೇ? ಅದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಖಚಿತವಾದ ಉತ್ತರ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾಯಶಃ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅದಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.

Islands in Flux ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ niche ಪುಸ್ತಕ. ನಾನು ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದುಬರುವ, ನಾನು ಅದನ್ನು ಓದುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಓದಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಿದೆ. ಇದು ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸುವಂಥ ಪುಸ್ತಕ. ಕೇವಲ ಈ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಿನಾಶದ ಬಗ್ಗೆಯೂ.

ಈಗ ನನ್ನರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯವೆಂದರೆ, ನಾನು ಅಂಡಮಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದುರಂತವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಮಾತ್ರನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ಭಾಗ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದೆ. ಸೆಖ್ಸಾರಿಯಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದ ಓದು ನನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನೇನೂ ಒದಗಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ನಾನು ನನಗೆ ಮೇಲೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡ ‘ಓದಿದ ಮೇಲೆಯೂ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆನೇ?’ ಎಂಬ ತೀರ ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ‘ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೀಗ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯಿತಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಈ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ವಜ್ಜೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ನಾನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ, ಹೇಗೆ ಇದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲಿ?’ ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸುವ, ಹೆಚ್ಚು ಅಸಹನೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

Picture a conversation about politics at home or among friends. What begins casually heats up fast. The situation pressures you to take a clear for-or-against position on some issue or policy; and on that basis, you’re instantly classified—as a supporter or opponent of Modi or Siddaramaiah (or Rahul Gandhi). The debate curdles into a quarrel.

That moment captures a snapshot of a larger malaise pervading our society. Our compulsion to oversimplify—to see only two opposing choices in everything—reveals a flaw in our reasoning. By ignoring complexity and papering over nuance, this habit blocks a fuller understanding and dictates how we respond to, and engage with, out immediate political, cultural, social, and even global conflicts.

Consider the farmers’ protests of 2020–21. What unfolded was not merely a policy dispute but a profound illustration of a societal schism. The establishment, with help from supporters and media, framed the movement as an illegitimate insurgency, branding farmers “Khalistanis” or “andolan-jivis” (professional agitators). The narrative hardened into patriots versus traitors. In response, protesters cast it as a grassroots struggle against corporate overreach. It became a collision of two irreconcilable worlds, with no space for accommodation. The eventual repeal was not a dialogue-driven consensus but a strategic political retreat, highlighting a failure of the argumentative process.

This is a local face of a global phenomenon. We are trapped in an argumentation crisis. This is not a mere decline in civility but a systemic consequence of a deeply rooted human cognitive preference for binaries. This innate tendency is now dangerously supercharged by political ideologies and social technologies.

There is no logical or ideological inconsistency in condemning the barbaric killings in Pahalgam as acts of Islamic terrorism while simultaneously condemning the regime’s warmongering that exploits such atrocities. One can recognize that war can sometimes become unavoidable and still worry about it and oppose it. It is possible to raise one’s voice against both Israel’s Zionist government and Hamas, while maintaining real empathy for ordinary people on both sides. Our “progressive” credentials are not diminished if we share Palestinian poems alongside the stories of Israelis dragged into a war they did not want, or if we condemn the oppression faced by countless women like Ahu Daryaei in Iran.

And yet, we pick a side and cling to it. We posture to impress our peers, to avoid their ire.

This tendency to force everything into our preferred ideological frames and binary-based thinking is growing in our discussions on society, economics, culture, and literature. For example: individual vs community, Dalit vs Savarna, oppressed vs oppressor, capitalism vs socialism. These lenses aren’t wrong; in many contexts, they are right and necessary. They’re just not sufficient. They can’t explain or resolve everything.

Look at food debates—the vegetarian vs. meat eater (popularly known as, “non-vegetarian”) squabbles. Or education—where a shallow understanding of “medium of instruction” keeps the Kannada vs English false dichotomy alive even today. It is not unnatural to support a right to food and simultaneously worry about the ecological impact of rising meat consumption; or to fight for equality and social justice while remaining open to the benefits of globalization and free markets. It is the mark of an educated mind, as the saying goes, to be able to entertain a thought without accepting it. We can hold apparently conflicting ideas in view and reconcile them. Seduced by simplistic narratives, we seem to be losing that ability.

This problem isn’t new. Gustave Le Bon, a French physician and polymath, understood this long before many others. His book, The Crowd: A Study of the Popular Mind, was a foundational work in social psychology, first published in 1895. Perhaps what he observed during the French Revolution—and the ‘Reign of Terror’ that led to the republic’s collapse and the rise of Napoleon—helped him crystallize his theory.

The essence of his work is captured in the line: “Alone, we think. In a crowd, we react.”

In a mob, he argued, individuality dissolves and reason yields to emotion. People are swept up by a collective mind—easily led, impulsive, and prone to extremes. Our primal nature takes over. We lose restraint, because responsibility now belongs not to any individual, but to the mob. A hypnotic frenzy spreads like a contagion. A “crowd” need not even share a physical space; we see lynch mobs and troll armies on social media all the time. (To be clear, the consequences are not always destructive; crowds can be mobilized for positive, heroic outcomes, though that is harder).

In any era, those who grasp a subject comprehensively and think deeply are few. But unlike in the past, information has become radically accessible in the last two decades. It is true that the internet and social networks are part of a global democratization process. It is just as true that they are part of a systematic weaponization process. (Whether platforms controlled by a few giant corporations are truly “democratic” is another question entirely).

In an age where algorithms select fragments of information—many of them half-baked and bias-confirming—to build us comfortable echo chambers; when a complex problem becomes fodder for a social media poll; when “activism” shrinks to endorsing and sharing online petitions; when an entire field of study can be distilled into a few ‘Shorts’—what we face is not just a political or cultural crisis. This is a generational epistemic crisis. We must ask the fundamental questions: Do we truly know what we claim to know? What is the source of that knowledge? By what methods did we acquire it?

To identify and correct the flaws in our thinking, we need to use the first principles, concepts, and tools from various fields like psychology, logic, economics, and game theory. They provide many useful mental models.

As mentioned, the symptom of binary classification that has now worsened is also a primitive survival strategy evolved for survival. When faced with a complex problem or danger, the brain evolved shortcuts and simple heuristics to process available information and make quick decisions. While these work effectively in many situations, in others they lead to our logical fallacies and prejudices, unconsciously shaping a black-and-white worldview.

Various cognitive biases work together to strengthen this kind of thinking.

• One is confirmation bias: the tendency to search for, select, and remember only that information, argument, or data that strengthens our existing beliefs, while ignoring what contradicts them.

• Another is negativity bias: giving far more weight to bad or unpleasant experiences than to good ones.

• A third is the availability heuristic: making universal judgments based on events that easily come to mind (often linked to recency bias). For example, one recent incident of an assault on a migrant (or an act of oppression by a migrant) can instantly overshadow countless instances of long-term, peaceful coexistence.

• Another such bias is the anchoring effect: an excessive reliance on the first piece of information offered (for example, the first set of leaked reports about the caste census) when making decisions.

There are dozens more such biases. Understanding them helps us identify the problems in our own thinking.

f cognitive biases and prejudices shape the structure of our limited thinking, Game Theory provides the terminology for it. Concepts like “zero-sum thinking,” “groupthink,” and “preference falsification” show how individual prejudices can aggregate to create collective paralysis.

A zero-sum game is a mathematical model of a situation (which could be a social relationship or an economic transaction) where the total sum of gains and losses of the participants remains zero. In such a case, one person’s gain comes at an equal loss for another. While this fits some situations, the real danger arises when this principle is unconsciously applied to most real-world problems. In most contexts, zero-sum thinking is a myth: a false perception that conflict is inherent in social relations and that one party’s victory is only possible through another’s defeat. This is deeply rooted in us.

This mindset denies the possibility of positive-sum outcomes—where greater value can be created for everyone when more people get opportunities. Instead of a mindset of cooperation and collaboration, it spreads bitterness, leading to unnecessary conflicts. This is glaringly visible in the debate on reservations. Even when there is strong evidence for the argument that true progress is possible only by including all sections of society and that this benefits everyone, the benefits received by lower classes are portrayed as opportunities directly snatched from the upper classes. We must instead realize that when more and more historically disadvantaged people get opportunities, it is possible, over time, to create more value for everyone. We must believe this can create a virtuous cycle. Along with this, we must also continue to think about how to increase the total quantum of opportunities, not just argue over dividing the current ones. Otherwise, we will only end up drowning in the for-and-against debate.

There is a direct and strong link between the socio-psychological concept of groupthink and zero-sum thinking. When a group’s desire for internal harmony and conformity becomes extreme, it begins to reject obvious truths and wisdom, becoming irrational and inert. When the world is perceived as a “us” vs “them” zero-sum war, group unity becomes the highest priority. There is no room for logic or factual assessment. The group turns inward, obsessed with its own purity and incapable of tolerating any dissent. This is accompanied by the demonization of opponents. Individuals belonging to the group will not express their doubts publicly, to avoid being “canceled” or ostracized.

The Turkish-American economist Timur Kuran, in a 1987 paper, put forward the concept of preference falsification. This refers to an individual hiding their true likes, dislikes, and opinions due to group or social pressure; or, performing a manufactured preference that is favorable to the group. For example, individuals who might privately hold a nuanced opinion—such as believing that the majority of Muslims in India are, like themselves, ordinary people with common aspirations who just want to live in peace—may suddenly sound like extremists on platforms like Twitter. Similarly, those who oppose a government policy stay silent, fearing the “anti-national” label. This silence of the majority, in turn, deepens political polarization.

Amartya Sen’s important work, The Argumentative Indian, begins with a reference to Krishna engaging in a detailed and lengthy philosophical discussion in the Bhagavad Gita. He then examines the questions raised by Gargi and Maitreyi and discusses the heterodoxy that has been embedded as a value in Indian civilizations since ancient times.

Even if dissent, pluralism, and heresy existed in our heritage, the reality is that they have been under assault for the last few decades. Not just dialogue, but the very possibility of it is diminishing, and we have become a “tongue-tied nation” (“ಮಾತು ಸೋತ ಭಾರತ”). Simplified perceptions and the zero-sum contest of easy binaries have taken hold.

To this, we must add a crucial counter-point. As Dr. B.R. Ambedkar argued, this celebrated “argumentative” tradition often co-existed with the oppressive hierarchy of caste—a rigid binary of “graded inequality”. The high-minded debate was largely the domain of a privileged elite, while the vast majority were systematically denied the right to even be heard.

This reframes our modern crisis completely. The challenge is not simply to revive Sen’s argumentative ideal, but to truly realize it for the first time by infusing it with Ambedkar’s non-negotiable demand for structural equality. The goal, then, is to build a genuinely pluralistic and inclusive public square, one that honors the supposed civilizational values that both Sen and Ambedkar, in their different ways, championed.

To overcome our “tongue-tied” state and achieve this requires a two-fold path:

1. Individual Cognitive Labor: We must actively resist our mental shortcuts, slow down, and seek out the dissenting perspectives we have been conditioned to ignore.

2. Collective and Institutional Change: We must demand and build a public square—from our social media algorithms to our public institutions—that rewards nuance and protects inclusivity, rather than profiting from outrage.

The goal is not to end disagreement, but to elevate its quality by ensuring its inclusivity—to dismantle the false binaries and finally build a public square where the complex, truthful spectrum of all voices can be heard.

You might also find this interesting …

If a book on the history of the islands were to be written, to paraphrase Pankaj Sekhsaria from memory, the entire history of British colonization would merit a page, while India’s administration would get a single paragraph. India, itself a victim of colonization, suffers from a cognitive dissonance—a denial of sorts—in not acknowledging its own role as a colonizer.

The post-independence era saw a period of fast-track colonization orchestrated by the Indian state. It all began with the plan of peopling the islands in the 1960s. Official government documents from the 1960s, as Sekhsaria points out, explicitly called them ‘Colonisation Schemes’. Indian colonization of the islands was a continuation of the cold chain as it were. It is hard to imagine the islands being part of Indian dominion had British not colonized it first. It was a gift from them in that sense. To encourage settlement, families from the mainland were offered a package that typically included 5 acres of paddy land, 5 acres of hilly land for cultivation, and a loan to procure cattle, in addition to the rights to timber for constructing a house.

This process continues today through the act of renaming. Today Port Blair is Sri Vijaya Puram. Havelock Island is now officially Swaraj Dweep, Neil Island is Shaheed Dweep, and so on. We must, of course, erase relics of our colonial past. Mustn’t we? But what about our colonial present? Do we, for instance, stop to think what the original inhabitants think of these strange names? Did they, by chance, have their own names for these islands?

Of course, they did. Havelock Island, for instance, was Thi-tar-siro, ‘the land near the open sea’. Port Blair is Lao-tara Nyo to the Great Andamanese, which translates to the ‘house of evils or foreigners’. Just as well.

The Andaman and Nicobar Islands have been home to some of the first migrants out of Africa. These communities have a long history of living in isolation. In the 19th century, there were about 5,000 indigenous people—the Onge, Great Andamanese, Sentinelese, Jarawa, Nicobarese, and Shompen. Today, their numbers have dwindled to under 500, with some groups, like several of the Great Andamanese tribes, having vanished completely, and their languages, like Pujjukar, becoming extinct. Once spread throughout the archipelago, they are now restricted to a few reservations while mainland settlers occupy the rest of their homelands.

The story of tribal communities is the same the world over, whether in South America, Central India, or the Andamans. Contact with the ‘civilized’ world brings an onslaught of infectious diseases; poachers and illegal mafias introduce alcohol and tobacco, leading to addiction and sexual exploitation. Then the state enters the picture—seemingly to help—and introduces another form of dependency by providing rations and supplies. Yes, there is access to healthcare, but one wonders if that need was created in the first place by the forced contact imposed on them.

The Great Andaman Trunk Road, cutting through the Jarawa Tribal Reserve, is a testament to this imposition. It connects Port Blair with northern towns like Baratang, Mayabunder, and Diglipur. This road was constructed despite numerous protests from activist organizations and resistance from the Jarawa themselves. Despite multiple orders from the Supreme Court to limit or close the road, it continues to be operational. The construction of roads and bridges continues unabated.

The name ‘Jarawa’ is an interesting one. It’s not a word in the language spoken by the people we call Jarawa. In fact, it’s a word in the language of the Great Andamanese, a neighbouring group, that meant ‘stranger’ or ‘the other’. What do the ‘Jarawa’ call themselves? Or do they? There’s a word in their language—Aong—which connotes ‘we’ or ‘us’ or ‘our people’. Now, is that a word used as an identity for the tribe, or is it just that, a word? I ask because, do you really need to identify and differentiate yourself when you are living by yourself? Isn’t identity more often than not a manifestation of external forces? Doesn’t it get asserted under conflict?

But I digress.

We were told that the travel through the Jarawa reserve (yes, I am a hypocrite, no question) is a great experience—you will travel through dense and beautiful rainforests. We were also told that the vehicles move in a convoy and are not allowed to stop; if we happen to come across the Jarawa people, we just move on, or else they might shoot us with arrows—absolutely no contact.

I asked our driver as we were entering the reserve if we might see the Jarawa. (Yes, I did want to see what our earliest ancestors, the first humans of India still extant, might have looked like. I’m sorry.) “If you are lucky,” he remarked coolly. Well, yes. Recent estimates say they are all of 400-odd individuals. Could we really ‘spot’ them in these thick rainforests? As it turned out, by the end of our round trip, we had seen the whole range—so much so that I remarked, ‘Looks like we have met most of the clan.’ I was trying to make a joke of it, but I felt a strange sensation of guilt and shame. A sadness. What have we done here? Until a few decades ago, the Jarawa did fiercely resist intrusion. But since the late ‘90s, they have—especially the younger generation—been coming out. Today, they come to the road, wait there, and can be seen asking for food. Biscuit packets get thrown at kids who scramble for them and jump with joy.

This stands in stark contrast to their profound indigenous knowledge. As described in Sekhsaria’s book, the Onge have a method of extracting honey from the hives of the giant rock bee. To ward off the bees, they don’t use fire or smoke but simply chew the leaves of a specific plant, tonjoghe, and smear the greenish pulp over their bodies. This repels the bees without harming them, allowing for a sustainable harvest. And famously, no one from these tribes died when the 2004 Tsunami hit; their acute environmental awareness and traditional warnings passed down through generations helped them move inland and to higher ground. What have we done to people who possess this kind of ecological wisdom?

Travelling, apart from being an enjoyable and relaxing experience, widens your horizons and gives you a better understanding of the world; but it also often leaves you with an acute sense of guilt. I suddenly remembered a brief note I had written a few years ago during a trip to Meghalaya. I remembered it as we were travelling on the bumpy and often non-existent road towards Diglipur. The feeling was familiar.

“Selfie Danger Zone and Landslide Ahead”

As we move gently along the curving roads carved on the East Khasi hills en route to Mawlynnong, there’s fog everywhere, slowing us down further. The fog set in quite early yesterday, much before sunset, as we headed out of Sohra (Cherrapunji). It’s a heavenly sight all around, with boundless valleys and streams flowing every which way one looks. From time to time, at a location where you get a panoramic, unobstructed view of the valley, one finds signage that says, “Selfie Danger Zone”. Pretty soon you start seeing the ugly profile of mined hills and mining trucks everywhere. Signage warning of potential “Landslide Ahead” follows soon after. Gorgeous valleys on one side with their selfie danger zones; butchered hills on the other with their landslide alerts.

I’m looking out the window of my cab trying to process all this. At first, man discovers these bounties of nature and settles down. Eventually, he invents something called tourism that helps people from distant lands partake in this joyous experience. People start flocking, needing more and bigger roads, homestays, resorts, restaurants, plastic, more everything—including more landslides. In a parallel thread, man invents photography, invents social media, puts tiny yet highly powerful cameras inside smartphones. Someone discovers the idea of a “selfie”. It spreads like a virus, eventually leading to selfie danger zones.

I know I’m rambling as I’m still trying to process all this. Selfies, social networks, tourism, landslides, plastic, and a myriad of other things are inexorably intertwined in my mind. I’m struggling to disentangle them so I can get some clarity. To see through the fog, as it were.

And the irony of I, a tourist, making these observations is not lost on me.

That same paradox was playing out on this Andaman road. The same dumper trucks, concrete mixers; dug up hills, reinforcement bars sticking out like sore thumbs. A thumbs up to development.

The government of India wants to increase tourism here tenfold. One can only imagine the consequences. What might that mean for the ecology of the place? What would that mean for the tribal communities?

Pankaj Sekhsaria has been fighting for the cause of the islands. He has been documenting this for decades, his writing often carrying the exhaustion of fighting a losing battle. You can sense a feeling of one step forward, two steps back in many of his essays.

As I read his book intermittently during my travel, I couldn’t help but think: had I read this before I embarked on that long journey on the Great Andaman Trunk Road, would I still have done it? I’m not completely sure. But that’s no longer the most important question.

Islands in Flux is a niche book. It’s extremely unlikely that I would have come across it or read it had I not travelled to the Andamans. But I’m glad I did. It’s an eye-opener. Not only in regard to these islands but in general to the destruction we are causing in the name of development and tourism.

The irony, I realize now, is not just that I was a tourist observing a tragedy; it’s that by participating, I was a part of it. Reading the book didn’t provide a solution, but it clarified the problem. It turns the question from a simple ‘Would I still have gone?’ to the far more unsettling ‘Now that I know, how do I carry this knowledge?’

ಬ್ರುನೋನ ಕತೆಗಳ ಭಾಷೆಯು ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿಡಂಬನೆ ಮತ್ತು ರೂಪಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖಕ ಮೊದಲ ಓದಿಗೆ ರುಚಿಸಲಾರನೆಂಬುದು ಸತ್ಯವೇ. ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪ್‌ನ ಸ್ವೋಪಜ್ಞ ಪ್ರತಿಬೆ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬ್ರುನೋ ಅತ್ಯಂತ ಆಳದಿಂದ ಬರೆಯುವ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಡುವ ಲೇಖಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕತೆಯು ಆತನ ಎರಡನೇ ಕಥಾ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿರುವ Samotność (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ Loneliness) ಕತೆಯ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ಸೆಲೀನಾ ವಿಯೆನಿಯೆವ್‌ಸ್ಕಾ ಅವರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ ನವೆಂಬರ್ 14, 1977ರ ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಪೋಲೆಂಡಿನಾಚೆಗಿನ ಓದುಗರಿಗೆ ಶುಲ್ಟ್ಸ್ ಕತೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗತೊಡಗಿತು.

ಬ್ರೂನೋ ಶುಲ್ಟ್ಸ್ ಸತ್ತದ್ದು ತನ್ನ ಐವತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಒಂದು ಲೋಫ್ ಬ್ರೆಡ್ ಕೊಂಡು ಯಹೂದಿಗಳ ಕೇರಿಯ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಗ ಗೆಸ್ತಾಪೋ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ. ಅವನೇ ಬರೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕತೆಯಂತೆ ಕೊನೆ ಕಂಡ.

ಇನ್ನೀಗ ಸುಭಾಷ್ ರಾಜಮಾನೆ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಶುಲ್ಟ್ಸ್‌ನ Samotność.

ಒಂಟಿತನ

ನನಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊರಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಿಕ್ಕಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ನಾನು ಎಷ್ಟೊಂದು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಈ ಕೋಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದೆ! ತುಂಬ ಕಹಿಯಾದ ದಿನಮಾನಗಳು. ನೋವಿನ ವರುಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಿದೆ.

ಹಳೆಯ ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಾನೇಕೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾರೆ. ಬಹುಮಹಡಿ ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಬಾಲ್ಕನಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದಿತ್ತು. ಆ ಜಾಗ ನಮಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಾನಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ ಎಂಬುದೇ ನನಗೀಗ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಅದು ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ಶುಭ್ರವರ್ಣದ ರಾತ್ರಿ. ಆ ಮಂದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದೆ. ಯಾರೋ ಆಗಷ್ಟೇ ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎದ್ದುಹೋಗಿರುವಂತೆ ಹಾಸಿಗೆ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜನರು ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಅವರ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಆಲಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು? ಇದು ಅಂದಿನಿಂದ ನನ್ನದೇ ಕೋಣೆಯಾಯಿತು. ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಬೇಸರವೂ ಆಗಿದೆ. ಏನನ್ನಾದರೂ ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನೇಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಆಲೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ! ಓಹೋ! ಈಗಲೂ ನಿಮಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆ ನೀವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಒಳ್ಳೆಯ ಪೌಷ್ಟಿಕವಾದ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂಬರುವ ಚಳಿಗಾಲದ ದಿನಗಳಿಗಾಗಿ ನಾನು ಕೂಡಿಡಬೇಕಿತ್ತು. ಹಸಿವಿನ ವರುಷಗಳು ಮುಂದಿವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ತಿನ ನೆಲ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯೋ! ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯ ನಾನಲ್ಲ. ಯಾವತ್ತೂ ನಾನೊಬ್ಬ ಹಗುರ ಹೃದಯದ ಇಲಿಯ ಹಾಗೆ. ನಾನು ನಾಳೆಯ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಈ ದಿನವಷ್ಟೇ ಬದುಕಿರುವಾತ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವಾತ. ಒಂದು ಇಲಿಯಂತೆ ಹಸಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಏನಂತ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು? ಅಂತಹ ದಾರಿದ್ರ್ಯವೇನಾದರೂ ಬಂದರೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ಕಾಗದವನ್ನೋ ಕೊರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಬಡ ಪ್ರಾಣಿಯಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಇಲಿ ಪುಸ್ತಕದ ತುದಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ತಿನ್ನುವಂತೆ, ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ನನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾನು ಈ ನಿರ್ಜೀವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಷ್ಟೋ ಸಮಯದ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅನೇಕ ನೊಣಗಳು ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿವೆ. ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹುಳುವಿನ ಸದ್ದನ್ನು ಕೇಳಲು ನನ್ನ ಕಿವಿಯನ್ನು ಆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತೇನೆ. ಸ್ಮಶಾನ ಮೌನ. ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ, ಶೆಲ್ಪಿನ ಮೇಲೆ, ಚೇರುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವ ಇಲಿ. ನಾನು ಕೂಡ ಅದರಂತೆಯೇ ಏಕಾಂಗಿ. ನಾನು ಕೋಣೆ ತುಂಬ ಓಡಾಡಿದಾಗ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಳಾದ ಥೆಕ್ಲಾಳ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಉದ್ದನೆಯ ನಿಲುವಂಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚುರುಕಾದ, ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ, ಸಣ್ಣದಾದ ಬಾಲವೊಂದು ನನ್ನನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾನೀಗ ಪ್ರಖರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಅಚಲವಾಗಿ, ಹೊರಚಾಚಿದ ಹೊಳಪಿನ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂತಿದ್ದೇನೆ. ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿರುವ ನಾನು, ಚಟದ ಬಲದಿಂದ ಎಷ್ಟೋ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಬಾಯಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದು ರೂಪಕದಂತೆಯೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಾನೊಬ್ಬ ನಿವೃತ್ತ ವೇತನದಾರನೇ ಹೊರತು ಒಂದು ಇಲಿಯಂತೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿ, ನಾನು ರೂಪಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಾವಲಂಬಿ ಆಗುವಂತಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಮೊದಲು ಉಪಮೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ, ನನ್ನ ಕಠಿಣ ದಿನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಮರಳಬೇಕು. ನಾನು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ? ಕೆಲವು ಸಲ ನನ್ನನ್ನೇ ನಾನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ಮತ್ತು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ! ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದೇ ಅವಮಾನಕರ. ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ನನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಸರಿದರೆ ನಾನು ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ, ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತೇನೆ. ನಮ್ಮ ನೋಟಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ನಾನು ಚಲಿಸಿದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೆ ಅರ್ಧ ತಿರುಗಿದ ಬೆನ್ನು, ಅದು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕನ್ನಡಿಗಳಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನಿದನ್ನು ದೂರದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡಾಗ ನನ್ನೆದೆಯಲ್ಲಿ ನೆತ್ತರು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನೀನು ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ನೀನು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ಗರುತು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ! ಓ ದೇವರೇ! ಅಪರಿಚಿತದ ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಏನನ್ನೋ ಆಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಿಯ ಆಳದಿಂದ ಬರುವ ಒಂದು ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕಾದಂತೆ, ಯಾರಿಗೋ ವಿಧೇಯವಾದಂತೆ, ಮತ್ತೊಂದು ತಾವಿನಿಂದ ಬರುವ ಆಜ್ಞೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಾಯಶಃ ನಾನು ಮೇಜಿನ ಮುಂದೆ ಕೂರುತ್ತೇನೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುವ ನನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ. ಇದು ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಓದು.

ಚಳಿಗಾಲದ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಒಳಗೆ ನುಸುಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಮಾಸಿ ಹೋಗಿರುವ, ಧೂಳು ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಪರದೆಯ ಕಡೆ ನನ್ನ ಗಮನ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಪರದೆಗೆ ಹಾಕಿರುವ ಸಲಾಕೆಯನ್ನು ನಾನು ತಿರುಗಿಸಲು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಷ್ಟೊಂದು ಹಗುರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಂತರಲಾಗ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬರಡಾದ ಗಾಳಿ ಬಳಲಿ ಹೋಗಿದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಸರತ್ತು ಜರುಗುತ್ತಿದೆ. ಆಯ ತಪ್ಪದಂತೆ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿ ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡರೆ ತಲೆ ಛಾವಣಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿದೆ; ತಲೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದಂತೆ ಇಡೀ ದೇಹ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಅನುಭವದ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಇಡೀ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾಡಿಸುವುದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮೌನವನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕೋಣೆಯೆಲ್ಲ ಬಿಳುಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬಿಳಿಯ ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ತುಣುಕುಗಳು ಕಳಚಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಗೋಡೆಯ ಒಳಗೆ ಕೋಣೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆಯೇ? ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಗೋಡೆಯ ಒಳಗೆ? ನಾನಿದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಮನಸಿದ್ದರೆ ಮಾರ್ಗವಿದೆ; ಗಾಢವಾದ ಸಂಕಲ್ಪ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಯಿಸಬಲ್ಲದು. ನಾನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಒಳ್ಳೆಯ ಬಾಗಿಲು ನನಗಿಷ್ಟ. ಆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಿಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗುಳಿ ಇರಬೇಕಷ್ಟೇ. ಆ ಕೋಣೆಗೆ ಗೋಡೆಯೇ ಇರಬಾರದು. ಅದು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ತೆರೆಯದಷ್ಟು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಬಾಗಿಲು ಆಗಿರಬೇಕು. ಅಂತಹದೊಂದು ಭದ್ರವಾದ ಬಾಗಿಲು ಇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದು ಬರಬೇಕಷ್ಟೇ.

ಸುಭಾಷ್ ರಾಜಮಾನೆ

ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಥಣಿ ತಾಲೂಕಿನ ಕುಸನಾಳದ ಸುಭಾಷ್ ರಾಜಮನೆಯವರು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ವಿಮರ್ಶಕರು. ಹಲವು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಡದ್ದು ಕಾಣದ್ದು: ಕೃತಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೀಗೊಂದು ಪಯಣ ಎಂಬ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ಆಕೃತಿ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ 2024ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದೆ. ರಾಜಮಾನೆಯವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆರ್. ಸಿ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅದ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲೋ ಗೆಳೆಯರ ಕೂಟದಲ್ಲೋ ನಡೆಯುವ ರಾಜಕೀಯದ ಮಾತುಕತೆಯೊಂದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಶುರುವಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕಾವೇರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೋ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪರ ಅಥವಾ ವಿರೋಧದ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆ ಸನ್ನಿವೇಶವು ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಾಯ ಹೇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಮೋದಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯನವರ (ಅಥವಾ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯ) ಬೆಂಬಲಿಗರೋ ವಿರೋಧಿಗಳೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಗ್ವಾದವು ಜಗಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕ್ಷಣವು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದರ ಚಿಟಿಕೆಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತೀರ ಸರಳೀಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವಿರುದ್ದವಾದ ಎರಡೇ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಹುಸಿಯಿಬ್ಬಗೆಯ ಗೀಳು ನಮ್ಮ ಚಿಂತನಾಕ್ರಮದ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯ ದೋಷವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟಸಗೊಳಿಸಿ, ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುತ್ತದೆ; ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಅಲ್ಲದೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ನಾವು ಹೇಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆನ್ನುವುದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ 2020-21ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ದೆಹಲಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಶುರುವಾಗಿ ಅನಂತರ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಈ ಚಳವಳಿಗೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ಕೇವಲ ಸರಕಾರದ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತಾದ ವ್ಯಾಜ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿರುಕು. ಆಳ್ವಿಕೆಯು ತನ್ನ ಕಟ್ಟಾ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಅಕ್ರಮ ಬಂಡಾಯವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿತು; ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈತರನ್ನು “ಖಾಲಿಸ್ತಾನಿ”ಗಳೆಂದೂ “ಆಂದೋಲನಜೀವಿ"ಗಳೆಂದೂ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಿತು. ಇದು ದೇಶಪ್ರೇಮಿ ಮತ್ತು ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳ ಸಂಘರ್ಷ ಎಂಬ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು, ಇದು ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಅತಿಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ರೈತರ ಹೋರಾಟ, ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಳಮಟ್ಟದ ಚಳವಳಿ, ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ನೈತಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದುವು. ಚಳವಳಿಯ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ ಅದರ ಕುರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಪರೀತವಾಗುತ್ತ ಹೋದುವು. ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ — ಬಹುತೇಕರು ಅವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಕಡಿಮೆ! — ಅವು ಯಾವ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕಾರಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸರಿಯಿತು. ಅದು ಯಾವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲೂ ಸಂಧಿಸದ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗದ ಎರಡು ಜಗತ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಸರಕಾರವು ಕೊನೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ್ದು ಕೂಡ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರದ ಭಾಗವೇ ಹೊರತು ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಿದ ಒಮ್ಮತದಿಂದಲ್ಲ.

ಈ ಘಟನಾವಳಿಯು ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವೊಂದರ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಮೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನಾವೊಂದು ವಾಗ್ವಾದದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ (Argumentation Crisis) ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಮುಂದುವರಿದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಇರ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂವಾದಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷಕಾರುವಿಕೆಯವರೆಗೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ವಾಗ್ವಾದದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸೌಜನ್ಯದ ಅವನತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವನ ಅರಿವಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ, ಸರಳ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡುವ ಮೂಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮ. ಇಂದು ಸುಲಭ ಸರಕಾಗಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ನಮಗೆ ಸಹಜವಾದ (ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವೂ ಆದ) ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಉದ್ದೀಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪರ-ವಿರುದ್ಧದ ಬೈನರಿ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗದ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಪಹಲ್‌ಗಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬರ್ಬರ ಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಕೃತ್ಯ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕರೆಯುತ್ತಲೇ ಅದರೊಟ್ಟಿಗೇ ಅಂಥವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಯುದ್ಧಕೋರತನವನ್ನೂ ಖಂಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ; ಯುದ್ಧದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೂ ಅದರ ಕುರಿತು ಕಳವಳಪಡುವುದು, ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಾರ್ಕಿಕ ಅಥವಾ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಸಮಂಜಸತೆಯಿಲ್ಲ. ಇಸ್ರೇಲಿನ ಜ಼ಿಯೋನಿಸ್ಟ್ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಹಾಮಾಸ್ ಎರಡರ ವಿರುದ್ಧವೂ ದನಿಯೆತ್ತುತ್ತ ಜೊತೆಗೇ ಈ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಇರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್‌ನ ಕವಿತೆಗಳ ಜೊತೆಗೇ ತಮಗೆ ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಲುಗುತ್ತಿರುವ ಇಸ್ರೇಲಿಗಳ ನೋವಿನ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರೆ, ಇರಾನಿನಲ್ಲಿ ಅಹೂ ದರ್ಯಾಯಿಯಂಥ ಅಸಂಖ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿಪರತೆಯ ರುಜುವಾತು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ನಾವು ಒಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಸದಾಕಾಲವೂ ನಮ್ಮ ಸಹವರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಅವರ ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.

ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಡಿದಿಡುವ, ಬೈನರಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ-ಸಮುದಾಯ, ದಲಿತ-ಸವರ್ಣ, ಶೋಷಿತ-ಶೋಷಕ, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ-ಸಮಾಜವಾದ ಮೊದಲಾದುವು. ಈ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ತಪ್ಪು ಎಂದಲ್ಲ. ಅವು ಹಲಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದುವೇ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯದ್ದುವೇ. ಆದರೆ, ಅವುಗಳಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು, ಆಹಾರದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳತ್ತ ನೋಟ ಹರಿಸಿದರೆ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ-ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಕಿತ್ತಾಟಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಕುರಿತ ನಮ್ಮ ಅಸಮಗ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂಬ ಹುಸಿಯಿಬ್ಬಗೆಯನ್ನು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಆಹಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಲೇ ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾಂಸಾಹಾರದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಸರದ ಅಸಮತೋಲದ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುವುದು; ಸಮಾನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ಜಾಗತೀಕರಣ, ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಅನುಕೂಲತೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಹಜವೇನಲ್ಲ. “ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆಯೂ ಅದರ ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣ,” ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವೆಂದು ಕಾಣುವ ಹಲವು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸರಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ನಾವಿಂದು ಅಂಥ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೇನೋ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಒಂದಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುವುದು ಕೂಡ ಮಾನವನ ಮೂಲಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಗುಸ್ತಾವ್ ಲ ಬಾನ್ (Gustave Le Bon) ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಬಹುಶ್ರುತ ಉಳಿದವರಿಗಿಂದ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಲ ಬಾನ್ ಅವರ 'The Crowd: A Study of the Popular Mind' ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ (Social Psychology) ಬುನಾದಿಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, 1895 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ, ಅದರ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮೇಲ್ದೋರಿಕೆಯ ಗಣರಾಜ್ಯ; ಮುಂದೆ ತುಸುವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪತನಕ್ಕೂ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಉದಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾದ 'ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಆಳ್ವಿಕೆ' (Reign of Terror); ಇವೆಲ್ಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಗಮನಿಸಿದ ಸಂಗತಿಗಳು, ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿರಬಹುದು.

“Alone, we think. In a crowd, we react,” ಎಂಬುದು ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಸಾರ. ನಾವು ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತೇವೆ, ತರ್ಕಿಸುತ್ತೇವೆ; ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇವೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ — ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾದರೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಪ್ರಚೋದನೆ ಅಥವಾ ಆಕಸ್ಮಿಕದಿಂದ ಗುಂಪು ದೊಂಬಿಯಾಗುತ್ತದೆ (mob). ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ್ದಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಂಬಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ, ತರ್ಕವು ಭಾವನೆಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಜನರು ತಮ್ಮಳವಿಗೆ ಮೀರಿದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮನಸ್ಸೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ — ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಆತುರದಿಂದಲೂ ತೀವ್ರವಾಗಿಯೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಆದಿಮ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯಮವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇನ್ನೀಗ ಮುಂದೆ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಇಡೀ ಸಮೂಹದ, ಅದರ ಮನೋವೃತ್ತಿಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಆದರೆ ಆ ದೊಂಬಿಯ ಮನೋವೃತ್ತಿಯು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದಾದರೂ ಎಲ್ಲಿ? ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಳವಿಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು, ಅರಿವಿಗೆ ಬಾರದ್ದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಮೋಹಕ ಉನ್ಮಾದವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆ: ದೊಂಬಿ ಮನೋವೃತ್ತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜನಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಣಿಗೊಳಿಸಲೂಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸ.

ಇನ್ನೊಂದು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಒಂದು 'ಗುಂಪು' ಗಲಭೆ ಮಾಡುವ ದೊಂಬಿಯಾಗಿ (mob) ಬದಲಾಗಲು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ ನಡೆಯುವ ದೊಂಬಿಯ ಹಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ (lynch mobs) ಮತ್ತು ಟ್ರೋಲ್ ಸೇನೆಗಳನ್ನೂ (troll armies) ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದರ ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವವರು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯೇ. ಆದರೆ, ಹಿಂದಿನಂತಲ್ಲದೇ ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಇಂಟರ್‍‌ನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಒಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟೈಜ಼ೇಶನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವೆನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ, ಅವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವೆಪನೈಜ಼ೇಶನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವೆನ್ನುವುದೂ ನಿಜ. (ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕಾರು ದೈತ್ಯ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‍‌ಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಹೌದೇ, ಎನ್ನುವುದು ಬೇರೆಯದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ.) ಅಲ್ಗೋರಿದಂಗಳು ಮಾಹಿತಿಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು — ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅರೆಬರೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂಥವು — ಅವುಗಳಿಂದ ನಮಗೊಪ್ಪುವ ಮಾರುಲಿಗೋಣೆಗಳನ್ನು (echo chambers) ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ; ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದು ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪೋಲ್‌ನ ವಸ್ತುವಾದಾಗ, ಆ್ಯಕ್ಟಿವಿಸಂ ಎನ್ನುವುದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಹವಾಲುಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಯ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದಾಗ, ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವೊಂದನ್ನು ಕೆಲವು ‘ಶಾರ್ಟ್ಸ್‌’ಗೆ ಭಟ್ಟಿಯಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ, ನಮ್ಮೆದುರಿಗೆ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು. ನಾವು ಅರಿತಿರುವುದನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅರಿತಿದ್ದೇವೆಯೇ, ಆ ಅರಿವಿನ ಮೂಲ ಯಾವುದು, ಅರಿತ ವಿಧಾನಗಳು ಯಾವುವು, ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಗೇಮ್ ಥಿಯರಿ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಜ್ಞಾನಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತತ್ವಗಳು, ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅವು ಹಲವು ಉಪಯುಕ್ತ ಚಿಂತನಾಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ (mental models) ಒದಗಿಸಬಲ್ಲುವು.

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಈಗ ಉಲ್ಬಣವಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಬೈನರಿ ವರ್ಗೀಕರಣದ ರೋಗಲಕ್ಷಣವು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಗಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ಆದಿಮ ತಂತ್ರವೂ ಹೌದು. ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಅಪಾಯ ಎದುರಾದಾಗ ಲಭ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂಥ ಒಳದಾರಿಗಳೂ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಸರಳ ವಿಧಾನಗಳೂ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡುವು. ಇವು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರೂ ಉಳಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ತರ್ಕದೋಷಗಳಿಗೂ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಪ್ಪುಬಿಳುಪಿನ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲಬಗೆಯ ಅರಿವಿನ ಆಭಾಸಗಳು (cognitive biases) ಈ ರೀತಿಯ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು, ದೃಢೀಕರಣ (confirmation bias), ಎಂದರೆ ನಮಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಮಾಹಿತಿ, ವಾದ, ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹುಡುಕಿ, ಆಯ್ದು, ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ. ಇನ್ನೊಂದು, ನೇತ್ಯಾತ್ಮಕತೆ (negativity bias), ಎಂದರೆ ನಮಗಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಅನುಭವಗಳಿಗಿಂತ, ಕೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಅಹಿತಕರ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕ ಕೊಡುವುದು. ಮೂರನೆಯದು, ಲಭ್ಯತೆ (availability heuristic): ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒದಗಿಬರುವ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ — recency bias) ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಲಸಿಗರೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಹಲ್ಲೆಯ (ಅಥವಾ ವಲಸಿಗರೊಬ್ಬರು ಮಾಡಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ) ಒಂದು ಘಟನೆಯು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ. ಇಂಥದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಆಭಾಸ, ಆಧಾರಾವಲಂಬನೆಯದು (anchoring effect). ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ನಮಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾತಿಗಣತಿಯ ಕುರಿತ ಮೊದಲು ಹೊರಬಂದ ಅಥವಾ ಸೋರಿದ ವರದಿಗಳ) ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ. ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಾರು ಬಗೆಯ ಆಭಾಸಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅರಿವಿನ ಆಭಾಸ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು ನಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರೆ, ಗೇಮ್ ಥಿಯರಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. “ಶೂನ್ಯ-ಮೊತ್ತದ ಚಿಂತನೆ” (zero-sum thinking), “ಗುಂಪಿನ ಅನುಸರಣೆ” (groupthink) ಮತ್ತು “ಒಲವಿನ ತೋರುಗಾಣಿಕೆ” (preference falsification) ಮೊದಲಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು ಒಗ್ಗಡಗೊಂಡು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಗೆ ಎಡೆಮಾಡುವ ಬಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಶೂನ್ಯ-ಮೊತ್ತದ ಆಟವೆಂಬುದು ಒಂದು “ಆಟ”ದಲ್ಲಿ (ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ / ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರವೂ ಆಗಿರಬಹುದು) ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರ ಲಾಭ ನಷ್ಟಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ಸೊನ್ನೆಯಾಗುಳಿಯುವ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಗಣಿತದ ಮಾದರಿ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಲಾಭವಾದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಇದು ಸರಿ ಹೊಂದಿದರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ ನಿಜವಾದ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ-ಮೊತ್ತದ ಚಿಂತನೆಯೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ಮಿಥ್ಯಾಕಲ್ಪನೆ: ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವೇ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ, ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಗೆಲುವು ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆ. ಇದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಈ ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ಧನಾತ್ಮಕ-ಮೊತ್ತದ — ಎಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಈಗಿನಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾದ — ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಹಕಾರದ, ಸಹಯೋಗದ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಬದಲು ಕಹಿಯನ್ನು ಹರಡಿ ಅಕಾರಣ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀಸಲಾತಿಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಢಾಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಾಗಲೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಲಾಭ ಎಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಪುರಾವೆಗಳಿದ್ದಾಗಲೂ ತಳವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ ಅವಕಾಶಗಳೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೀಗ ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ ನಮ್ಮೆದುರಿಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಹಕಾರದ, ಸಹಯೋಗದ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಬದಲು ಕಹಿಯು ಹರಡಿ ಅಕಾರಣ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅವಕಾಶವಂಚಿತರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಈಗಿನಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಾವು ಮನಗಾಣಬೇಕು. ಇದು ಒಂದು ಅವಿರತ ಧನಾತ್ಮಕ ವರ್ತುಳವನ್ನು (virtuous cycle) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಬೇಕು. ಅದರ ಜೊತೆಗೇ ಅವಕಾಶಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತೂ ಚಿಂತಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲೆಂದಲ್ಲಿ ಪರ-ವಿರೋಧದ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗೇಳುವುದಷ್ಟೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ-ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾದ “ಗುಂಪಿನ ಅನುಸರಣೆ”ಗೂ ಶೂನ್ಯ-ಮೊತ್ತದ ಚಿಂತನೆಗೂ ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನಂಟಿದೆ. ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಆಂತರಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಯ ಬಯಕೆಯು ತೀವ್ರವಾದಾಗ ಅದು ತನ್ನೆದುರಿಗೇ ಕಾಣುವ ಸತ್ಯವನ್ನು, ವಿವೇಕವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸತೊಡಗಿ ವಿವೇಚನಾರಹಿತವೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು “ನಮ್ಮ” ಮತ್ತು “ಅವರ” ಶೂನ್ಯ-ಮೊತ್ತದ ಯುದ್ಧವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ಗುಂಪಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆದ್ಯತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತರ್ಕಕ್ಕೆ, ವಾಸ್ತವದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನೊಳಗೇ ಹುದುಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಪಿಗೂ ಅದರದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ, ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ವ್ಯಸನ ಇರುತ್ತದೆ — ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಭಿನ್ನಮತವನ್ನು ಸೈರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು. ಇದರ ಜೊತೆಗೇ ಎದುರಾಳಿಗಳ ದುರುಳೀಕರಣವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು “ಕ್ಯಾನ್ಸಲ್" ಆಗಿ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತಿಮೂರ್ ಕುರಾನ್ (Timur Kuran) ಎಂಬ ಟರ್ಕಿಶ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, 1987ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, preference falsification ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಒಲವಿನ ತೋರುಗಾಣಿಕೆ ಎಂದರೆ ಗುಂಪಿನ ಅಥವಾ ಸಮಾಜದ ಒತ್ತಡದ ದೆಸೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚು ಮಾಡುವುದು; ಅಥವಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ತೋರುಗಾಣಿಕೆಯ ಒಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು. ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ — ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬದುಕಬಯಸುವವರು ಎಂಬಂಥ — ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಟ್ವಿಟರ್‍‌ನಂಥ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಉಗ್ರವಾದಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರಕಾರದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧವಿದ್ದವರು “ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ” ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹೊರುವ ಭಯದಿಂದ ಟೀಕಿಸದೆ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೌನವು ಕೂಡ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಅವರ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕೃತಿ The Argumentative Indian ಶುರುವಾಗುವುದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ವಿಸ್ಟ್ರತವೂ ಸುದೀರ್ಘವೂ ಆದ ತಾತ್ವಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ. ಮುಂದೆ ಗಾರ್ಗಿ ಮೈತ್ರೇಯಿಯರು ಎತ್ತುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಅಡಕಗೊಂಡಿರುವ heterodoxy ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿರೋಧತೆ, ಭಿನ್ನಮತೀಯತೆ ಮತ್ತು ಬಹುತ್ವಗಳು ಇದ್ದಿರಬಹುದಾದರೂ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಂತೂ ಅವಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಇರುವುದು ನಮ್ಮ ಈಗಿನ ವಾಸ್ತವ. ಸಂವಾದಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅವುಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ನಮ್ಮದು ‘ಮಾತು ಸೋತ ಭಾರತ’ವಾಗಿದೆ. ಸರಳೀಕೃತ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು, ಪರ-ವಿರೋಧದ ಸುಲಭ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಮೇಲಾಟವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನಾವಿದನ್ನು ಮೀರುವುದೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದು ಮತ್ತು ವಾಗ್ವಾದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು. ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮ ಬೇಡುವ ಕೆಲಸ.

(ಈ ಬರಹದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ 'ಸಮಾಜಮುಖಿ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅದರ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ.)

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ವಾಕ್ಯ ರಚನೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಅರ್ಥಸಂದಿಗ್ಧತೆ, ಕಥಾಪರಿಸರದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಚಿತ್ರಣ, ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳು ಅವನ ಬರಹದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಅಂಶಗಳು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತೀರ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿವರಗಳೂ ಅರ್ಥವಾಗದ ತೀವ್ರವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಫಾಕ್ನರ್‍‌ನನ್ನು ಓದಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರಮ ಬೇಡುವ ಕೆಲಸ. ಅಷ್ಟೇ ಸಾರ್ಥಕ ಕೆಲಸವೂ ಹೌದು. ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢ ಸ್ವಭಾವದ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕೆ; ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತಿನ (ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಕಾಡುವ) ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇಂಥ ಬರಹದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದವನು.

Barn Burning (ಉರಿಸಿಂಗ2) ಕತೆ ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷ, ಕುಟುಂಬ ನಿಷ್ಠೆ, ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟದಂಥ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನ ನೈತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಡ ಹಿಡುವಳಿದಾರ ಆಬ್ನರ್ ಸ್ನೋಪ್ಸ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮಾಡುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಭೂಮಾಲಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ‘ಉರಿಸಿಂಗ’ನಾಗುವುದೇ ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ. ಅಧಿಕಾರ-ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಸರಿ-ತಪ್ಪು, ಪಿತೃ-ಕುಟುಂಬ ನಿಷ್ಠೆ ಜೊತೆಗೇ ಅಪ್ಪನ ಕೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಡುವೆ ಆಬ್ನರ್ ಮಗ ಸಾರ್ಟಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷವೇ ಕತೆಯ ತಿರುಳು.

ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಬಾಳು-ಸಮಪಾಲು ಎನ್ನುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೊಂದು ಕಳೆ ತರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಹೌದು. ಕತೆಯು ಅಮೆರಿಕ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಬ್ನರ್‌ನಂಥ ಹಿಡುವಳಿದಾರರು ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್ ನಂಥ ಶ್ರೀಮಂತ ಭೂಮಾಲಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಬ್ನರ್‌ನ ‘ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಇಡುವ ಕೆಲಸ’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ದಂಗೆಯ ಒಂದು ರೂಪ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಇದರಿಂದೇನೂ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ಚಕ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ: ಬದಲಿಗಿದು, ತಾನು ಬೆಳೆಸಿದ ವಿಷದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಶತ್ರು ತಿಂದು ಸಾಯಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುವ ಒಂದು ತೂಕದ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ; ಶತ್ರು ಬೆಳೆಸಿದ ಫಲ ಎಂಥದ್ದಾದರೂ ಆಗಿರಲಿ, ಕದ್ದು ತಿಂದು ನಷ್ಟವುಂಟು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ತೂಕದ ಕ್ರೌರ್ಯದಂಥ ಕೃತ್ಯವಷ್ಟೇ.

ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಮೂಲಧಾತು. ವಿನಾಶ-ದಂಗೆ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆಬ್ನರ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆ ಅವನ ಕೋಪ-ಅಸಮಾಧಾನದ ಪ್ರಬಲ ಗುರುತಾದರೆ; ತಂದೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಬೇರೆಯದೇ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಾರ್ಟಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ-ರೂಪಾಂತರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. Barn Burning ಮಾನವೀ ಮನಸಿನ ಪ್ರಬಲ ಪರಿಶೋಧನೆಯಾಗಿದ್ದು; ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುರುತಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯ-ನೈತಿಕತೆ-ಕುಟುಂಬ-ಸಮಾಜದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಿದ್ದಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಸೆಣಸಾಡುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಫಾಕ್ನರ್‍‌ನ Barn Burning.

ಉರಿಸಿಂಗ

ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆ ಹಾಲಿನ ವಾಸನೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಜನರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಬರೇ ಹಾಲಿನ ವಾಸನೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ಕುಳಿತಲ್ಲಿನಿಂದ, ತೆರೆದ ಕಪಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತೊತ್ತಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಆಕಾರದ, ಗಾತ್ರದ ಬಾಯೊಳಗೆ ನೀರೊಸರುವ ಮೀನು, ಮಾಂಸಗಳ ಖಾದ್ಯದ ಡಬ್ಬಿಗಳೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಆಹ್ಲಾದಕರ ವಾಸನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಭಯ, ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ದುಃಖವೂ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ರಕ್ತದ ನಂಟು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವನು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲಿ, ಅವನ ತಂದೆಯಾಗಲಿ, ತಂದೆಯ ವೈರಿ (ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ, ನನ್ನ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ! ಅವನು ನನ್ನ ತಂದೆ!) ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವರಿಬ್ಬರ ಮಾತುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ ತಂದೆ ಇದುವರೆಗೂ ಬಾಯಿ ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ:

“ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಏನು ಪುರಾವೆ ಇದೆ ಮಿಸ್ಟರ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್?”

“ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಅವನ ಹಂದಿ ನನ್ನ ಜೋಳದ ಹೊಲಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕೂಡಿ ಹಾಕಲು ಅವನ ಬಳಿ ಗೂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾರಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ನನ್ನ ಗೂಡೊಳಗೆ ಹಾಕಿದೆ. ಅವನು ಅದನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಬಂದಾಗ ಅವನು ಗೂಡನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ತಂತಿ ಬಲೆಯನ್ನು ನಾನೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾರಿ ಅವನ ಹಂದಿಯನ್ನು ನಾನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೆ. ಅವನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ನಾನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ತಂತಿ ಬಲೆ ಹೇಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆನೋ ಹಾಗೇ ಅವನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಒಂದು ಡಾಲರನ್ನು ಪಾವತಿಸಿ ಅವನ ಹಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಬಂದೆ. ಅದೇ ಸಂಜೆ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಕರಿಯ ಬಂದು ಒಂದು ಡಾಲರನ್ನು ಪಾವತಿಸಿ ಹಂದಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದ. “ಅವನೊಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಕರಿಯ. ಅವನು ನನಗೆ ‘ಸೌದೆ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಉರಿಯಬಲ್ಲದು’ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹೇಳಿದ.” “ಏನು?” ನಾನು ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಕೇಳಿದೆ. “ಸೌದೆ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಉರಿಯಬಲ್ಲದು. ಅಷ್ಟೇ ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದು.” “ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ನನ್ನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರೊಳಗಿದ್ದ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದೆನಾದರೂ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಯಾಯಿತು.”

“ಆ ಕರಿಯ ಎಲ್ಲಿಗೋದ? ಅವನು ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಿದನೇ?”

“ನಾನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವನೊಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಕರಿಯ.”

“ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ಪುರಾವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು. ಏನಂತೀಯ?”

“ಹುಡುಗನನ್ನು ಕರೆಯಿರಿ. ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಗೊತ್ತು.” ಹುಡುಗ, ಒಂದು ಗಳಿಗೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕರೆಯಲು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡ. ಆದರೆ, ವೈರಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್, “ಅವನಲ್ಲ. ಸಣ್ಣವನನ್ನು ಕರೆಸಿರಿ,” ಅಂದ. ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ, ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ತೆಳ್ಳಗೆ ಸಣ್ಣವನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಅಳತೆಗಿಂತಲೂ ಕಿರಿದಾದ, ತೇಪೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಮಾಸಲು ಜೀನ್ಸಿನೊಳಗೆ ಹುಡುಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುದುರಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ. ಬೂದುಗಣ್ಣಿನ ಅವನ ಕೆಂದು ಕೂದಲು, ಗಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ ಮೋಡಗಳಂತೆ ಕೆದರಿತ್ತು. ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದಲೇ ಗಂಭೀರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಗಂಡಸರ ಸಾಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೇಗೋ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಅವನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಭೂಮಿ ಬಾಯ್ದೆರೆದು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆನಿಸಿತು. ಆದರೂ, ಭಾರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನೂರಿ ಅವನು ಮುಂದಡಿ ಇಟ್ಟ. ಅವನ ತಂದೆ, ಭಾನುವಾರಕ್ಕೆಂದೇ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕರಿಕೋಟನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನೆಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಹಾಯಿಸದೆ ನೆಟ್ಟಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನು, ನಾನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಹುಡುಗ ಅಂದುಕೊಂಡ. ಅವನು ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿದ. ನಾನು ಅವನು ಬಯಸಿದಂತೆ ಹೇಳಲೇ ಬೇಕು.

“ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನೋ ಮರಿ?” ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಕೇಳಿದ.

“ಕರ್ನಲ್ ಸಾರ್ಟೊರಿಸ್ ಸ್ನೋಪ್ಸ್,” ಹುಡುಗ ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದ.

“ಏಯ್, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡೋ. ಕರ್ನಲ್ ಸಾರ್ಟೊರಿಸ್? ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿರುವ ಯಾರೇ ಆದರೂ, ಸತ್ಯವಂತರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಏನಂತೀರಾ?” ಹುಡುಗ ಏನೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ವೈರಿ! ವೈರಿ ಅವನ ತಲೆಯೊಳಗೆ ಇದಿಷ್ಟೇ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನ ಕರುಣಾಪೂರಿತ ಮುಖವಾಗಲೀ, ಅವನು ಹ್ಯಾರಿಸನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ, “ಈ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗನನ್ನು ನಾನು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿನಗೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?” ಎಂದು ಕೇಳುವಾಗ ಅವನ ದನಿಯಲ್ಲಡಗಿದ್ದ ಗೊಂದಲವಾಗಲೀ ಗೋಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕೆಲಕಾಲ ಆ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುವ ಶಬ್ದವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಗಾಢಮೌನದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ; ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬಳ್ಳಿಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಡಿದಾದ ಕಣಿವೆಯ ಆಚೆ ಬದಿಗೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ತುತ್ತ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಜಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಕಾಲವು ನಿಂತು ಹೋಗಿ ಭಾರರಹಿತವಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.

“ಇಲ್ಲ!” ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಗಡಸು ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ, “ಅವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ,” ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ನಿಂತು ಹೋದ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ಚಲಿಸತೊಡಗಿತು. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಹಾಲಿನ, ಡಬ್ಬದೊಳಗಿನ ಮಾಂಸದ ವಾಸನೆಯ ಜತೆಗೆ ಭಯ, ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧದ ನೋವು ಅವನಿಗೆ ಕಾಡತೊಡಗಿತು:

“ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಕಣಯ್ಯ ಸ್ನೋಪ್ಸ್. ಆದರೂ, ನಿನಗೆ ಕೆಲವು ಬುದ್ಧಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೂರ ಹೋಗು. ಮತ್ತೆ ಎಂದೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರಬೇಡ.”

ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರಿ ಅವನ ತಂದೆ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದ. ಅವನ ಧ್ವನಿ ತಣ್ಣಗೆ, ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿತ್ತು. “ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವೂ ಅದೇ. ಈ --- (ಯಾರನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸದೆ ಅವನೊಂದು ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದ ಬಳಸಿದ) ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ನಾನೂ ಇರಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.”

“ಸಾಕು! ಸಾಕು!!” ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಗದರಿದರು. “ಕತ್ತಲಾಗುವ ಮುನ್ನ ನಿನ್ನ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಹೂಡಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡು. ಈ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.”

ಅವನ ತಂದೆ ಹೊರಡಲು ತಿರುಗಿದ. ಕಪ್ಪು ಕೋಟು ಧರಿಸಿ ನೆಟ್ಟಗೆ, ಸೆಟೆದುಕೊಂಡು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂಟುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆ ಎಂಬ ಆ ಸಣಕಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಗ ಹಿಂಬಾಲಿಸತೊಡಗಿದ. ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕದ್ದ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ದೌಡಾಯಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೇನಾ ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಡು ಅವನ ಹಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತ್ತು. ಹುಡುಗನ ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಅವನ ಅಣ್ಣ. ಜನ ಜಂಗುಳಿಯ ಮಧ್ಯದಿಂದೆಲ್ಲೋ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನು ತಂದೆಗಿಂತೇನೂ ಎತ್ತರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ದಪ್ಪಗಿದ್ದು ಬಾಯ್ತುಂಬಾ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು ಅಗಿಯುತ್ತಲಿದ್ದ. ಅವರು ಗಂಭೀರ ಮುಖಭಾವ ಹೊತ್ತ ಎರಡು ಸಾಲು ಗಂಡಸರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು, ಶಿಥಿಲಗೊಂಡಿದ್ದ ಮೊಗಸಾಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಮುರುಕಲು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿದು, ಮೇ ತಿಂಗಳ ಆಹ್ಲಾದಕರ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ನಾಯಿಗಳೂ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹದಿವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿರದ ಹುಡುಗರು ನೆರೆದಿದ್ದ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. ಜನಜಂಗುಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ತಂದೆಯನ್ನು ಅಣಕಿಸಿದ:

“ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಸುಡುವವನು!” ಎಂದು.

ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಹುಡುಗ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದ, ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೆಂಪನೆಯ ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬೆಳದಿಂಗಳ ಚಂದ್ರನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮುಖ ಕಾಣಿಸಿತು. ಆ ಮುಖದವನು ಅವನ ಒಂದೂವರೆಯಷ್ಟಿದ್ದ. ಅವನು ಆ ಮುಖದ ಕಡೆಗೆ ಜಿಗಿದ. ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ. ಅವನ ತಲೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಡಿಯಿತು. ಆದರೂ, ಅವನಿಗೆ ನೋವಾಗಲಿ, ಆಘಾತವಾಗಲೀ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಮುಖದ ಕಡೆಗೆ ಜಿಗಿದ. ಈ ಭಾರಿಯೂ ಕೂಡ ಅವನಿಗೆ ಏಟಿನ ಅನುಭವವಾಗಲಿ ರಕ್ತದ ರುಚಿಯಾಗಲಿ ಅನುಭವವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಜಿಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆ ಹುಡುಗ ಓಟಕಿತ್ತಿದ್ದ. ಇವನು ಇನ್ನೇನು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಬೇಕೆನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ಶೀತಲ ಗಡಸು ದ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, “ಹೋಗಿ ಗಾಡಿ ಹತ್ತು,” ಎಂದ.

ಗಾಡಿ ರಸ್ತೆಯ ಆಚೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕೇಶಿಯ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ಪುನೇರಳೆ ತೋಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗಾಡಿಯೊಳಗೆ, ಭಾನುವಾರದ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅವನ ಇಬ್ಬರು ದಢೂತಿ ಅಕ್ಕಂದಿರು, ಹ್ಯಾಟು ಧರಿಸಿದ್ದ ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಲವು ಸಾಮಾನುಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವನೊಮ್ಮೆ ಗಾಡಿಯೊಳಗೆ ನೋಡಿದ. ಒಂದು ಹಳೆಯ ಒಲೆ, ಮುರುಕಲು ಕುರ್ಚಿ, ಮಂಚಗಳು, ಹಾಳು ಬಿದ್ದ, ಅವನ ತಾಯಿಗೆ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಮದರ್ ಆಪ್ ಪರ್ಲ್ ಕೂರಿಸಿದ್ದ, ಎಂದೋ ಎರಡು ಗಂಟೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಹೋಗಿದ್ದ ಪುರಾತನ ಗಡಿಯಾರ. ಅವನ ತಾಯಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹುಡುಗನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ತೋಳಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒರೆಸುತ್ತಾ ಗಾಡಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಳು. “ನೀನು ಮೇಲೆ ಹತ್ತು,” ಅಪ್ಪ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ.

“ಅವನಿಗೆ ಏಟಾಗಿದೆ. ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ತಂದು ಅವನ...”

“ನೀನು ಗಾಡಿ ಹತ್ತು ಎಂದೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವನೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಗಾಡಿ ಹತ್ತಿ ಅವನ ಅಣ್ಣ ಆಗಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆಸನದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಗಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಮುದಿ ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳಿಗೆ ವಿಲ್ಲೋ ಮರದ ರೆಂಬೆಯಿಂದ ರಪ್ಪನೇ ಎರಡು ಬಿಗಿದ. ಅದನ್ನೇನೂ ಕ್ರೌರ್ಯ ಎನುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಮೋಟರ್ ಕಾರುಗಳು ಅವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡಾಗ ಅವನ ಸಂತತಿ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡುವವರಿದ್ದರು. ಕಾರನ್ನು ಚಲಿಸುವ ಮುನ್ನ ಕಾರಿನ ಎಂಜಿನನ್ನು ಏರಿಸುವುದು ಇಳಿಸುವುದು ಅಂದರೆ ಇದೇ ತಾನೆ? ಗಾಡಿ ಚಲಿಸಿತು. ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಜನರು ಗಾಡಿ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿ ಅವರೆಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. “ಮುಂದೆಂದೂ... ಬಹುಶಃ ಈಗ ಅವನಿಗೆ ಈಗ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನು...” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹುಡುಗ ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. ಮುಂದಿನದು ತನಗೂ ಕೇಳಿಸಬಾರದಿತ್ತು. ಅವನ ತಾಯಿ ಅವನ ಭುಜವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು.

“ನೋವಾಗುತ್ತಿದೆಯಾ ಮಗಾ?”

“ಬಿಡಮ್ಮಾ ಅತ್ಲಾಗೆ… ಏನೂ ನೋವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.”

“ನಿನ್ನ ಹಣೆ ಮೇಲಿರೋ ರಕ್ತನಾದ್ರೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗೋ ಮೊದ್ಲು ಒರೆಸೋ ಮಗ.”

“ಬಿಡಮ್ಮ, ರಾತ್ರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.”

ಗಾಡಿ ಹೋಗುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಅವರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದೇ ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಯಾರೂ ಎಲ್ಲಿಗೆ, ಏನು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಜಾಗ ಕಾದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು ಒಂದು ದಿನ, ಎರಡು ದಿನ, ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರವೂ ಆಗಬಹುದಿತ್ತು. ಅವನ ತಂದೆ ಯಾವ ಫಾರಮ್ಮಿನಲ್ಲಾದರೂ ಗುತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಯಥಾಪ್ರಕಾರ… ಅವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಯೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಬೇಕಾಯಿತು. ಅದು ಅವನ ತಂದೆಯ ಹಳೆಯ ಚಾಳಿ. ಅವನ ತೋಳ ಸಮಾನ ಮೃಗೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನೋ ವಿಶೇಷತೆ ಇತ್ತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಲಾಭ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗಲೂ; ಆಗಂತುಕರೂ ಕೂಡ ಮೆಚ್ಚುವಂತಿರುತ್ತಿತ್ತುಅವನ ಧೈರ್ಯ. ಅವರು ಅವನನ್ನು ನಂಬುವಂತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವನ ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ ಅವರಿಗೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅಂದು ರಾತ್ರಿ ಅವರು ಒಂದು ಓಕ್ ಮರಗಳ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ತೊರೆ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ವಾತಾವರಣ ಬಹಳ ತಂಪಾಗಿತ್ತು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಬೇಲಿಯ ಒಂದು ಕಂಬವನ್ನು ಕಿತ್ತು, ಅದರ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಚಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಎಗರಿಸಿ ಅವನ ತಂದೆ ಸಣ್ಣ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಉರಿಸಿದ. ಈ ರೀತಿಯ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಸುವಲ್ಲಿ ಆತ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದ. ಎಷ್ಟೇ ಚಳಿ ಇದ್ದರೂ ಅವನ ತಂದೆ ಇಷ್ಟೇ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಸುತಿದ್ದುದು. ಹುಡುಗ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳ ಅನಗತ್ಯ ನಷ್ಟ, ದುಂದುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿರುವ ತಂದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಬೇರೆಯವರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅವನ ರಕ್ತದಲ್ಲೇ ಮಿಳಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಬೆಂಕಿ ಉರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾಕಿಷ್ಟು ಕಂಜೂಸಿತನ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವ ಕುರಿತು ಏನಾದರೂ ಹೇಳಿರುತ್ತಿದ್ದನೇನೋ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಬಹುಶಃ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ತಂದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದ ಕುದುರೆಗಳು) ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಅಡವಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿತುಕೊಂಡಿರುವಾಗ ಈ ಮಂದ ಉರಿಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಅವನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು ತರ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದನೇನೋ? ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟೂ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಳಗೆ ಕಬ್ಬಿಣ, ಗುಂಡಿನ ಮದ್ದು ಮೂಲಧಾತುವಾಗಿರುವಂತೆ, ಅವನ ತಂದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲಧಾತು ಬೆಂಕಿಯಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ತರ್ಕಿಸುತಿದ್ದನೆನ್ನಬಹುದು. ಇಂಥ ಒಂದು ಮೂಲಧಾತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಅಪೂರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೆಂದೇ ಭಾವಿಸಬಹುದೇನೋ!

ಆ ಕುರಿತು ಹುಡುಗ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಯೋಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ತಂದೆಯ ಇಂಥ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಕಂಜೂಸಿ ಉರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದ. ಅದೇ ಬೆಂಕಿ ಎದುರು ತೂಕಡಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತು ತನ್ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನನ್ನು ತಂದೆ ಕರೆದ. ಕುಂಟುತ್ತಾ ಬಿರುಸಾಗಿ ಏರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆಯನ್ನು ಅವನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ. ಮೇಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕಿಗೆ, ಅವನದಲ್ಲದ ಮಂಡಿಯವರೆಗಿನ ಕೋಟಿನೊಳಗೆ ತಂದೆಯ ಮುಖ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ರಕ್ತ ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದ, ತಗಡಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಆಕೃತಿಯಂತೆ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿ ಕಂಡ ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಧ್ವನಿ ತಗಡಿನಂತೆ ಗಡಸು, ನಿರ್ಭಾವುಕವಾಗಿತ್ತು:

“ನೀನು ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಲು ತಯಾರಿದ್ದೆ ಅಲ್ವೇನೋ? ಖಂಡಿತ ನೀನು ಆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಿಗೆ ಹೇಳುವವನಿದ್ದೆ.” ಹುಡುಗ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಂದೆ ತನ್ನ ಗಡಸು ಕೈಯಿಂದ ಅವನ ಕಿವಿಯ ಬದಿಗೆ ಒಂದು ಏಟು ಕೊಟ್ಟ. ಏಟು ಬಲವಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಅಭ್ಯಾಸ ಬಲದಿಂದ ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆದಂತಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ನೊಣಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಬಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದಂತೆ. “ನೀನು ದೊಡ್ಡವನಾಗುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ನಿನಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಲಿಯಲಿಕ್ಕಿದೆ. ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನ್ನ ರಕ್ತದ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಯಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ರಕ್ತದ ಹಿತ ಕಾಯುವ ರಕ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿದ್ದರಲ್ಲ ಅವರು ನಿನ್ನ ನೆರವಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವೆಯಾ? ಅವರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೆಡವಬೇಕೆಂದಿತ್ತು ಅಷ್ಟೇ. ಅವರಿಗೆ, ನಾನು ಅವರನ್ನು ಯಾಮಾರಿಸಿದ್ದು ಇಷ್ಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.” ಮುಂದೆ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಅವನೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಿತು: “ನಾನು ತಂದೆಗೆ, ಅವರಿಗೆ ಬರೇ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಬೇಕಿತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಏಟು ತಿನ್ನಬೇಕಿತ್ತು.” ಹಾಗೆಂದು ಅವನು ಹೇಳಿರಲೂ ಇಲ್ಲ, ಅಳಲೂ ಇಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತಿದ್ದನಷ್ಟೇ. “ಉತ್ತರ ಕೊಡು,” ಅವನ ತಂದೆ ಗರ್ಜಿಸಿದ್ದ.

“ಹೌದು.” ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ಅವನ ತಂದೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ತಿರುಗಿದ.

“ಹೋಗು, ಮಲಗು. ನಾವು ನಾಳೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತೇವೆ.”

ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಗಾಡಿ ಒಂದು ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳ ಮನೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗ ಆಗಲೇ ಇಂಥ ಹನ್ನೆರಡು ಮನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದ. ಎಂದಿನಂತೆ ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಗಾಡಿಯಿಂದ ಇಳಿದು ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅವನ ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸೋದರಿಯರು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಮೇಲೇಳಲಿಲ್ಲ.

“ಹಂದಿಗಳಿಗೂ ಲಾಯಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಗೂಡಿರಬೇಕು!” ಒಬ್ಬಳು ಸೋದರಿ ಮೂಗು ಮುರಿಯುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು.

“ಏನೂ ಹೆದರಬೇಡ. ಅದು ಹಿಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಷ್ಟನೂ ಆಗುತ್ತೆ! ಈಗ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು ನಿಮ್ಮ ತಾಯಿಗೆ ನೆರವಾಗಿ.”

ದಢೂತಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಬ್ಬರೂ ಕೆಳಗಿಳಿದರು. ಅವರ ಕೂದಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಅಗ್ಗದ ರಿಬ್ಬನ್ನುಗಳು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಬ್ಬಳು ಗಾಡಿಯಿಂದ ನಲುಗಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಡ್ಡುಗಟ್ಟಿದ ಲಾಟೀನು ಎಳೆದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ಒಂದು ಹಳೆ ಪೊರಕೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದಳು. ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಹಾಕಲು ಹಿರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಗಾಡಿಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೆಳಗಿಳಿದು, ಹುಡುಗನಿಗೆ, “ನನ್ನ ಜೊತೆ ಬಾ,” ಎಂದ ಅಪ್ಪ. ಅದು ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿರಬಹುದೆಂದು ಹುಡುಗ ಮೊದಲು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ.

“ನಾನಾ?” ಅದು ತಾನೇ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹುಡುಗ ಕೇಳಿದ.

“ಹೌದು, ನೀನೇ,” ಅವನ ತಂದೆ ಹೇಳಿದ.

“ಆಬ್ನರ್,” ಅವನ ತಾಯಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು. ಅಪ್ಪ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ತಾಯಿಯನ್ನೇ ನೆರೆತ ಹುಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಗಂಟಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಸಹನೆಯಿಂದ ದಿಟ್ಟಿಸಿದ.

“ನಾಳೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಎಂಟು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಅಡವಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಯಜಮಾನನನ್ನು ಕಾಣಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.”

ಅವರು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ದಿಬ್ಬ ಹತ್ತಿ ನಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ವಾರದ ಹಿಂದೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ತಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಅವನು ತಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಲಿದ್ದ. ಆದರೆ, ಇವತ್ತು ಕೇಳುವ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ತಂದೆ ಅವನ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾರಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ, ಏಕೆ ಏನು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ತಂದೆಯ ಹೊಡೆತ ತಿಂದ ನಂತರದ ನೀರವತೆ, ಅವನ ತಂದೆಯ ಗರ್ಜನೆಯ ಮಾರ್ದನಿಯಷ್ಟೇ ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಾಗಿದ್ದು. ಅವನು ಇನ್ನೂ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದುದು ತೊಡಕಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಮೇಲಕ್ಕೇರಲು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ತೊಡಕಾಗಿತ್ತು.

ಅವನಿಗೆ ಮನೆ ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೂ ಅದು ಇರಬಹುದಾದ ಓಕ್, ಸೀಡಾರ್ ಮತ್ತಿತರ ಗಿಡ ಮರಗಳ ತೋಪು ಕಾಣಿಸಿತು. ಅವರು ಹನಿ ಸಕಲ್ ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚೆರೋಕಿ ಗುಲಾಬಿಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾದ ಬೇಲಿಯ ಗುಂಟ ಸಾಗಿ ಒಂದು ಗೇಟಿನ ಬಳಿ ತಲುಪಿದರು. ಎರಡು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕೂರಿಸಿದ್ದ ಗೇಟು ತೆರೆದಿತ್ತು, ಗೇಟಿನಿಂದ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಮನೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಮನೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನು ತಂದೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟ, ಅದರ ಜತೆಗೆ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಗಾಬರಿಯನ್ನೂ ಮರೆತು ಬಿಟ್ಟ. ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ತಂದೆಯ (ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ) ನೆನಪಾದಾಗಲೂ ಕೂಡ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಗಾಬರಿ ಮರುಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದಿದ್ದ ಹನ್ನೆರಡು ಜಾಗಗಳು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಫಾರಮ್ಮು, ಹೊಲ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಬಡ ಊರುಗಳು. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯನ್ನು ಅವನು ಈ ಮೊದಲು ನೋಡಿರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಕೋರ್ಟು ಕಚೇರಿ ಇದ್ದಂತಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದುಕೊಂಡ. ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ನಮೂನೆಯ ಖುಷಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ಬುದ್ಧಿ ಅವನಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ: ನಾವು ಅವನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ. ಈ ಶಾಂತಿ, ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಭಾಜನರಾದವರು ಸದ್ಯ ಅವನ ಅಂಕೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಏನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ? ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಕಣಜದಂತೆ ಆಗಲೋ ಯಾವಾಗಲೋ ಒಮ್ಮೆ ಕಚ್ಚಬಹುದಷ್ಟೇ. ಈ ಪರಿಸರದ ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನವಾಗಲೀ, ಲಾಯ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಾಗಲೀ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇವನ ಪುಟಗೋಸಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗಲಾರವು... ತಂದೆಯ ನೇರ ಸೆಟೆದ ಆಕೃತಿ ಆ ಮನೆಯ ಎದುರು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕುಬ್ಜಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮನೆ ಯಾವ ಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ಹೊರಗೆ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಲುಗಂಬಗಳ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅಭೇದ್ಯ ತಗಡಿನಿಂದ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಇಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನ ಪಥಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದರ ನೆರಳೂ ಕೂಡ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆ, ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅಥವಾ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಹಸಿ ಕುದುರೆ ಲದ್ದಿಯನ್ನು ತುಳಿದಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಇದಿಷ್ಟು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಳೆದಿದ್ದು ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ. ಅದನ್ನು ಮಾತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರುಹಲು ಅವನಿಗೆ ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಆ ಮನೆಯ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧನಾಗಿದ್ದ. ತನಗೂ ಅಂಥದೊಂದು ಮನೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಎಂದು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಕ್ಕಿತಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ಆ ಮನೆಯ ಒಡೆಯನ ಮೇಲೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಮತ್ಸರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನಿಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ದುಃಖವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ತಂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಗಾಧ ಕ್ರೋಧ, ಮತ್ಸರದಿಂದ ಅವನು ದಹದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಬಹುಶಃ ಅವನಿಗೂ ಕೂಡ ತನ್ನಂತ ಭಾವನೆಗಳು ಬರಬಹುದು. ಅವನು ಬದಲಾಗಬಹುದು.

ಅವರು ಮನೆಯ ಮೊಗಸಾಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಮರದ ನೆಲಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಅವನ ತಂದೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸಪ್ಪಳ ಅವನಿಗೆ ಆ ಮೌನದೊಳಗೆ ಗಡಿಯಾರದ ಸಪ್ಪಳದಂತೆ ಕೇಳಿಸತೊಡಗಿತು. ಆ ಶಬ್ದ ಅವನ ತಂದೆಯ ಕೃಶಕಾಯದ ಭಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅದೆಷ್ಟೋ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಅನಿಸಿತು. ಎದುರಿಗಿದ್ದ ಬಿಳಿಯ ದ್ವಾರವೂ ಕೂಡ ಅವನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕುಬ್ಜನನ್ನಾಗಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಗಲವಾದ ಮಟ್ಟಸ ಕಪ್ಪು ಹ್ಯಾಟು, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು ಈಗ ಸವೆದು ಹಳೆಯ ಹಸಿರು ನೊಣಗಳ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಮಿರುಗುವ ಸಡಿಲ ಕೋಟು, ಅವನ ಪಂಜದಂತ ಕೈ, ಯಾವುದೂ ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಆ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಬ್ಜನನ್ನಾಗಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನೇ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಿತು. ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿದ್ದ ನೀಗ್ರೋ ಮುದುಕ ಅವರು ಬರುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಬೇಕೆಂದು ಹುಡುಗನಿಗೆ ಅನಿಸಿತು. ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಡ್ಡ ನಿಂತಿದ್ದ ಅವನು ಸ್ವಚ್ಛ ಲಿನೆನ್ ಜಾಕೆಟ್ ಧರಿಸಿದ್ದ, ಅರೆಬರೆ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿದ್ದ ಕೂದಲನ್ನು ನೀಟಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದ. “ಮೇಜರ್ ಸಾಹೇಬ್ರು ಮನೇಲಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ಬರುವುದಾದರೆ ಕಾಲುಗಳನ್ನುಜ್ಜಿ ಬನ್ನಿ,” ಎಂದ ಅವನು.

“ನೀನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಯಯ್ಯ ಕರಿಯ…” ಎನ್ನುತ್ತಾ ತಂದೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಜತೆಗೆ ನೀಗ್ರೋನನ್ನೂ ತಳ್ಳಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹ್ಯಾಟು ಧರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ. ಬಾಗಿಲ ಹೊಸ್ತಿಲ ಮೇಲೆ ತಂದೆ ತುಳಿದ ಹಸಿ ಕುದುರೆ ಲದ್ದಿಯ ಗುರುತು ಮೂಡಿದ್ದು ಹುಡುಗ ಗಮನಿಸಿದ. ಹೊಸ್ತಿಲನ್ನು ದಾಟಿ ಒಳಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಸಿದ್ದ ಬಿಳಿ ನೆಲಗಂಬಳಿ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ತನ್ನ ಇದ್ದ ಬದ್ದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ತಂದೆ ತನ್ನ ಕಾಲಿನ ಅಚ್ಚನ್ನು ಒತ್ತಿದಂತಿತ್ತು. “ಮಿಸ್ ಲೂಲ, ಮಿಸ್ ಲೂಲ!” ನೀಗ್ರೋ ಅರಚತೊಡಗಿದ. ಹುಡುಗ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಅಚ್ಚ ಬಿಳಿ ನೆಲಗಂಬಳಿ, ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದ ತೂಗುದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಂಗಾರದ ಕಟ್ಟುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ತನ್ನ ಇರುವನ್ನೇ ಮರೆತಿದ್ದ. ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲೋ ಹೆಜ್ಜೆ ಸಪ್ಪಳಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡ. ಅವನು ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಒಬ್ಬಾಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು. ಹುಡುಗ ಬೆಕ್ಕಸ ಬೆರಗಾಗಿ ಅವಳನ್ನೇ ನೋಡತೊಡಗಿದ. ಆಕೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ನವಿರಾದ, ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಬಳಿ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಗೌನ್ ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಏಪ್ರನ್ ಕಟ್ಟಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಳಗೆ ಬಿಸ್ಕತ್ತೋ, ಕೇಕೋ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು, ಗೌನಿನ ತೋಳನ್ನು ಮಡಚಿದ್ದು ಹಿಟ್ಟು ಅಂಟಿದ್ದ ಕೈಗಳನ್ನು ಕೊಡವುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಹಾಲಿನೊಳಗೆ ಬಂದಳು. ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಅಚ್ಚ ಬಿಳಿ ಕಾರ್ಪೆಟಿನ ಮೇಲೆ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮೂಡಿದ್ದ ಅಪ್ಪನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು.

“ನಾನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದೆ. ಆದರೂ…”

“ನೀವು ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋಗಿ,” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. “ಮೇಜರ್ ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್ ಮನೇಲಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೊರಟು ಹೋಗಿ.”

ಅಪ್ಪ ಏನೂ ಮಾತನಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆಯೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಆಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಯೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಅದೇ ಕೋಟು, ಹ್ಯಾಟನ್ನು ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಬಿಳಿ ಕಾರ್ಪೆಟಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಭಾರವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಊರಿ ಗತ್ತಿನಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಗೋಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಕಣ್ಣಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ನಂತರ ಅದೇ ಗತ್ತಿನಿಂದ ತಿರುಗಿದ. ಹುಡುಗ ಅವನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ತಿರುಗುತ್ತಾ ಕುಂಟು ಕಾಲನ್ನು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಕಾರವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುವಾಗ ಅಲ್ಲೊಂದು ಅದೇ ಆಕಾರದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರುತು ಮೂಡಿತು. ಅವನ ತಂದೆ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಕಾರ್ಪೆಟಿನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ನೀಗ್ರೋ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದು ನಿಂತ. ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಒಳಗೆ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಾರಕ ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತಿರುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು. ಅಪ್ಪ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಬಳಿ ನಿಂತು ಅದರ ಅಂಚಿಗೆ ತನ್ನ ಬೂಟುಗಾಲನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಜ್ಜಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ. ಗೇಟಿ ಬಳಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿಂತು ಅವನು ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ. “ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಮನೆ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಅಲ್ವ?” ಅವನು ಹುಡುಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದ. “ಕರಿಯರ ಶ್ರಮದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆ. ಅವನಿಗಿನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಆಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಬಿಳಿಯರ ಬೆವರೂ ಬೆರೆಯಬೇಕೆಂದು ಅವನಿಗನಿಸಿರಬೇಕು.”

ಎರಡು ತಾಸುಗಳ ನಂತರ ಹುಡುಗ ಮನೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೌದೆ ಸೀಳುತ್ತಿದ್ದ. ಒಳಗೆ, ತನ್ನ ಅಕ್ಕಂದಿರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅವನ ಅಕ್ಕಂದಿರ ಗಟ್ಟಿ ಧ್ವನಿ ಗೋಡೆಯಾಚೆಯಿಂದ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕುದುರೆಯ ಖುರಪುಟದ ಸದ್ದು ಕೇಳಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನೋಡಿದ. ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂದು ಬಣ್ಣದ ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ; ಮನೆಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಮುರುಕಲು ಕುರ್ಚಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣನೆಡೆಗೆ ಲಿನೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಉಟ್ಟು ದೌಡಾಯಿಸಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಅದು ಯಾರೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗಲು ತಡವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಹಿಂದೆಯೇ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ನೀಗ್ರೋ ಹುಡುಗ ಕೆಂಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಕುದುರೆಯನ್ನು ದೌಡಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವನು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಧುಮುಗುಡುತ್ತಿರುವುದು ಹುಡುಗನಿಗೆ ಕಾಣಿಸದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಎತ್ತಿದ್ದ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಬೀಸುವ ಮೊದಲೇ ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ದೌಡಾಯಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದ ಸವಾರ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ಮಾಮೂಲಿಯಂತೆ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೂಗಾಡುವುದು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಒಂದರೆಗಳಿಗೆ ಅವನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ಜರ‍್ರನೇ ಇಳಿದು ಹೋಯಿತು. ಅವನು ತಲೆ ಎತ್ತಿ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದ. ಅವನ ಅಕ್ಕಂದಿರು ನೆಲಗಂಬಳಿಯ ಒಂದೊಂದು ತುದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

“ನಿನಗೆ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರಲು ಆಗದಿದ್ದರೆ ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಹೋಗು,” ಮೊದಲನೆಯವಳು ಹೇಳಿದಳು.

“ಏಯ್ ಸಾರ್ಟಿ!” ಎರಡನೆಯವಳು ಹುಡುಗನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಕೂಗಿದಳು. “ನೀನು ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವ ಕಡಾಯಿಗೆ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಡೋ ಹೋಗು…” ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ, ಸುತ್ತಲಿನ ಕೊಳಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರದಂತೆ ಅವನ ತಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಅದರಿಂದ ಅವನೇನೂ ವಿಚಲಿತನಾದಂತೆ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೇನೂ ಇದು ಹೊಸ ಅನುಭವವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಹೆಗಲಿನ ಹಿಂದೆ ತಾಯಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

“ಬೇಗ, ಬೇಗ ಅದನ್ನ ಎತ್ಕೊಂಡು ನಡಿರಿ,” ಅಪ್ಪ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಗದರಿದ. ಮಾಸಿದ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದ್ದ ದಢೂತಿ ಸೋಮಾರಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬಗ್ಗಿದರು. ಅವರ ರಿಬ್ಬನ್‌ಗಳು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

“ನಾನೇನಾದರೂ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಿಂದ ಇಂಥ ಕಾರ್ಪೆಟನ್ನು ತಂದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ತುಳಿದು ಓಡಾಡುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಸಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ,” ಮೊದಲನೆಯವಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿದರು.

“ಆಬ್ನರ್, ಅದನ್ನು ನಾನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಬಿಡು,” ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು.

“ನೀನು ಮೊದಲು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡು. ಅದನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ,” ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಿಡೀ ಸೌದೆ ಸೀಳುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಹುಡುಗ ತಾನು ಸೀಳಿ ಹಾಕಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ರಾಶಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸೋಮಾರಿ ಅಕ್ಕಂದಿರನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕಡಾಯಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಪೆಟನ್ನು ಹಾಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಪ್ಪನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ನಾಟಕವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ, ಗಂಭೀರ ಮುಖಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸ್ವರ ಎತ್ತದೆ ಅದು ಇದು ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಹುಡುಗನಿಗೆ ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾರ್ಜಕ ದ್ರಾವಣದ ಕಟು ವಾಸನೆ ಅಷ್ಟು ದೂರದಿಂದಲೇ ಮೂಗಿಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾಯಿ ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತು ದುಗುಡ ಹೊತ್ತ ಮುಖಭಾವದಿಂದ ಅವರ ಕಡೆಗೇ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಅವನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಅವಳು ಹತಾಶಳಾಗಿದ್ದಂತೆ ಅವನಿಗನಿಸಿತು. ಅವನ ತಂದೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹುಡುಗ ಗಮನಿಸಿದ. ಅವನು ತನ್ನ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಣ್ಣಂಚಿನಿಂದ ತಂದೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ. ಅವನ ತಂದೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಕಾರದ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಚೂರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕಣ್ಣಿನ ಎದುರಿಗಿಟ್ಟು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಸುತ್ತಾ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಒಲೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮಡಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯತೊಡಗಿದ. ಈ ಭಾರಿ ಅವನ ತಾಯಿ ಎಂದಿನಂತೆ ಸುಮ್ಮನಾಗಲಿಲ್ಲ: “ಆಬ್ನರ್, ಆಬ್ನರ್. ದಯವಿಟ್ಟು ಬೇಡ. ದಯವಿಟ್ಟು ಬೇಡ ಆಬ್ನರ್,” ಅವಳು ಗೋಗರೆದಳು.

ಹುಡುಗನ ಕೆಲಸವೂ ಮುಗಿದಿತ್ತು. ಆಗಲೇ ನಸುಕಿನ ಹಕ್ಕಿ ಕೂಗಲು ಶುರುವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಿಂದ ಕಾಫಿಯ ವಾಸನೆ ಅವನ ಮೂಗಿಗೆ ಅಡರಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ತಿಂದುಂಡು ಉಳಿದಿದ್ದನ್ನು ತಿನ್ನಲಿದ್ದರು. ಅವನು ಮನೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ, ಎರಡು ಕುರ್ಚಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಒಣಗಲು ಹರವಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಉರಿಸಿದ್ದ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಕಾಸಿ ಕುಡಿಯಲು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ನೆಲಗಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ತಂದೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ಹೊರಟು ಹೋಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹುಲ್ಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಯಂತ್ರ ಓಡಿಸಿದಂತೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ, ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕಲೆಗಳು ಮೂಡಿದ್ದವು.

ಅವರು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ತಂಗಳನ್ನ ಉಂಡು ಮಲಗಲು ಹೋದಾಗಲೂ ನೆಲಗಂಬಳಿ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ನೇತಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲಾ ಆ ರೂಮು, ಈ ರೂಮು, ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಎನ್ನದೇ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡರು. ತಾಯಿ ಒಂದು ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಕೊಂಡಳು. ತಂದೆ ಕೂಡ ಯಾವಾಗಲೋ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಲಗುವವನಿದ್ದ. ಅವನ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡರೆ, ಹುಡುಗ, ಅವನ ಅಕ್ಕಂದಿರು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡರು. ತಂದೆ ಇನ್ನೂ ಒಳಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ತಂದೆಯ ಹ್ಯಾಟು ಕೋಟು ಬಗ್ಗಿ ನೆಲಗಂಬಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಿಸಿತು. ಅವನು ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ರಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ನೆರಳಿನಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಅವನು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲೇ ಆ ಆಕೃತಿಯು ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಗ್ಗಿತು. ಒಲೆಯೊಳಗಿನ ಬೆಂಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಮ್ಮಿ ನಂದಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ತಂದೆಯ ಸೆಟೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಕುಂಟು ಕಾಲು ಅವನನ್ನು ತಟ್ಟಿ ಎಬ್ಬಿಸಿತು, “ಹೋಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ತಾ.”

ಅವನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುವಾಗ ತಂದೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದ. ಅವನು ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದ. “ಅಪ್ಪ, ನೀನು ಕುದುರೆ ಏರುವುದಿಲ್ಲವೇ?” ಅವನು ಕೇಳಿದ..

“ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ಮಂಡಿ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡು.”

ಅವನು ಕಾಲನ್ನು ಮಡಚಿ ಮಂಡಿಯನ್ನು ತಂದೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿರಿಸಿದ. ಅವನ ತಂದೆ ನೋಡಲು ನರಪೇತಲನಂತಿದ್ದರೂ ಅವನ ತೋಳಿನಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ತಂದೆ ಹುಡುಗನನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ಕುದುರೆಯ ತಡಿ ಕಟ್ಟದ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದ. (ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಳಿ ತಡಿ ಇತ್ತೆನ್ನುವುದು ಹುಡುಗನಿಗೆ ಜ್ಞಾಪಕವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.) ತಂದೆ, ಅಷ್ಟೇ ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅವನ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕುಕ್ಕಿದ. ನಂತರ ಅವರು ನಕ್ಷತ್ರದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹೋಗಿದ್ದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗೇಟನ್ನು ದಾಟಿ ಮನೆಯ ಹಾದಿ ಗುಂಟ ಸಾಗಿ ಕತ್ತಲು ಮುಸುಕಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಅವನ ಮುಂದಿದ್ದ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ತಂದೆ ಸರಕ್ಕನೆ ಕೆಳಗೆ ಎಳೆದಾಗ ಅದು ಅವನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಉಜ್ಜುತ್ತಾ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.

“ಅಪ್ಪ, ನಾನೂ ಹಿಡ್ಕೊಳ್ಳಾ?” ಅವನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಕೇಳಿದ. ಅಪ್ಪ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವನ ಕಾಲುಗಳು ಮೊಗಸಾಲೆಯ ಮರದ ನೆಲಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಟ ಕಟ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ದೊಪ್ಪನೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಅಪ್ಪ ಎಸೆದಿರಲಿಲ್ಲ, ನಡುಬಗ್ಗಿಸಿ ಇಳಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಹುಡುಗ ಆ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಿದ. ಅದು ಗೋಡೆಗೂ ಮರದ ನೆಲಹಾಸಿಗೂ ತಾಗಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸದ್ದು ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ತಂದೆಯ ವಾಪಾಸ್ಸಾಗುತ್ತಿರುವ, ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಅವಸರವಿಲ್ಲದ ಹೆಜ್ಜೆ ಸಪ್ಪಳ ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಿಸತೊಡಗಿತು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿತು. ಹುಡುಗ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಗಿ ಹಿಡಿದು ಮುದುರಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ. ಅವನ ಎದೆ ಹೆದರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಅವನ ತಂದೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಗಾಬರಿಗೊಳ್ಳದೆ, ಏನೂ ಅವಸರವಿಲ್ಲದೆ, ಮಾಮೂಲಿಯಂತೆ ಆರಾಮವಾಗಿ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹುಡುಗನಿಗೆ ತಂದೆಯ ಆಕೃತಿ ಕಾಣಿಸಿತು.

“ಅಪ್ಪ, ಈಗಲಾದರೂ ಕುದುರೆ ಹತ್ತುತ್ತೀಯ?” ಅವನು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ಉಸುರಿದ, “ಈಗ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಜತೆಯಾಗಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಬಹುದು.”

***

ಅವನು ಈಗ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿಯುತ್ತಿರಬಹುದು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದ. ಅವನು ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಸರಗತ್ತೆಯನ್ನು ಕುದುರೆ ಲಾಯದ ಬಳಿಗೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದ. ಅವನ ತಂದೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಇದ್ದ. ಮುಂದೆ ಬಂದು ಹೇಸರಗತ್ತೆಯ ಲಗಾಮನ್ನು ಎರಡಾಗಿ ಮಡಚಿ ಕತ್ತೆಯ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸಿದ. ಅದು ಓಡಬೇಕು ಅನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟನ್ನು ಹಿಡಿದೆಳೆದು ಅದು ಮೆಲ್ಲಗೆ ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ.

ಸೂರ್ಯನ ಹೊಂಗಿರಣಗಳು ಮೂಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳಿಗೆ ನೇಗಿಲು ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಕೆಂದು ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದು ಹುಡುಗನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸವಾರ ಕಾಲರ್ ಇಲ್ಲದ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಟೊಪ್ಪಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಧ್ವನಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ತಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ಅವನತ್ತ ನೋಡಿ ಮತ್ತೆ ನೇಗಿಲು ಕಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಮಗ್ನನಾದ. ಕುದುರೆ ಸವಾರ ಹುಡುಗನ ತಂದೆಯ ಬೆನ್ನಿನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು:

“ನೀನು ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಳುಗೆಡವಿದ್ದೀಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊ. ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಹೆಂಗಸರೇ ಇಲ್ಲವೇನೂ…?” ಅವನು ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. ಅವನು ಇನ್ನೂ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹುಡುಗ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಅಣ್ಣ ಮೌನವಾಗಿ ಕುದುರೆ ಲಾಯದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮರೆಯಿಂದ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪನ್ನು ಜಗಿಯುತ್ತಾ, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುತ್ತಾ ಇಣುಕುತ್ತಿದ್ದ. “ಆ ನೆಲಗಂಬಳಿಗೆ ನಾನು ನೂರು ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ತೆತ್ತಿದ್ದೆ. ನಿನ್ನ ಬಳಿ ನೂರು ಡಾಲರ್ ಇರುವುದು ಬಿಡು, ನೀನು ನೋಡೂ ಇಲ್ಲ! ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ನಿನ್ನ ಬೆಳೆಯಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬುಶೆಲ್3 ಜೋಳವನ್ನು ಸಂದಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿನ್ನ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಅತ್ತ ಬಂದಾಗ ಸಹಿ ಮಾಡುವಿಯಂತೆ. ಇಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಮೇಡಮ್ ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್ ಸುಮ್ಮನಾಗುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು, ನೀನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬರುವಾಗ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಲು ಒರೆಸಿ ಬರಬೇಕೆಂಬ ಪಾಠ ಕಲಿತಂತಾಗುತ್ತದೆ.”

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದ. ಹುಡುಗ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿದ. ತಂದೆ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಒಂದೂ ಮಾತನಾಡದೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲೇ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ.

“ಅಪ್ಪ,” ಅವನು ಕರೆದ. ಅವನು ಕತ್ತನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಹುಡುಗನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದ. ಅವನ ದಟ್ಟ ಕೆದರಿದ್ದ ಹುಬ್ಬುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಂಥ ಶೀತಲ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವನನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕುವಂತೆ ದಿಟ್ಟಿಸಿದವು. ಹುಡುಗ ಒಮ್ಮೆಲೇ, ಏಕಾಏಕಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ತಕ್ಷಣ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟ. “ನೀನು ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡಿದ್ದೀಯ,” ಹುಡುಗ ಅನ್ಯಾಯಗೊಂಡವನಂತೆ ಸಣ್ಣ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ, “ಅವನು ತನಗೆ ಯಾವ ರೀತಿ ಬೇಕೆಂದು ಆವಾಗಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ? ಅವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬುಶೆಲ್ ಜೋಳ ಕೊಡಬೇಡ! ಏನೂ ಕೊಡಬೇಡ! ನಾವು ಜೋಳವನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಬಚ್ಚಿಡೋಣ. ನಾನು ಕಾಯುತ್ತೇನೆ…”

“ಅಂದ್ಹಾಗೆ ನೀನು ಆ ಕಟ್ಟರ್‌ ಅನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದೀಯೋ ಇಲ್ವೋ?”

“ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲ ಕಣಪ್ಪ,” ಅವನು ಹೇಳಿದ.

“ಮೊದಲು ಹೋಗಿ ಇಟ್ಟು ಬಾ.”

ಅಂದು ಬುಧವಾರ. ಆ ವಾರವೆಲ್ಲಾ ಅವನು ತನ್ನ ಕೈಲಾದ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಗದೆಯೂ ಇರುವಂಥ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. ಅವನು ತನಗಾಗುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಖುಷಿಯಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು. ಅವನು ಚಿಕ್ಕ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ಸೌದೆ ಸೀಳುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ತುಂಬಾ ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಹೇಗೋ ಹಣವನ್ನು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಿ, ಅವನಿಗೆ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ತಂದೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿ, ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹಂದಿ ಮರಿ ಮತ್ತು ಆಕಳನ್ನು ಕೂಡಿ ಹಾಕಲು ಒಂದು ತಡೆ ಬೇಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದ. ಈ ಕೆಲಸ ಅವನ ತಂದೆಯ ಮತ್ತು ಜಮೀನುದಾರನ ಒಪ್ಪಂದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ತಂದೆ ಒಂದು ಹೇಸರಗತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಹೊಲದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ.

ಅವರು ಜೋಳದ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಪೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಣ್ಣ ನೇಗಿಲ ಹಿಡಿಕೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಹುಡುಗ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೇಸರಗತ್ತೆಯ ಹಿಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಸಾಲುಗಳ ಮಧ್ಯದ ತಂಪಾದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ಕಣಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಹಿತವೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉಳುವುದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಹುಡುಗನ ಯೋಚನೆಗಳೂ ಓಡುತ್ತಿದ್ದವು: ಇದೇ ಕೊನೆ ಇರಬಹುದೇನೋ? ಹಾಗೇನಾದರೂ ಆದರೆ, ತಂದೆ ಇದುವರೆಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನಿಗೆ ದಂಡ ಕಟ್ಟಬೇಕಿರುವ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬುಶೆಲ್ ಜೋಳವೇನೂ ದುಬಾರಿಯಾಗಲಾರದು; ಅವನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಕನಸು ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಹೇಸರಗತ್ತೆ ದಾರಿ ತಪ್ಪುತ್ತಿರುವುದು ನೋಡಿದಾಗ ಅಣ್ಣ ಅವನನ್ನು ಗದರಿ ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಒಡೆಯ ದಂಡ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರ ಎನಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ಸುಖಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಈ ಜೋಳ, ನೆಲಗಂಬಳಿ, ಬೆಂಕಿಯ ವಿಷಯ ಮರೆತೇ ಹೋಗಬಹುದು. ಕೊನೆಗೂ ಅದರಿಂದ, ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ತಿಕ್ಕಾಟದಲ್ಲಿ, ತನ್ನೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ತುಮುಲ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಶಮನವಾಗಬಹುದು.

ಅಂದು ಶನಿವಾರ. ಹೇಸರಗತ್ತೆಯನ್ನು ನೇಗಿಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವನು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಕೋಟು ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಟು ಧರಿಸಿದ್ದ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ. “ಅದಕ್ಕಲ್ಲ, ಗಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟು,” ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ. ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಅವನು ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣನ ಜೊತೆ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವರಿಬ್ಬರು ಮುಂದೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಗಾಡಿ ತಿರುವನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋಯಿತು. ಮುಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ಸ್ಟೋರ್ ರೂಮು ಮತ್ತು ಅದರ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಿದು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಕಾಣಿಸಿದವು. ಹೊರಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಗಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ತಡಿ ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದವು. ಅವನು ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ. ಅವರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ, ಒಂದು ಮರದ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನೆಂದು ಹುಡುಗನಿಗೆ ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಹುಡುಗ ಅವನನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವವನಂತೆ ದುರುಗುಟ್ಟಿ ನೋಡಿದ. ಹುಡುಗ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನನ್ನು ಈಗ ಎರಡನೆಯ ಭಾರಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು. ಮೊದಲನೆಯ ಭಾರಿ ಅವನು ದೌಡಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ. ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಿಗಿಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಭಾವವು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗೇಣಿದಾರನೇ ತನ್ನ ಒಡೆಯನ ಮೇಲೆ ದೂರು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಅಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಮಾನ! ಹುಡುಗ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಗಲಿಗೆ ನಿಂತು: “ಅಪ್ಪನಲ್ಲ ಬೆಂಕಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದು!” ಎಂದ.

“ಬೆಂಕಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾ? ಏನು, ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟಿದ್ದಾರಾ?” ಕೇಳಿದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ.

“ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಯಾರೂ ದೂರು ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ,” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹುಡುಗನ ತಂದೆ ಮಗನಿಗೆ, “ನೀನು ಹೋಗಿ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊ,” ಎಂದ. ಅವನು ಗಾಡಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಜನಜಂಗುಳಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ.

“ನೀನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದ ನೆಲಗಂಬಳಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬುಶೆಲ್ ಜೋಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದ್ದು ಅತಿಯಾಯ್ತು ಎಂದು ನಿನ್ನ ಭಾವನೆ?”

“ಅವರು ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತಂದು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ಅದನ್ನು ತೊಳೆದು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದೆ.”

“ಆದರೆ, ನೀನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅದು ಹೇಗಿತ್ತೋ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಿಲ್ಲ?”

ಅವನ ತಂದೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ನಿಮಿಷ, ಅವನು ಉಸಿರಾಡುವ ಶಬ್ದವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾದ ಮೌನ ಕವಿಯಿತು. “ನೀನು ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತೀಯ ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ನೋಪ್ಸ್?” ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮೌನ.

“ನೀನು ಮೇಜರ್ ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್ ಅವರ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದ್ದೀಯ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ನೋಪ್ಸ್. ನಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬುಶೆಲ್ ಜೋಳ ತೆರುವ ದಂಡ ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ಆಯಿತೆಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಮೇಜರ್ ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಆ ನೆಲಗಂಬಳಿಯ ಬೆಲೆ ನೂರು ಡಾಲರುಗಳು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಬೆಲೆ ಬುಶೆಲಿಗೆ ಐವತ್ತು ಸೆಂಟ್ಸ್ ಆಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸೋಣ. ಮೇಜರ್ ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್, ತಾವು ಖರೀದಿಸಿದ್ದ ನೆಲಗಂಬಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಭತ್ತೊಂದು ಡಾಲರು ನಷ್ಟ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೆ, ನೀನು, ಇನ್ನೂ ಕೊಯ್ಲಾಗದ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಐದು ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮೇಜರ್ ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್ ಅವರ ನೆಲಗಂಬಳಿಯನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ನೀನು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿರುವ ಜೋಳದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹತ್ತು ಬುಶೆಲ್ ಜೋಳವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರುತ್ತೇನೆ.”

ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತೀರ್ಪು ಓದಲು ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬೆಳಿಗಿನ ಹೊತ್ತು ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಇತ್ತು. ತಂದೆ, ಮನೆಗೆ ಅಥವಾ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದೆಂದು ಹುಡುಗ ಯೋಚಿಸಿದ. ಅವರು ಬೇರೆ ರೈತರಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವನ ತಂದೆ ಇವೆರಡೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಗಾಡಿ ಹತ್ತಲಿಲ್ಲ. ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಅಣ್ಣನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಕುಲುಮೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದ. ಅಣ್ಣ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ತಂದೆಗಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಅವನು ತಂದೆಗೆ ಪಿಸುಮಾತನಲ್ಲಿ, “ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತು ಬುಶೆಲ್‌ಗಳಿರಲಿ, ಒಂದು ಬುಶೆಲ್ ಕೂಡ ಕೊಡುವುದು ಬೇಡ. ನಾವು…” ತಂದೆ ಅವನನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸಿದ. ಅವನ ಕೆದರಿದ ಹುಬ್ಬುಗಳು ಗಂಟಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವನು ಶಾಂತವಾಗಿ:

“ಹಾಗಂತೀಯ? ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಬರಲಿ ನೋಡೋಣ,” ಎಂದ.

ಅಣ್ಣ ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಕುಲುಮೆಯೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ರಿಪೇರಿ ಕೆಲಸ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುವುದು, ಎರಡು ಸ್ಪೋಕ್ಸ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಹಾಕಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಇದ್ದಿದ್ದು. ಗಾಡಿಯ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹುಡುಗ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಕುಲುಮೆಯ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ತೊರೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೀರಿಗೆ ಬಾಯಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಹುಡುಗ ಗಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ಲಗಾಮುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಎದುರಿನ ಇಳಿಜಾರು ರಸ್ತೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೋಡತೊಡಗಿದ. ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಬಡಿಯುವ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ತಂದೆ ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೋ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೋ ಇದ್ದ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆಂದಿದ್ದ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಹುಡುಗ ಕುಲುಮೆಯ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಗೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ತಂದೆ ಕುಳಿತಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ.

“ಗಾಡಿಯನ್ನು ನೆರಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕು.” ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಅವನ ತಂದೆ, ಕಮ್ಮಾರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕುಕ್ಕರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮಳೆ ಬೆಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುಡುಗನೂ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು. ತಂದೆ, ಅವನ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ಹುಟ್ಟುವ ಮೊದಲು ತಾನೊಬ್ಬ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕುದುರೆ ದಲ್ಲಾಳಿಯಾಗಿದ್ದ ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತಲಿದ್ದ. ಹುಡುಗ ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ಕುಲುಮೆಯ ಹೊರಗೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಸಿದ್ದ ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಹರಿದು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕುದುರೆಗಳ ಸ್ಟಂಟಿನ, ಜೋಕರ್‌ಗಳ ಆಟಾಟೋಪದ ಸರ್ಕಸ್ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಅಪ್ಪ, “ಊಟದ ಹೊತ್ತಾಯಿತು,” ಎಂದ.

ಅಪ್ಪ ಊಟಕ್ಕೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗೋಣವೆನ್ನಲಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಒಂದು ಪೊಟ್ಟಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ. ಅದರೊಳಗಿಂದ ಒಂದು ಚೀಝ್ ತುಂಡನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ತನ್ನ ಪಾಕೆಟ್ ನೈಫಿನಿಂದ ಮೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಿ ಅದೇ ಪೊಟ್ಟಣದಿಂದ ಜೋಳದ ಪುರಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಮೂವರೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ, ಮೌನವಾಗಿ ತಿನ್ನ ತೊಡಗಿದರು. ಅದೇ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರದ ಬಕೆಟಿನಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಸಪ್ಪೆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದರು. ತಿಂದು ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ತಂದೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ, ಈ ಬಾರಿ ಅವರು ಒಂದು ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದರು, ಎತ್ತರದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬೇಲಿಯ ಹಿಂದೆ ಕೆಲವರು ನಿಂತು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಬೇಲಿಯೊಳಗಿನ ಹಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದೊಂದೇ ಕುದುರೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು, ದೌಡಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೆ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ನಾಗಾಲೋಟದಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ನಡೆಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಕೊಳ್ಳುವವರು ಚೌಕಾಸಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇವರು ಮೂವರೂ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದರಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಹುಡುಗನ ಅಣ್ಣ ತಂಬಾಕು ಮೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನಾದರೆ, ತಂದೆ ಅವನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಒಂದೊಂದು ಕುದುರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.

“ನಡೀರಿ ಹೋಗೋಣ…” ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ.

***

ಅವರು ಮನೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಆಗಲೇ ಮುಳುಗಿದ್ದ. ಅವರು ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಊಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಹುಡುಗ, ಬಾಗಿಲಿನ ಹೊಸ್ತಿಲ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ನಸುಕಿನ ಹಕ್ಕಿಯ ಕೂಗನ್ನೂ, ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಟಗುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಹೊರಗೆ ಕತ್ತಲು ಆವರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ಅಮ್ಮ, “ಆಬ್ನರ್…! ಬೇಡ! ದಯವಿಟ್ಟು ಬೇಡ! ದೇವರೇ, ಬೇಡ ಆಬ್ನರ್!” ಎಂದು ಅಂಗಲಾಚುತ್ತಿರುವುದು ಕೇಳಿಸಿತು. ಅವನು ದಡಕ್ಕನೆ ಎದ್ದ. ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬದಲು ಒಂದು ಸೀಸೆಯೊಳಗೆ ತುರುಕಿದ್ದ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಪ್ಪ ಯಾವುದೋ ಘನಂದಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟವನಂತೆ ತನ್ನ ಕರಿ ಕೋಟು ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಟು ಧರಿಸಿ ದೀಪದೊಳಗಿದ್ದ ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಐದು ಗ್ಯಾಲನ್ ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ ಕ್ಯಾನಿಗೆ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅಮ್ಮ ಅವನ ಕೈಯನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವನು ದೀಪವನ್ನು ಬೇರೆ ಕೈಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ, ಅಮ್ಮನನ್ನ ದೂರ ಸರಿಸುವಂತೆ ಗೋಡೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳಿದ. ಅವಳು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಗೆ ಆನಿಸಿ ನಿಂತಳು. ಅವಳ ಮುಖ ಹತಾಶೆಯಿಂದ ವಿವರ್ಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ಅಪ್ಪ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ ಹಿಡಿದು ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದು ಕಾಣಿಸಿತು.

“ಬೇಗ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹೋಗಿ ನಾವು ಗಾಡಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ,” ತಂದೆ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದ. ಹುಡುಗ ನಿಂತಲ್ಲಿಂದ ಕದಲಲಿಲ್ಲ.

“ಏನು…” ಅವನು ಭಯದಿಂದ ಕೇಳಿದ. “ನೀನು…”

“ಹೋಗಿ ಎಣ್ಣೆ ಕ್ಯಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ ಎಂದೆ,” ತಂದೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ.

ಹುಡುಗ ಎದ್ದು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದ. ಇದು ಅಪ್ಪನ ಹಳೆಯ ಚಾಳಿ. ತನಗೂ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲ; ರಕ್ತಗತವಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದು, ತಲೆತಲಾಂತರದಿಂದ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದಿರುವ ಮುಂಗೋಪ, ಕ್ರೋಧ, ಕ್ರೌರ್ಯ. ಅದು ತನಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೇ ಇತ್ತು, ಈಗ ನನ್ನ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಾನು ಮತ್ತೆಂದೂ ಹಿಂದೆ ಬರದಂತೆ ಈಗ ಓಡಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಅವನ ಮುಖ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ನನಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ನಾನು ಹಾಗೆ ಓಡಿಹೋಗಲಾರೆ. ಇಲ್ಲ, ಓಡಿಹೋಗಲಾರೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ತಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕ್ಯಾನನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡತೊಡಗಿದ. ಕ್ಯಾನಿನೊಳಗೆ ಇದ್ದ ಎಣ್ಣೆ ಲೊಳ, ಲೊಳ ಎಂದು ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಅಳುತ್ತಿರುವ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸತೊಡಗಿತು. ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಅಪ್ಪನ ಕೈಗೆ ಅವನು ಎಣ್ಣೆಯ ಕ್ಯಾನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ.

“ಅಪ್ಪ, ಈ ಬಾರಿ ನೀನು ಸಾಹುಕಾರನ ಮನೆಗೆ ನೀಗ್ರೋ ಆಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೆ!”

ಅಪ್ಪ ಈ ಬಾರಿ ಅವನ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಬಾರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ಬಾರಿ ಅಪ್ಪನ ಕೈ ಅವನ ಏಟಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಎಣ್ಣೆ ಕ್ಯಾನಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹುಡುಗನ ಕಾಲರನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಿತು. ತಂದೆ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ ದುರುಗುಟ್ಟಿ ನೋಡತೊಡಗಿದ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮೇಜಿಗೆ ಒರಗಿಕೊಂಡು ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪನ್ನು ಮೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ, ತುಟಿಗಳನ್ನು ಓರೆಯಾಗಿಸಿ:

“ಆ ಕ್ಯಾನಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾನಿಗೆ ಬಗ್ಗಿಸಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನೀನು ಮುಂದೆ ಹೋಗು. ನಾನು ಹಿಂದೆಯೇ ಬರುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದ.

“ಅಪ್ಪ, ಅವನಿಗೆ ಮಂಚಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕು! ಬಿಡಬೇಡ,” ಎಂದ ಅಣ್ಣ.

“ನೀನು ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ನೋಡು,” ಅಪ್ಪ ಅವನನ್ನು ಗದರಿದ. ಹುಡುಗನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಬಳಿಯ ಶರ್ಟನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತಿರುವುತ್ತಾ ಅಪ್ಪ ಹುಡುಗನನ್ನು ದರದರನೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಮಿನ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ಹುಡುಗನಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಊರಲೂ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು ತಮ್ಮ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಗ್ಗಲಿಸಿಕೊಂಡು ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಂತೈಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ಅಮ್ಮನ ಭುಜವನ್ನು ತನ್ನ ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಳು.

“ಇವನನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೋ…” ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ. ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ತಾನೊಲ್ಲೆ ಎಂಬಂತೆ ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು. “ನೀನಲ್ಲ, ಬಿಡು. ಲೆನ್ನಿ, ಇವನನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೋ.” ಅಮ್ಮ ಎದ್ದು ಹುಡುಗನ ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. “ನೀನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಗೊತ್ತಾ…? ಖಂಡಿತ ಸಾಹುಕಾರನ ಮನೆಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಅವನನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.”

“ನೀವೇನೂ ಹೆದರುವುದು ಬೇಡ. ನಾನು ಅವನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ,” ಅಮ್ಮ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಉಸುರಿದಳು.

“ಸರಿ ಹಾಗಾದರೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅಪ್ಪ ಹೊರಟುಹೋದ. ಮೆಲ್ಲನೆ ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸದ್ದು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಯಿತು.

ಹುಡುಗ ಅಮ್ಮನ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಸರಾಡತೊಡಗಿದ. ಅಮ್ಮ ಅವನನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. ಆದರೂ, ಅವನು ಕೊಸರಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ತಾನೇ ಗೆಲ್ಲುವುದೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಕಾಯುವುದು ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ. “ಅಮ್ಮ, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡು.” “ಹಟ ಮಾಡಬೇಡ. ನಿನಗೆ ಹೊಡೆಯುವುದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ.”

“ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡು ಲೆನ್ನಿ. ನೀನು ಬಿಡದಿದ್ದರೆ; ದೇವರಾಣೆ, ನಾನೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ,” ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಹೇಳಿದಳು.

“ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಡಲಿ!?” ಅವಳಿಗೆ ದುಃಖ ಉಕ್ಕಿ ಬಂತು. “ಸಾರ್ಟಿ, ಸಾರ್ಟಿ! ಬೇಡ ಕಣೋ… ಲೇ ಲಿಜ಼್ಜ಼ಿ, ಬಾರೇ ಇಲ್ಲಿ. ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಾಯ ಮಾಡು.”

ಕೊನೆಗೂ ಹುಡುಗ ಅಮ್ಮನ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳಾದರೂ ಅವನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡತೊಡಗಿದ. ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೋಗಿ ಅಮ್ಮ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟಳು. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮಗಳಿಗೆ ಕೂಗತೊಡಗಿದಳು, “ಅವನಿಗೆ ಓಡಿ ಹೋಗಲು ಬಿಡಬೇಡ ಕಣೆ, ಹಿಡಿಯೇ! ಹಿಡಿಯೇ!” ಆದರೆ, ಅದಾಗಲೇ ತಡವಾಗಿತ್ತು. ಹುಡುಗಿ, (ಹುಡುಗಿಯರಿಬ್ಬರೂ ಅವಳಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಒಂದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ತೂಕ, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಇತರರ ಎರಡರಷ್ಟಿದ್ದರು.) ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಏಳುವುದಿರಲಿ ಅವಳ ತಲೆ, ಮುಖ ಹುಡುಗನತ್ತ ತಿರುಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ರೂಮಿನಿಂದ, ಮನೆಯಿಂದ ಗಾವುದ ದೂರ ಓಡಿದ್ದ! ಹುಡುಗ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಓಡತೊಡಗಿದ. ಹಾದಿ ಅವನ ಕಾಲಕೆಳಗೆ ನೂಲಿನುಂಡೆಯಿಂದ ದಾರ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹನಿಸಕಲ್ ಹೂಗಳ ಪರಿಮಳ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವನ ಹೃದಯ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ನಗಾರಿಯಂತೆ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾಹುಕಾರನ ಮನೆಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ತೆರೆದ ಗೇಟಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಬೆಳಕು ತುಂಬಿದ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡತೊಡಗಿದ. ಬಾಗಿಲ ಮೇಲೂ ಬೆಳಕಿತ್ತು. ಅವನು ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲದೆ ಒಮ್ಮೆಲೇ ದೂಡಿ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅರೆಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ನಿಂತುಕೊಂಡ. ಅವನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಾಗ ಎದುರಿಗೆ ನಾರು ಬಟ್ಟೆಯ ಜಾಕೆಟನ್ನು ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ನೀಗ್ರೋ ಕೆಲಸದಾಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ಬೇಗ ಕಂಡು ಅವನಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು.

“ದು ಸ್ಪಾಯ್ನ್…!” ಅವನು ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, “ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?” ಎಂದು ಕೇಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದು ಸಾಹುಕಾರ ಹಜಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ.

“ಕೊಟ್ಟಿಗೆ!” ಅವನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ, “ಕೊಟ್ಟಿಗೆ…!”

“ಏನು?” ಸಾಹುಕಾರ ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಕೇಳಿದ. “ಕೊಟ್ಟಿಗೆ?”

“ಹೌದು, ಹೌದು! ಕೊಟ್ಟಿಗೆ!”

“ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿ, ಬಿಡಬೇಡ!” ನೀಗ್ರೋ ಕೆಲಸದಾಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಸಾಹುಕಾರ.

ಆದರೆ, ತಡವಾಗಿತ್ತು. ನೀಗ್ರೋ ಕೆಲಸದಾಳು ಅವನ ಶರ್ಟಿನ ತೋಳನ್ನು ಹಿಡಿದೆಳೆದ. ಒಗೆದು, ಒಗೆದು ಸವೆದಿದ್ದ ಶರ್ಟಿನ ತೋಳು ಮಾತ್ರ ನೀಗ್ರೋ ಕೆಲಸದಾಳಿನ ಕೈಯಲ್ಲುಳಿದು ಹುಡುಗ ತೆರೆದ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡತೊಡಗಿದ.

ಓಡುತ್ತಲೇ ಅವನು ಕಿರುಚತೊಡಗಿದ, “ಕೊಟ್ಟಿಗೆ! ಕೊಟ್ಟಿಗೆ!!”

ಅವನ ಹಿಂದೆಯೇ ಓಡಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಹುಕಾರ- ನೀಗ್ರೋ ಕೆಲಸದಾಳಿಗೆ, “ಹೋಗು, ಹೋಗು. ನನ್ನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಬಾ,” ಎಂದ.

ಹುಡುಗ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸುದಾರಿಯಿಂದ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಹೂದೋಟದ ಮೇಲಿಂದ ಹೋಗಿ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಹಾರಿ ಹೋದರೆ ಹೇಗೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದ. ಆದರೆ, ಅದು ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರದ ಜಾಗ. ಅಲ್ಲದೆ, ಬೇಲಿ ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದೆಯೆಂದು ಕೂಡ ಅವನಿಗೆ ಅಂದಾಜಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಬಂದಿದ್ದ ಬಳಸು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಓಡತೊಡಗಿದ. ಅವನು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೇ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದ. ಅದು ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಏನೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿರಲೂ ಇಲ್ಲ. ಸಾಹುಕಾರನ ಕುದುರೆ ತೀರ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿದ್ದು. ತಕ್ಷಣ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹೊರಳಿ ಕಳೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಚರಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿತುಕೊಂಡ. ಕುದುರೆ ನಾಗಾಲೋಟದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಯಿತು. ಆ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಬೆಳಕಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಸವಾರನ ಛಾಯಾ ಆಕೃತಿ ಮೂಡಿ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಒಮ್ಮೆಲೇ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸದ್ದು ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದ ಆಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಸುರುಳಿ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಧೂಮವು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಸುಕು ಹೊದೆಸಿದಂತೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇ ಹುಡುಗ ದಡಕ್ಕನೆ ಎದ್ದು ಮತ್ತೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಓಡತೊಡಗಿದ. ಅವನಿಗೆ ಗುಂಡಿನ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಎರಡು. ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹುಡುಗ ಓಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, “ಅಪ್ಪ! ಅಪ್ಪ!” ಎಂದು ಬಿಕ್ಕುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ಓಡಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಏನನ್ನೋ ಎಡವಿ ಬಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಿಂದೆ ನೋಡುತ್ತಾ, “ಅಪ್ಪ! ಅಪ್ಪ!” ಎಂದು ಬಿಕ್ಕುತ್ತಾ ಓಡತೊಡಗಿದ.

ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಅವನೊಂದು ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ. ತಾನು ಎಲ್ಲಿದ್ದೇನೆಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯೆಂದಾಗಲಿ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಕಡುಗತ್ತಲು ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವನು ತನ್ನ ಮನೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಟು ಇಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಎದುರಿಗೆ ದಟ್ಟ ಕಾಡು ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಹರಿದ ಶರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುದುರಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವನಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಚಳಿ ಕಂಗೆಡಿಸಿತ್ತು. ಸಾಕಷ್ಟು ವಿರಾಮ ಪಡೆದು ಮತ್ತೆ ಶಕ್ತಿ ಸಂಚಯವಾದೊಡನೆ ಅವನು ಮುಂದುವರಿಯುವವನಿದ್ದ. ಈಗ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಹತಾಶೆಯಷ್ಟೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು. “ಅಪ್ಪ! ನನ್ನ ಪ್ರಿತಿಯ ಅಪ್ಪ!” ಅವನು ಯೋಚಿಸತೊಡಗಿದ, “ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ!” ಅವನು ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಿದ, ಜೋರಾಗಿಯಲ್ಲ ಪಿಸುಮಾತಿನಲ್ಲಿ. “ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ! ಕರ್ನಲ್ ಸಾರ್ಟೊರಿಸ್‌ನ ಅಶ್ವದಳದಲ್ಲಿದ್ದ.” ಪಾಪ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ: ಅವನ ಅಪ್ಪ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋಧನಾಗಿ, ಸಮವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸದೆ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಲಿ, ಧ್ವಜಕ್ಕಾಗಿಯಾಗಲೀ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ನಿಷ್ಠೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ, ಯಾವ ಕಡೆಯಿಂದಾದರೂ ಸರಿಯೇ, ದೋಚುವುದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗತಿ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಮುಂಜಾವು, ನಂತರ ಸೂರ್ಯೋದಯ. ಯಥಾಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೆ ಹಸಿವು. ಅದು ಏನಿದ್ದರೂ ನಾಳೆಯ ಮಾತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವನಿಗೆ ಚಳಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಡಿಗೆಯಿಂದಷ್ಟೇ ಅದಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿ. ಅವನೀಗ ಸರಾಗವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎದ್ದು ನಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ತಾನು ನಿದ್ರಿಸಿರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗಲೇ ನಸುಕು ಹರಿದಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಕಮ್ಮಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಿತ್ತು. ಅದು ನಸುಕಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೌನದಿಂದಲೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಅವುಗಳದೇ ನಿರಂತರ ಗದ್ದಲ. ನಸುಕಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಜಾಗವನ್ನು ಈಗ ಹಗಲು ಪಕ್ಷಿಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೂ ಅವನು ಎದ್ದು ನಿಂತ. ಕಾಲಿನ ಸಂದಿಗಳು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಅವು ಸರಿಯಾಗುತ್ತವೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಗುಡ್ಡವನ್ನು ಇಳಿದು ಕಾಡಿನತ್ತ ನಡೆದ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಗದ್ದಲವೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದವು. ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ಮುಂದೆ ನಡೆದ.

3

ಒಂದು ಬುಶೆಲ್ ಎಂದರೆ ಅಂದಾಜು 25 ಕೆಜಿ.

---

---

ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ

ಹಾಸನದ ನಿವಾಸಿ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ Pascal Nazareth ಅವರ Gandhi’s Outstanding Leadership ಪುಸ್ತಕದ ಅನುವಾದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ’ ಪುರಸ್ಕಾರ ಲಭಿಸಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆದ ಮತ್ತೆರಡು ಅನುವಾದಗಳೆಂದರೆ ರೊಆಲ್ಡ್ ದಾಹ್ಲ್ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ಅನುವಾದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾಕ್ ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್.

---

---

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

1

ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನೆಂದು (Anatomically Modern Humans /Homo Sapiens) ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಮ್ಮ ಪ್ರಭೇದವು ಪಾರ್ಥೇನಿಯಂ ಕಳೆಗಿಂತಲೂ ಆಕ್ರಾಮಕವಾಗಿ ಹರಡಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಭೇದವೆಂಬ ಅಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು “ಸಣ್ಣ ಪ್ರಭೇದ”ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಪ್ರಮಾಣವು ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತದ್ರೂಪಿಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಅವರಿಬ್ಬರ ಡಿಎನ್‌ಎದ ಮೂಲ ಜೋಡಿಗಳ ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸುಮಾರು 0.1%ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧುಗಳಾದ ಚಿಂಪಾಂಜ಼ಿಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ: ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂಪಾಂಜ಼ಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳವೆಂದರೆ 250ರಿಂದ 300 ಸಾವಿರದಷ್ಟು; ನಾವೋ 8 ಶತಕೋಟಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಎಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಚಿಂಪಾಜ಼ಿಗೆ ಸಾಟಿಯಾಗಿ 30 ಸಾವಿರ ಮಾನವರಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಚಿಂಪಾಂಜ಼ಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪ್ರೈಮೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು! ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, 16 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾರ್ಥೇನಿಯಂ ಕೂಡ ನಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ.

ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ವಿಕಾಸದ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೆಲವು ಕಾಲಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಪರಿಸರವು ತಂದೊಡ್ಡಿದ ಇರ್ಕಟ್ಟುಗಳ (ಇವಕ್ಕೆ population bottleneck ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಮೂಲಕ ಹಾದುಬರಬೇಕಾಯಿತು.1 ಇಂಥ ಒಂದು ಇರ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ್ದ ಮಾನವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅದರಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹಿಗ್ಗತೊಡಗಿತು. ಕೃಷಿಯ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹರಡುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ನಾವೆಲ್ಲರೂ — ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾನವಸಂಕುಲವೆಲ್ಲ — ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಯಾವುದೋ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ (ಪ್ರಾಯಶಃ ದಕ್ಷಿಣ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ) ಸುಮಾರು 70 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಲಸೆ ಹೊರಟಿದ್ದ ಆದಿಮ ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಸಂತತಿ. ನಾವೊಂದು ಸಣ್ಣ ಆರಂಭಿಕ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಉಗಮಗೊಂಡವರು; ಅಲ್ಲದೇ, ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದದಿಂದ ಇದ್ದವರೂ ಅಲ್ಲ. (ಜೀವವಿಕಾಸದ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು, ಅದೇಕೆ, ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಕೂಡ ತೀರ ಕಿರಿದಾದುದು.) ಹೆಚ್ಚಿನ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ತಕ್ಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ನಮಗಿನ್ನೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ನಮ್ಮದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿದಾದರೂ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿ.

ಇದೆಲ್ಲದರ ಅರ್ಥವೇನು? ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯೇನು? ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ವೈವಿಧ್ಯ ಸುಳ್ಳೇ? ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ, ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಣ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಉಂಟಾದದ್ದು ಹವಾಮಾನದ ಏರುಪೇರು, ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮೊದಲಾದ ನಮಗೆ ಹೊರತಾದ ಪಾರಿಸರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ. ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಆಕಸ್ಮಿಕಗಳ ಸರಣಿಯ ಪಡಿನೆಳಲು. ನಾಡು-ನುಡಿ-ಜಾತಿ-ಮತ-ಪಂಥಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ನಾವು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ನಮ್ಮ ಅಸ್ಮಿತೆ ಎನ್ನುವುದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಘಟನೆ ವಿಘಟನೆಗಳ ಮೊತ್ತ. ಹೆಚ್ಚೇನಲ್ಲ. ಕೆಲವನ್ನು ನಾವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಉಳಿದುವು ನಾವು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೇಲುಮೇಲಿನವು. ಆಳದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ.

ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇದು ನಮಗೆ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನೂ ಮಾನವತೆಯ ಕುರಿತ ಭರವಸೆಯನ್ನೂ ಕೊಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೇ, ಅರೆಗಳಿಗೆಯಾದರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾನವಕೇಂದ್ರಿತ (anthropocentric) ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅಲುಗಿಸಬೇಕು.

ಈ ಬರಹವು ಮಾನವನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಸಾಧನೆಯನ್ನಾಗಲೀ ನಮ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲತೆಯ ಆಳ ಹರಹುಗಳನ್ನೇ ಆಗಲೀ; ಈ ವಿಶಾಲ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಿಸಲು ಅನುವಾಗುವ ಅವನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ (ಅಥವಾ ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ) ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅವು ಮಹತ್ವದವೇ. ಆದರೆ, ಅವಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದೂ ಅನಗತ್ಯ: ಒಟ್ಟಾರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಳಮೆ, ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ಬಹುಳತೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾರೂ ಹಳಬರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ವಿಶಿಷ್ಟರೂ ಅಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ, ಒಂದರೆ ಸಾವಿರವೋ ಒಂದೆರಡು ನೂರೋ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟೂ ಹಿಂದುಮುಂದಲ್ಲದ (ಮತ್ತಿನ್ನು ಇಂಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಬಳಸುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳು ಗಟ್ಟಿನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರದೇ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವೂ ಆಗಿರುವ) ಸಂಸ್ಕೃತ, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡದಂಥ ನುಡಿಗಳ ಹಳಮೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಆಗಾಗ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದು ಆ ಹುಸಿ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದ ಅಖಾಡಾಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರಕಾರಗಳು, ಕೋರ್ಟುಗಳು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವುದು ಪ್ರಹಸನವಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೇನು?

2

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಆದ ಮೊದಲ ವಲಸೆಯಲ್ಲದೇ ಕಳೆದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಲಸೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವಲ್ಲದೇ ಹತ್ತಾರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಲಸೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ನಾಗರಿಕತೆ, ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯ ವಿತರಣೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಕರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ: (1) ದ್ರಾವಿಡ, (2) ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್, (3) ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್, ಮತ್ತು (4) ಆಸ್ಟ್ರೋಏಷ್ಯಾಟಿಕ್. ಇವಲ್ಲದೇ ಅಂಡಮಾನಿನ ಭಾಷೆಗಳು (ಇವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಫ್ರಿಕನ್ ವಲಸಿಗರ ಭಾಷೆಗಳು) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಒಬ್ಬೊಂಟಿ ನುಡಿಗಳೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿವೆ.

ಇಂದಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 9000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ (ಎಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ ಪೂರ್ವ 7000ರ ಸುಮಾರು), ಈಗಿನ ಇರಾನ್, ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ದೇಶಗಳಗುಂಟ ಇರುವ ಜ಼ಾಗ್ರೋಸ್ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಹೊರಟ ಕುರಿಮಂದೆಯವರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಮೂಲಕ ಉಪಖಂಡದ ವಾಯವ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಇವರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರ ಜೊತೆ ಒಡನಾಡಿ ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು ಎಂಬ ಊರ್ಜಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿದೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಷೆಗಳ ಕುರಿತು ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಆದಿಮ ದ್ರಾವಿಡ (Proto-Dravidian) ನುಡಿಯೊಂದನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಮೂಲನುಡಿಯು ಹಲವು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಂದಿನ ದ್ರಾವಿಡ ನುಡಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದುವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲಬಗೆಯ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ, ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನೂ ತರ್ಕಗಳನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ಕುರಿತಾದ ನಮ್ಮ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯು ಮುಂದೆ ಬದಲಾಗಲೂಬಹುದು.

ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ತೆಲುಗನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಷೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ (South Dravidian) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದುವು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಎರಡು ಕವಲುಗಳು: ತಮಿಳ್ಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು. 3500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ, ಎಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ ಪೂರ್ವ 1500ರ ಸುಮಾರು ಇವು ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡತೊಡಗಿ ಮುಂದಿನ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದುವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿದು ಕಾಲಾನಂತರ ಕೋಟ, ತೋಡ, ಕೊಡವ, ಇರುಳ ಮೊದಲಾದುವು ತಮಿಳ್ಗನ್ನಡ ಕವಲಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟುವು; ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಲಯಾಳವು ತಮಿಳಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಇಂಥ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಗುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಗೊತ್ತಿರದ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ. ಮೊದಲಿನ ನುಡಿಯೊಂದು ಕವಲೊಡೆದು ಯಾವುದೋ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಲವು ನುಡಿಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದೇ ಹೊರತು ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ “ಹುಟ್ಟಿತು” ಎನ್ನುವುದು ಅಸಮಂಜಸ. ನುಡಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೇರಾನೇರ “ತಾಯಿ-ಮಗಳು” ಸಂಬಂಧ ಇರುವುದಿಲ್ಲ — ಅದೊಂದು ಆಕರ್ಷಕ, ರಮ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯಷ್ಟೇ. ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಭಾಷಾಕುಟುಂಬಗಳ ತಳಪದರದ ಪ್ರಭಾವ (substratum influence) ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಷೆಯೂ ತನ್ನದೇ ವಿಕಾಸದ ಹಾದಿಯನ್ನೂ ವೇಗವನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದಾಗ, ಕೆಲವು ಅವುಗಳ ಮೂಲನುಡಿಗೆ ಉಳಿದುವುಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸಂಶೋಧಕರು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆದಿಮ ದ್ರಾವಿಡ ನುಡಿಗೆ ಇಂದಿನ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದ್ರಾವಿಡ ನುಡಿಗಳಿಗಿಂತ ತಮಿಳು ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರ ಎನ್ನುವುದು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿದ ವಾಸ್ತವ.2 ಹಾಗೆಂದು, ತಮಿಳು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದು ಎನ್ನುವ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಕನ್ನಡವು ತಮಿಳಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ; ಮಲಯಾಳ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತವು (ಭಾರತದ) ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲ ಎನ್ನುವುದಂತೂ ಸುಳ್ಳು. ಅದು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ತಾಯಿಯಾದರೂ ಹೌದು ಎಂಬಂಥ ಮಾತುಗಳೂ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ.

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಇವು ಈಗಾಗಲೇ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರದಿದ್ದರೂ ಕೆಲ ಕಾಲ ಆಲೋಚಿಸಿದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವಂಥವು. ಅಥವಾ ಹತ್ತಾರು ನಿಮಿಷಗಳ ಗೂಗಲಿಕೆಯಲ್ಲೋ AI ಹರಟೆಮಲ್ಲರೊಂದಿಗಿನ ಅರೆಗಳಿಗೆಯ ಸಲ್ಲಾಪದಲ್ಲಿಯೋ ತಿಳಿದುಬರುವಂಥವು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಪದೇಪದೇ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಏಳುವುದೇಕೆ? ಅವು ವಿವಾದಗಳಾಗಿ ಜಗಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೇಕೆ?

3

ಮೊದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಚಿಂತನಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸೋಣ. ಮಾನವನಿಗೆ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಸಹಜವಾದರೂ ಹಲಪದರಗಳ ಆ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಗಳಿರುವುದು ಅಸಹಜವೇನಲ್ಲ. ನುಡಿಯೆಂಬುದರ ನೆಲೆ ಯಾವುದು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಬರೆಹದ ಲಿಪಿಗೂ ನುಡಿಗೂ ಬಿಗಿಯಾದ ಬಂಧವಿದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಕನ್ನಡವು (ತಮಿಳಿಗಿಂತ) ತೆಲುಗಿಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿದೆ.3 ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವೆರಡೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಉಪಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದಂಥವು. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದು, ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಲಿಪಿಗಳೂ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮೂಲದವು, ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲವೂ ಒಂದೇ, ಎಂಬರ್ಥದ ವಾದಗಳೂ ಆಗಾಗ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ.4 ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಭಾಷೆಗಳು ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿ, ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಎಷ್ಟೋ ಕಾಲದ ನಂತರ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಭಾಷೆಯ ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಲಿಪಿಗಳು ವಿಕಾಸ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬರೆಯುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಭಾಷೆಗೂ ಲಿಪಿಗೂ ಸಡಿಲವಾದ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೂ ಗೊಂದಲಮಯವಾದ ಚಿಂತನೆ ಪದನೆರಕೆಗೆ (vocabulary) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಕನ್ನಡವು ತಮಿಳಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 60% ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳಿರುವುದರಿಂದ (ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ!) ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಫರ್ಮಾನು ಹೊರಡಿಸಿದರು.5 ನುಡಿಯು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಅದರ ಪದಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಮತ್ತು ಪದನೆರಕೆಯ ಸದ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ಎನ್ನುವುದು ಹೌದಾದರೂ ನುಡಿಯ ಮೂಲಕ್ಕೂ ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಪದಗಳ ಮೂಲಕ್ಕೂ ಯಥಾರ್ಥ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನುಡಿಯ ಪದನೆರಕೆಯು ನೆಲೆಗೊಂಡದ್ದಲ್ಲ: ಹಳೆಯ ಪದಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅರ್ಥಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ; ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬೇರೆ ನುಡಿಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಪದಗಳು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಡುಗರಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಪ್ರೇರಿತ ಅಂಶಗಳೂ ತಳುಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ನುಡಿಕಸುವನ್ನು ನಾವು ಸಹಜವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಪದಸಂಪತ್ತು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು; ನಾವಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಒಡ್ಡಲಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದದ್ದು.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದವರ ಕನ್ನಡವು 50% ಇಂಗ್ಲಿಷ್, 25% ದ್ರಾವಿಡ, 15% ಸಂಸ್ಕೃತ, ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಉರ್ದು, ಫಾರ್ಸಿ, ಕೊರಿಯನ್, ಜಾಪನೀಸ್ ಮೊದಲಾದ ಮೂಲದ್ದು ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೇಳಲಾದೀತೇ? ಸುಶಿಕ್ಷಿತರಾದ ನಾವು ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಡೆಪಾಸಿಟ್, accountಗೆ transfer, UPI ಮಾಡುವುದು, ಮೊದಲಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಇಂಥ ಅಮೂರ್ತ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು (ರೂಢಿಗತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ) ಅಶಿಕ್ಷಿತನಾದ ನಮ್ಮೂರ ರೈತ ತನ್ನ ಅಚ್ಚಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಿಖರವೂ ಮೂರ್ತವೂ ಆಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ: ನಗದು ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಯಾರದೋ ಕೈಗೆ ‘ಕೊಡು’ವುದು ಇಲ್ಲಾ ‘ಕೊಟ್ಟು ಕಳಿಸು'ವುದು; ಬ್ಯಾಂಕಿಗೇ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಣ ‘ಕಟ್ಟು'ವುದು; ದೂರದಿಂದಲಾದರೆ ಖಾತೆಗೆ ‘ಹಾಕು’ವುದು; ಮತ್ತಿನ್ನು — ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ — ಫೋನ್‌ಪೇ ಮೂಲಕವಾದರೆ ಫೋನಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಿಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ‘ಬಿಡು’ವುದು; ಹೀಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಎಂದರೆ, ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪದಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಸುವ, ಎರವಲುಪಡೆಯುವ, ಇಲ್ಲವೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟುವ ಕೌಶಲ ನಮ್ಮೊಳಗಿರುತ್ತದೆ. ಪದಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಎದ್ದುಕಂಡರೂ ಆಳದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ಕನ್ನಡಗಳೇ.

ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊರತೆ, ಸರಳವೂ ಪ್ರಿಯವೂ ಆದ ಮಾದರಿಗಳ ಕುರಿತು ನಮಗಿರುವ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಸಂಸ್ಕೃತವು ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳ ತಾಯಿ, ವೇದಗಳು ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನದ ಆಕರ — ಇಂಥವು ನಮಗೆ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೂ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನೂ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಆಪ್ತ ಭಾವವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಾವು ಮಹತ್ತರವಾದುದೊಂದರ ಭಾಗ ಎನ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

“ಅಜ್ಞಾನಮೂಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರಬಹುದಾದುದಕ್ಕೆ ದುರುದ್ದೇಶವನ್ನು ಎಂದೂ ಆರೋಪಿಸದಿರಿ,” ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ.6 ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ತಮ್ಮತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇಂಥ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡೋ ಇಲ್ಲದೆಯೋ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಅಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಯೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರಾದ ಯದುವೀರರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅವರ ಅಜ್ಞಾನ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಅಥವಾ ಭೈರಪ್ಪನಂಥ ‘ಅಸಾಮಾನ್ಯ’ರು ಅನಗತ್ಯ ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದಾಗ ಅದು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬರುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಏನೋ ಹೇಳಿದರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆದರೆ, ಆ ಮಾತು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಅವರು ಅಮಾಯಕರಲ್ಲ. ದ್ರಾವಿಡ ನುಡಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಚರಿತ್ರೆ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡದಷ್ಟು ದಡ್ಡರೂ ಅಲ್ಲ. ಇನ್ನು, ಭೈರಪ್ಪನವರ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲತೆಯೂ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ, ವರ ರಾಜಕೀಯ ಅಜೆಂಡಾ ಕೂಡ.

ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನ ಕುತೂಹಲಕರ ಮತ್ತು ನಗೆಯುಕ್ಕಿಸುವಂಥದ್ದು. ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಪರರೆಂದೂ ಪೆರಿಯಾರ್‍‌ವಾದಿಗಳೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಗತಿಪರರು ದನಿಯೆತ್ತಿದ್ದೇ ತಡ ಆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಂಥೀಯರು ಏರಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ದ್ರಾವಿಡನಾಡಿನ ಹರಿಕಾರರು ಕನ್ನಡಿಗರ ಅಸ್ಮಿತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂಥವರು; ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಾವು ಕೊಡಲೇಬೇಕು. ಆ ಉತ್ತರ: ತಮಿಳು ಕನ್ನಡದ ತಾಯಿ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳು, ಕನ್ನಡವು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ (ಇದು ಅಪ್ಪಟ ಸುಳ್ಳೆಂದು ಮತ್ತೆ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲವಲ್ಲ?)

ಹಳಮೆಯ, ಮೂಲದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಆಗಾಗ ಎತ್ತುವುದು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ?

ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಸಂಸ್ಕೃತವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷೆಯೂ ತಮಿಳು ಕನ್ನಡದ ತಾಯಿಯೂ — ವಾದಕ್ಕೋಸರವಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ — ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಾದರೂ ಏನು? ನಾಗರಿಕತೆಗಳ, ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಡುಕೊಳೆ ಇರುವಂಥದ್ದೇ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾಲಾನಂತರ ‘ಹಿಂದೂ-ಅರೇಬಿಕ್ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪಿಗೆ ಪಸರಿಸಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಆದ್ಯಂತವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಗಣಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮುದ್ರಯಾನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಏಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹರಡಲೂ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಸೊನ್ನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹಾಗೂ ಮುಖಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಬೆಲೆ ಎಂಬ ಇಬ್ಬಗೆಯ ಏರ್ಪಾಟು ಗಣಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಡಿಪಾಯವಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ನಾವು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಮಾನವನ ಸುದೀರ್ಘ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಆಮೇಲೆ ಬರುವುದು ಸಹಜ ವಿದ್ಯಮಾನವಷ್ಟೇ. ಅದರಿಂದಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸಮಸ್ಯೆಯೇನು?

ನಿಜವಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವುದು ಈ ಮೊದಲು ನಾವು ನೋಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ವಾದಗಳು, ಅವು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅರಿವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವೇ. ಯಾವುದು ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದರೂ ಯಾವುದರಿಂದ ಮತ್ತಾವುದು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅವು ಅಪ್ರಸ್ತುತ. ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವುದು ಈ ವಾದಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕಪಟ ಉದ್ದಿಶ್ಯದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿರುವುದು ಹಳಮೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿಮೆಯ ವ್ಯಸನ. ನಾವು ಮೊದಲಿಗರು ಎಂಬ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಯು ಒಂದು ಅರೆಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭವ್ಯ ಗತಕಾಲದ ಗೀಳಿನ ಲಕ್ಷಣ. ಅದನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಅದು ವರ್ತಮಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಹುನ್ನಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಡಕನುಂಟುಮಾಡಿ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಿ, ಅದರ ಯಜಮಾನಿಕೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಿರುಚಿ ಅದನ್ನೊಂದು ಶೂನ್ಯ-ಮೊತ್ತದ ಆಟವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ (zero-sum game).7 ಆ ಆಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಗೆದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಸೋಲಲೇಬೇಕು. ಏಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಮರೂಪತೆಯ ಹಮ್ಮುಗೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸವಕಳಿಯ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುವ ಜನತೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಹುಸಿ ಸಂಕಥನಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು, ಮನ್ ಕೀ ಬಾತ್, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು, ಸಿನೆಮಾ ತಾರೆಯರು ಮೊದಲಾದ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳೆಂಬ ಮೊನಚಾದ ಸೂಜಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ನರನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯ, ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯ, ಹಿರಿಮೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಊಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

4

ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಎಣೆಯಿಲ್ಲದ ವಿವಿಧತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ನಾವು ಆಗಾಗ ನಾವು ನಿಂತು ಅದರ ನೈತಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನೇಕ ಸಲ ಅದಕ್ಕೊಂದು ತಾರತಮ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನ ಸುಮಾರು 300 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಒಳಮದುವೆಯ (endogamy) ಚರಿತ್ರೆ ಕೇವಲ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳದ್ದು. ಆದರೆ ಅದು ಹುಟ್ಟಿಹಾಕಿರುವ ಹುಸಿ ವಿವಿಧತೆಯು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರಿದೆ.

ಭಾರತದಂಥ ವಿಶಾಲ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧತೆಯು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಾಸ್ತವ ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ, ಬಹುತ್ವವು ನಾವು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ — ಅದು ಹೆಮ್ಮೆಗೂ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ civilizational value. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಹಲಬಗೆಯ ನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಜೀವನಶೈಲಿಗಳ ಸಂಕರವು ಬಹುತ್ವಕ್ಕೆ, ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಇಂಬುಕೊಟ್ಟಿದೆ. Pluralism ಮತ್ತು syncreticismನಂಥ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಯಾವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಅವಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಯಾವುವು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ವರ್ತಮಾನದ ಅಗತ್ಯ.

ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿವಿಧತೆ, ಹುಸಿ ಬೇರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು; ‘ಹಿಂದಿ ಹಿಂದು ಹಿಂದುಸ್ತಾನ’ಗಳಂಥ ಸಮರೂಪತೆಯತ್ತಣ ಒತ್ತರಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ನಾವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದ್ದೇ ಆಗಲಿ, ತಮಿಳಿನದ್ದೇ ಆಗಲಿ ಯಜಮಾನಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೇ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಮಗಡಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಸ್ಥೈರ್ಯ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆಯೇ? ಜೊತೆಗೇ ಕನ್ನಡದೊಳಗೂ ಹೊಕ್ಕಿರುವ ಯಜಮಾನಿಕೆಯ ಭೂತವನ್ನು ಓಡಿಸಬಲ್ಲೆವೇ? ನಾಡಿನ ಉಳಿದ ನುಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕನ್ನಡದ್ದೇ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಆಡುಮಾತಿನ ತಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತವೂ ಶಿಷ್ಟವೂ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡ ಕನ್ನಡದ ತಳಿಯು ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮಾಡಬಲ್ಲುದೇ? ಶಿಷ್ಟ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಸಾದ್ಯವೇ? ಬಳ್ಳಾರಿಯ ‘ಒರಟು' ಕನ್ನಡ, ಬೆಳಗಾವಿಯ ‘ಮರಾಠಿ’ ಕನ್ನಡ, ಕೊಡಗಿನ ‘ಮಜವಾದ' ಕನ್ನಡ, ದೇವನೂರರ ನಂಜನಗೂಡಿನ ‘ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಬೇಕಾದ’ ಕನ್ನಡ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮೀಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯೇ?

ನಾವು ಹೊರಗಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನೂ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸಿನೆಮಾಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವುದೂ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟದ್ದಕ್ಕೆ ಬೀದಿಗಿಳಿಯುವುದೂ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸುಡುವುದೂ ನಿಜವಾದ ವಿರೋಧವಲ್ಲ. ಅವು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೇಳಿದ grammar of anarchyಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟೇ. ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬೇಕಿರುವುದು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಚಿಂತನೆ, ಆಳವಾದ ಸ್ವವಿಮರ್ಶೆ, ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ನುಡಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಕುರಿತು ಸಮುದಾಯದ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು. ಹಳಮೆ ಹಿರಿಮೆಗಳ ನಿರರ್ಥಕ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕೆ ಈಡಾಗದೇ ಬಹುತ್ವ, ಜೀವಪರತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಸುತ್ತ ಕನ್ನಡದ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರುಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಳಮೆಯ ಮಂಪರಿನಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು, ಹಳಹಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವವರನ್ನು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ವರ್ತಮಾನದ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 14ರಿಂದ 17ನೆಯ ಶತಮಾನವನ್ನು ರೆನೇಸಾನ್ಸ್ (Renaissance) ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅವಧಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಳವಳಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಅಥವಾ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ಇಟಲಿಯ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪಸರಿಸಿತು. ಡಾಂಟೆ ಅಲಿಗೇರಿ (Dante Alighieri) ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೋ ಪೆತ್ರಾರ್ಕ್‍‌ರ (Francesco Petrarch) ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರೆನೇಸಾನ್ಸ್ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅದರ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರೆನೇಸಾನ್ಸ್ ಎಂದರೆ ಹೊಸಹುಟ್ಟು. ಆ ಕಾಲದ ಇಟ್ಯಾಲಿಯನ್ ಚಿಂತಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೆತ್ರಾರ್ಕ್‍‌ನ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮರುಹುಟ್ಟು: ಕತ್ತಲೆತುಂಬಿದ್ದ ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದತ್ತ ಮನುಷ್ಯನ ಪಯಣ.2 ಡಾಂಭಿಕತೆಯಿಂದ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯತ್ತಲೂ; ಕಲೆ, ಕಲಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದತ್ತಲೂ; ಮತೀಯತೆಯಿಂದ ಮಾನವತೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಾಧ್ಯತೆ ಘನತೆಗಳತ್ತಲೂ ನಡೆದ ನಡಿಗೆ. 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ, ನಾವಿಕರು ವ್ಯಾಪಾರದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸತೊಡಗಿದ್ದರು. ಸಮುದ್ರಯಾನ, ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಮುನ್ನಡೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದು ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಯುಗಕ್ಕೆ (Age of Discovery) ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದುವು.

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನದು Age of Enlightenment — ಹೊಸ ಅರಿವಿನ, ವಿವೇಕದ ಯುಗ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ, ವ್ಯಕ್ತಿವಾದ, ಮಾನವನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮೊದಲಾಗಿ ರೆನೇಸಾನ್ಸ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾಲ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲೆ, ತಾತ್ವಿಕತೆ, ಚಿಂತನೆ, ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಜನರನ್ನು ಯುರೋಪಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದುದು ಕೂಡ ಉಚ್ಛ್ರಾಯದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಮಾನವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ದುರಂತ ವಿಪರ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲೊಂದು.

ಜ್ಞಾನೋದಯ ಯುಗದ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಉಚ್ಚವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಜಗತ್ತಿನ ಉಳಿದೆಡೆಯ ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ಅಧೀನಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. Enlightenmentನ ತರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗೆ ಹುಸಿ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಾಗರಿಕ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನಾಗರಿಕತೆಯತ್ತ ಒಯ್ಯುವುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬಾಳಗುರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಲವರು ಅದನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರು ಕೂಡ.

ಬಾರ್ತೊಲೊಮೆಯು ಡೀಯಾಸ್ (Bartolomeu Dias) 1488ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಗುಡ್ ಹೋಪ್ ಭೂಶಿರ ತಲುಪಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಾಚೆಯ ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಆಘಾತ, ಅಲ್ಲಿಯ ಜನರ ಮೇಲೆ ಎಸಗಿದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ, ಶೋಷಣೆ ಊಹಾತೀತ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ‘ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕಾಗಿ ಕಿತ್ತಾಟ’ (Scramble for Africa) ಶುರುವಾಗಿ 1878ರ ಬರ್ಲಿನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ, ತಾವು ಅದುವರೆಗೂ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕಾದ ನೆಲಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಸಕ್ರಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಆಫ್ರಿಕಾದ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಭಾಷೆ, ಜನಾಂಗಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ; ಅವುಗಳ ಪಾರಂಪರಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ವೈರುಧ್ಯ; ಯಾವುವನ್ನೂ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಯುರೋಪಿನ ದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು ಕೇಕ್‌ನಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಕಾಲ ಮುಗಿದು ಆಫ್ರಿಕಾದ ದೇಶಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಅನಂತರವೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಲಹಗಳು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ, ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣಭೇದದ ದೀರ್ಘ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯ ಅಪಾರ್ಥೈಡ್‌ನ (aparthied) ಅವಧಿ. ಅದು ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದು ನಾವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯಾದರೂ ಗಮನಿಸಿದ್ದ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾಯದ ಹಸಿಗಾಯದಂಥದ್ದು. ಅಪಾರ್ಥೈಡ್ ಎನ್ನುವುದು ಆಫ್ರಿಕಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ಪದ. ಆಫ್ರಿಕಾನ್ಸ್ ಭಾಷೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ವಸಾಹತುದಾರ ಡಚ್ ಜನರ ಆಡುನುಡಿಯಿಂದ. ಅಪಾರ್ಥೈಡ್‌ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥ ‘ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ’ ಎಂದು - ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದು apart-hood ಎಂದಂತೆ, ಅದು ಡಚ್‌ನಲ್ಲಿ aparth-heid. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವರ್ಣಭೇದದ ಆತ್ಯಂತಿಕ ಸ್ಥಿತಿ; ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅದರ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪ. ಇಡೀ ದೇಶದ ಜನರನ್ನು ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಮೂಲಕ — ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಬಿಳಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು, ಮಿಶ್ರಜನಾಂಗಗಳ ಹಲಬಗೆಯ Colored (ಅವರು ಕಪ್ಪು ಜನರೂ ಅಲ್ಲ ಬಿಳಿಯರೂ ಅಲ್ಲ), ಮತ್ತು Indians ಎಂದು — ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಒಂದು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನೂ ಆಳ್ವಿಕೆಯೇ ಅನ್ವಯಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ, ಯಾವ ಜನಾಂಗದವರು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಹುದು, ಎಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಬಹುದು, ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಬಹುದು, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು — ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಬೇರ್ಪಾಟು. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯಂಥದ್ದು. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಪದ್ಧತಿ ತಲೆದೋರಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಸುಮಾರು 2000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ. ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯು ಸುದೀರ್ಘವೂ ಸಂಕೀರ್ಣವೂ ಆದದ್ದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ದುಡಿಮೆಯ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಕೊರೆದಿಟ್ಟ ಗೆರೆಗಳಿರದ ಏರ್ಪಾಟು ಎನ್ನಲಾದ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡು ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿ ಜಾತಿಪದ್ಧತಿಯಾಯಿತು ಎಂಬ ವಾದಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಉಂಟಾದದ್ದಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೇರೂರಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಎನ್ನುವುದಂತೂ ಹೌದು. ಆದರೆ, ಅಪಾರ್ಥೈಡ್ ಅನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷವಾಗಿಯೂ ಅದನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ತರ್ಕಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವೇನೋ!

ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1948ರಿಂದ 1994ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 35 ಲಕ್ಷ ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಮನೆಗಳನ್ನ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಿಳಿಯರಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರಿಂದ ದೂರ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪಾರ್ಥೈಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನ ಜೀವ ಕೂಡ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.3

ಇಂಥ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬರೆದ ಸೌತ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಬಿಳಿಯ ಜನಾಂಗದ ಇಬ್ಬರು ಮುಂಚೂಣಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು, ನಡೀನ್ ಗಾರ್ಡಿಮರ್ (Nadine Gordimer) ಮತ್ತು ಜೆ ಎಂ ಕುಟ್ಸಿ (J M Coetzee). ಗಾರ್ಡಿಮರ್ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು; ಕುಟ್ಸಿ ಆಫ್ರಿಕಾನ್ಸ್ ಮಾತಾಡುವ ಬೋಅರ್ — ಎಂದರೆ ಡಚ್ ರೈತರ — ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಅಪಾರ್ಥೈಡ್ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿಯ ಜನಾಂಗಗಳೇ, ಶೋಷಕ ಸಮುದಾಯವೇ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಂಥವು. ಅವು ನಂತರದ ವಸುಹತುದಾರರಾದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಹೌದು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುದಾರರು ಬೋಅರ್ ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ದಮನಿಸಲಿಕ್ಕೆ ನೋಡಿದರೆ ಶೋಷಿತ ಬೋಅರ್ ಜನಾಂಗದವರು ಕಂದು, ಕಪ್ಪು ಜನರನ್ನು ಶೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತಿನ್ನು, ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಬಿಳಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೇ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ / ಇರುವ ಗಂಡಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಾಸ್ತವ.

ಗಾರ್ಡಿಮರ್ 2014ರಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು, ಕುಟ್ಸಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಇದ್ದು ಬರೆಯುತ್ತಲಿದ್ದಾರೆ.

ಕುಟ್ಸಿಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಳಗಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಸಮುದಾಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೊರತಾದ ಮನುಷ್ಯನ ಆಂತರಿಕ ತುಮುಲಗಳ, ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ, ಮೂಲಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಹುಡುಕಾಟ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತತೆಯ ಎತ್ತರಕೇರುವ, ಕ್ಷುದ್ರತೆಯ ಆಳಕ್ಕಿಳಿಯುವ; ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯ, ಅಕಾರಣ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೆಲ್ಲ ಇರುತ್ತವೆ. ಮಾನವನಾಗಿ ಇರುವುದು ಎಂದರೆ ಏನು, ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಎನ್ನುವುದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೋಧಿಸಿ ಅದರ ದರ್ಶನವನ್ನ ಓದುಗರಿಗೆ ಮಾಡಿಸುವ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಕುಟ್ಸಿ ಬಹುಮುಖ್ಯರು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ — ಇತ್ತೀಚೆಗಂತೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ — ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೈನರಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುವುದು. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನೂ ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಡಿದಿಡುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶೋಷಕ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ಎನ್ನುವ ಲೆನ್ಸ್. ಈ ಗ್ರಹಿಕೆ ತಪ್ಪು ಎಂದಲ್ಲ. ಅದು ಅಗತ್ಯದ್ದೇ. ಆದರೆ, ಅದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಹೊರಟಾಗ ನಾವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಅವನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದ, ಅದರ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೀರಬಲ್ಲ ಕರ್ತೃತ್ವಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಡೆಗಾಣಿಸಿಸಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಸೀಮಿತತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಓದು ಮನಗಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೇರಿದ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದಾಗ, ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಂತ ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಇದ್ದಾಗ ಹಲಬಗೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಕುಟ್ಸಿಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಮೀರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು — ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪುಒಪ್ಪು ಓರೆಕೋರೆಗಳ ಸಮೇತ — ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಅವರ ಬಹುಚರ್ಚಿತ ಕಾದಂಬರಿ Disgraceನ ಡೇವಿಡ್ ಲೂರೀ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನ ನೋಡಬಹುದು. Waiting for the Barbariansನ magistrate ಪಾತ್ರವನ್ನ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನನಗೆ ತೀರ ಆಪ್ತವಾದದ್ದು ಕುಟ್ಸಿಯ ಮೈಕಲ್ ಕೆ. ಕುಟ್ಸಿಯವರ ದರ್ಶನದ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮೈಕಲ್ ಕೆ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ ಅಂತ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದೆ. ಅವನಿಗೆ ತೋಟಗಾರನಾಗುವ ಕನವರಿಕೆ; ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆದದ್ದನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುವ ಬಯಕೆ. ಅವನಿಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಹಂಗಿಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಕರುಣೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅವನೊಬ್ಬ ಪೆದ್ದು ಮನುಷ್ಯನೇ ಇರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಅದೂ ಇರದೇ ಒಂದು ಹೆಗ್ಗಣವೋ ಎರೆಹುಳವೋ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮೈಕಲ್‌ನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕುಟ್ಸಿ ಮನುಷ್ಯನ ಇರುವಿಕೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು, ಘನತೆಯಿಂದ ಬಾಳುವುದರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲೆಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತನಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಬದುಕಿದ್ದೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉಳಿದ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸದೇ ಯಾರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಾರದೇ ಧೂಳಿನ ಕಣವೊಂದರಂತೆ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು ಕೊನೆಗೆ ಯಾವ ಕುರುಹನ್ನೂ ಹಿಂದೆ ಬಿಡದೇ ಹಾರಿಹೋಗುವ ಬಗೆಯದ್ದು.

In the Heart of the Country ಕಾದಂಬರಿಯ ನಿರೂಪಕಿ ಬಿಳಿಯಳು, ತೋಟದ ಮಾಲೀಕನ ಮಗಳು. ಆದರೆ ಅವಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೂಡ ಹೌದು. ಆಗಾಗ “I am I” ಎಂದು ಅವಳು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಹೌದು, ನಾನೊಬ್ಬ ಬಿಳಿಯಳು, ಈ ತೋಟದ ಮಾಲೀಕನ ಮಗಳು, ಆದರೆ ನಾನು ನಾನೇ, ಒಬ್ಬ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ — ನೀನು ಅದನ್ನೇಕೆ ನೋಡೋದಿಲ್ಲ, ಎಂದು ಅವರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ ಎಂಬ colored ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿ ಹೆಣ್ಣಾಗಿರುವ ನಾನು ಬಿಳಿಯವಳಾದರೂ ನಿನ್ನಿಂದ ದಮನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಅಥವಾ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕೂಡ ನನ್ನಲ್ಲಿದೆ; ಅದೇ ರೀತಿ ಶೋಷಕ ಸಮುದಾಯದ ನನ್ನನ್ನು ಶೋಷಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವ ನಿನ್ನಲ್ಲೂ ಇದೆ, ಎಂದವಳು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಕುಟ್ಸಿಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರ ವಿಪರ್ಯಯ — role inversion — ಆಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿಗೂ Disgraceನ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೂ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಗಾರ್ಡಿಮರ್ ಅವರ ಜುಲೈಸ್ ಪೀಪಲ್ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿಯೂ — ಇಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ — ಇಂಥದ್ದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಇದು ಕುಟ್ಸಿಯ ಎರಡನೆಯ ಕಾದಂಬರಿ, 1977ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು. ಇದು ಚಿಕ್ಕ ಕಾದಂಬರಿಯೇ, ಆದರೆ ಅವರು ಆಮೇಲಿನ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಹೃಸ್ವತೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಆದ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಶೈಲೀಕೃತ ಬರವಣಿಗೆ ಇದೆ.

ನಿರೂಪಕಿಯ ಸ್ವಗತವಾದ ಕಾದಂಬರಿಯು ಅವಳ ಡೈರಿ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಸರಣಿಯಂತಿದೆ. ಕಲ್ಲುನೆಲದ ಆ ತೋಟದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಇಬ್ಬರೇ, ಅವಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ಪ.

ನಮ್ಮಪ್ಪ ನನ್ನ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ 'ಗೈರುಹಾಜರಿ'ಯೇ, ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಕಳೆದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಮನೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಕ್ಕರೆ ತುಂಬಿದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಇರಬೇಕಾಗಿದ್ದ ನಾನು ಸೊನ್ನೆಯಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಆಘಾತಗಳೂ ಒಳಗೆ ಕುಸಿಯುವ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಗಿರಗಿರ ತಿರುಗುವ ಗಾಳಿಸುಳಿ ನಾನು, ಅದುಮಿಹಿಡಿದ ಆವೇಶ ನಾನು, ಹೇಳುವವರಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುವವರಿಲ್ಲದೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೇಡುತುಂಬಿಕೊಂಡು ಕಾರಿಡಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ, ತಣ್ಣಗೆ ಕೊರೆಯುವ ಕುಳಿರ್ಗಾಳಿ ನಾನು.

ಅವರಿಬ್ಬರ ಹೊರತಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವೆಂಬಂತೆ ಬಂದಿಳಿದವನು ಹೆಂಡ್ರಿಕ್. ತೋಟದ ಕೆಲಸಗಾರ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ ಮದುವೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ವಧುವನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪಲ್ಲಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಿನಬಳಕೆಯ ಮಾತುಗಳೇ ಅರ್ಥಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತವ ಕನಸು ಭ್ರಮೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗೆರೆಗಳು ಅಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿ ಅಷ್ಟೇ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಬರೆದ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಅಂಶ ತೀರ ಕಡಿಮೆ, ಘಟನೆಗಳು ಕೂಡ ಕೆಲವೇ. ಅವೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಡೆದವೋ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಯಾವುದು, ಕಾಲಾಂತರ ಏನು — ಯಾವುದೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡಿಯ ಕಾದಂಬರಿ ನಡೆಯುವುದು ನಿರೂಪಕಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಅವಳೋ ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗದಷ್ಟು ಜಾಣೆ: ತಾನು ಹೆಂಗಸು, ತಾನು ಫಿಲಾಸಫರ್ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಲೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಫಿಲಾಸಫೈಜ಼್ ಮಾಡಬಲ್ಲವಳು. ಮರಳ ಕಣಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಿಡಮರ, ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳವರೆಗೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಅರಿವುಳ್ಳವಳು. ಆದರೆ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅನರ್ಹಳು! Unreliable narratorನ ಮೂಲಮಾದರಿ.

ಹಿರಿಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕರಾದ ಎಚ್ ಎಸ್ ರಾಘವೇಂದ್ರರಾವ್ ಅವರು ಇಂಥ ತೀವ್ರವೂ ಭ್ರಾಮಕವೂ ಸಾಂದ್ರವೂ ಆದ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದಿ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಮೂಲದ ತೀವ್ರತೆ, ಅರ್ಥಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಆಶಯವನ್ನು ಆದ್ಯಂತವಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಭಾಷೆಗೆ ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ಓದಲಿಕ್ಕೆ ಅನುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ. ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೇ ಸರಾಗವಾಗಿ ಓದಬಹುದಾದರೆ ಅದನ್ನು ಆಗಮಾಡಿದ್ದು ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಅನುವಾದಕರ ಅಪಾರವಾದ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆ ಅನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಇದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬರಲೇಬೇಕಾದ ಕೃತಿ.

ಸ್ಲಾವೊಮೀರ್ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್‍ನ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಆನೆಗೆ ಮೇಲಿನದ್ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಇಲ್ಲ!

ಸ್ಲಾವೊಮೀರ್ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್‍ (Sławomir Mrożek, 9 ಜೂನ್ 1930 – 15 ಅಗಸ್ಟ್ 2013) ಪೋಲಿಷ್ ನಾಟಕಕಾರ, ಕತೆಗಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ. 1930ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಬೊರ್ಜೆಂಚಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದು. ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದು; ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಪೌರಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ, ಕತೆಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರನಾಗಿ ಪೋಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಾತ. ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಬರೆಹಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಲಾವೊಮೀರ್ ಬರಹಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ 1968ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸಿಗೆ ಹೋಗಿ, 1970ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದಾಗ ಮತ್ತೆ ಪೋಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. 1968ರಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್‍ನ ಕಥಾಸಂಕಲನ The Elephant, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನಜೀವನದ ಕಠೋರ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಕತೆಗಳ ಗುಚ್ಛ; ‘ಪುಟ್ಟ ಸೋಜಿಗ’ದಿಂದ ಹಿಡಿದು ‘ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ’ ಎಂತಲೂ ಬಣ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಡೇನಿಯಲ್ ಮ್ರೋಜ಼್ (Daniel Mróz) ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಭ್ರಾಮಕವಾದುದನ್ನು ನಿಜವೆಂದೂ ನಿಜವನ್ನು ಭ್ರಾಮಕವೆಂದೂ ತೋರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಸಮಾಜದ ಅಧಿಕಾರಿಶಾಹಿಯನ್ನು ಶಾಲಿನೊಳಗೆ ಮೆಟ್ಟು ಇಟ್ಟು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಸಮಾಜದ ಕರಾಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ‘ಬೆರಕೆ’ ಮಾಡುವ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್ ಬರೆವಣಿಗೆಯು grotesque-philosophical ಶೈಲಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಎಲ್ಲ ನೈಜ ವಿಡಂಬನಕಾರರಂತೆ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ದೋಷಗಳಿಗೆ ವಿಡಂಬನೆಯ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕಿರುಕತೆಗಳು ಕಾಫ್ಕಾನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ಬದುಕಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಿವೆ: ಕಾಫ್ಕಾನ ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪಕತೆ, ಹೃಬಾಲ್‌ನ (Bohumil Hrabal) ಹಾಸ್ಯದ ಅಸಂಗತತೆ ಹಾಗೂ ಚೆಕೋವ್‌ನ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಚುರುಕುತನ ಸಂತುಲಿತಗೊಂಡಂತಿವೆ.

ಇದು ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇನೋ. ಬಹುಕಾಲ ಪ್ರಭುತ್ವದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವೂ ಆದ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿಯೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕೇನೋ. “ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಬಲ್ಲುದು ಪ್ರಹಸನ ಮಾತ್ರ,” ಎಂದಿದ್ದ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್. ಅದು ತಕ್ಕುದಾದದ್ದು ಕೂಡ. ವಾಸ್ತವವೇ ಪ್ರಹಸನದಂತಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವೂ ತರ್ಕಬದ್ಧವೂ ಆದ ಕೃತಿಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಹಿಡಿದು ತೋರಿಸುವುದು ಸರಿಯಾದುದಾದೀತೇ? ನಿರಂಕುಶ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಕಲೆಯು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ವಾಸ್ತವದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪ ಪ್ರಹಸನವೊಂದೇ.

ಅವನ ಕತೆಗಳು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌ನ ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ ನೇರವಾಗಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನಾಟುತ್ತವಲ್ಲದೇ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಈ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ನಮ್ಮ ಬರಹಗಾರರು, ಕಲಾವಿದರು ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಆಳ್ವಿಕೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?

ಸಂಕಲನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಆನೆನೂ ಹಾರತೈತಂತೆ...’ ಎನ್ನುವ ವಿದ್ಯಮಾನ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುವ ಜೀವಂತ ಆನೆಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಲ ನೋಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಅಚ್ಚರಿ-ಸಂಭ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ; ನೋಟದಲ್ಲೇ ಭಾಗಿಯಾಗುವ ಅಪೂರ್ವ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನತದೃಷ್ಟ ಸಮಾಜವೊಂದರ ಬಿಂಬ ಈ ಕತೆ.

ಇನ್ನೀಗ ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಮ್ರೋಜ಼ೆಕ್‍ನ Słoń.

ಆನೆನೂ ಹಾರತೈತಂತೆ…

ಆ ಮೃಗಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಡ್ಡ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದು ಮೇಲೇರಿದವನು. ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೃಗಗಳು ಅವನಿಗೆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರಲು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಾಗಿದ್ದವಷ್ಟೇ. ಮೃಗಾಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಾಳಜಿಯಾಗಲಿ, ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಿರಾಫೆಯ ಕತ್ತು ಗಿಡ್ಡವಾಗಿತ್ತು. ನೆಲಕರಡಿಗೆ ಬಿಲವಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಳ್ಳೆ ಹಕ್ಕಿ ಜೀವನೋತ್ಸಾಹ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲೋ ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅರೆಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಆಗಾಗ ಆ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಇಂಥ ನ್ಯೂನತೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಕ್ಷಮ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವಾದ ಜುಲೈ 22ರ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯ ಕುರುಹಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಆನೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿತು.

ಅದೊಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದ ಮೃಗಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ಮೃಗಗಳ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆನೆಯದು. ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಮೊಲಗಳಿಂದಲಾದರೂ ತುಂಬಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಆದರೂ, ದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಥದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಇಂಥ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಯೋಜನಾಬದ್ಧವಾಗಿ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೂ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವಾದ ಜುಲೈ 22ರ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯ ಕುರುಹಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಆನೆಯನ್ನು ಕಳಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಲ್ಲಿಯ ಕೆಳವರ್ಗದ ನೌಕರರು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಭ್ರಮಪಟ್ಟರು. ಆದರೆ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಸರ್ಕಾರದ ಈ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ತಾನು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಆನೆಯನ್ನು ತರುವುದಾಗಿ ವಾರ್ಸಾಕ್ಕೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದಾಗ; ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆಯೂ ಆಯಿತು.

ಇಲ್ಲಿಗೆ ಒಂದು ಆನೆಯನ್ನು ಕಳಿಸುವುದೆಂದರೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆಂಬುದು ನನಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಜೊತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಇದರ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾದವರು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಅಮಾಯಕ ಗಣಿ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರ ಕೆಲಸಗಾರರು. ಈ ಅನವಶ್ಯಕ ಖರ್ಚಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸದರಿ ಆನೆಯನ್ನು ನಾವೇ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಸಜೀವ ಆನೆಯಂತದ್ದೇ ಗಾತ್ರದ-ಬಣ್ಣದ ತದ್ರೂಪು ಆನೆಯನ್ನು ನಾವು ರಬ್ಬರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ; ಅದಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿ ಬೇಲಿ ಕಂಬಿಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕೂಡ ಯಾರಿಗೂ ಕಿಂಚಿತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗೊತ್ತಾಗಲಾರದು. ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಆನೆ ಚುರುಕಾಗಿ ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಹಾಗಿದ್ದೂ, ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ ಬೇಲಿ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಇದೊಂದು ಹೆಚ್ಚೇ ಸೋಮಾರಿ ಆನೆ ಎಂಬ ಸೂಚನಾ ಫಲಕ ನೇತುಹಾಕಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವ ಹಣವನ್ನು ಒಂದು ವಿಮಾನವನ್ನೋ ಯಾವುದಾದರೂ ಪುರಾತನ ಚರ್ಚಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೋ ಬಳಸಬಹುದು.

ದೇಶದ ಮುನ್ನಡೆಗಾಗಿ ಈ ರಬ್ಬರಿನ ಆನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನ ನನ್ನ ವಿನಮ್ರ ಸಲಹೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು.

ಇತೀ ತಮ್ಮ ಸೇವಾಕಾಂಕ್ಷಿ,

ಈ ಪತ್ರ ಯಾರೋ ಪಕ್ಕಾ ಭಾವಶೂನ್ಯ, ಸಂಬಳಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಿವೇಚನಾರಹಿತ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಯಾವುದೇ ತಕರಾರುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅನುಮೋದಿಸಿ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿದ್ದೇ ತಡ, ಇತ್ತ ಮೃಗಾಲಯದ ಈ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಬ್ಬರ್ ಆನೆಯ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ.

ಅಂತೂ ರಬ್ಬರಿನ ಆನೆ ತಯಾರಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಡೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸಲು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಾಗಲೇ ನಗರದಲ್ಲಿ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೊಂದು ಆನೆ ಬರಲಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿ ಜನರು ಆನೆಯನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬ ನೋಡಲು ಕಾತುರರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಬ್ಬರ್ ಆನೆಗೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬುವ ಕೆಲಸ ಇಡೀ ಊರು ಮಲಗಿರುವ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೂಡ ಬಹಳ ಆತುರದಲ್ಲಿದ್ದ. ರಬ್ಬರ್ ಆನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಏನಾದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಇದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆ ಆಗುವುದರಲ್ಲಿತ್ತು. ನಿರ್ದೇಶಕನಿಗೆ ಬೋನಸ್ಸೋ ಬಡ್ತಿಯೋ ಸಿಗುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇಬ್ಬರು ಕೆಲಸಗಾರರು ಮೃಗಾಲಯದ ವರ್ಕ್‌ಶಾಪಿನ ಕದವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ರಬ್ಬರಿನ ಆನೆಗೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆ ಅವಿರತ ಶ್ರಮದ ನಂತರವೂ ಆನೆಯು ನೆಲದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಆನೆಯ ಆಕಾರ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ವರ್ಕ್‌ಶಾಪಿನ ಹೊರಗಡೆ ಮನುಷ್ಯರ ಸದ್ದು ಅಡಗಿತ್ತು. ಆಗಾಗ ಕತ್ತೆಗಳ ಕಿರುಚಾಟವು ರಾತ್ರಿಯ ನೀರವತೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ರಬ್ಬರ್ ಆನೆಗೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸಿ ತುಂಬಿಸಿ ಸುಸ್ತಾಗಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಈಗಾಗಲೇ ತುಂಬಿಸಿದ್ದ ಗಾಳಿ ಹೊರ ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ದಣಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವಲ್ಪಹೊತ್ತು ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಅವರೇನೂ ಹರೆಯದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ತೆರನಾದ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸುವ ಕೆಲಸವು ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ಹೊಸತಾಗಿತ್ತು.

“ನಾವು ಈ ವೇಗದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಬೆಳಗಾದರೂ ಆನೆ ಮೇಲೇಳುವುದಿಲ್ಲ!” ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಹೇಳಿದ. “ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಏನಂತ ಹೇಳಲಿ? ಇದೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ಬಾಸ್‌ನ ಕಿತಾಪತಿ. ಹೇಗೂ ಅವನು ಎಡಪಂಥೀಯ ಅಲ್ವೇ?”

ಅವರು ಮತ್ತೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತರ್ಧ ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಅವರಿಗೆ ಆಯಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು. ಆನೆ ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಊದಿಕೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಆನೆಯ ಆಕಾರ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

“ಯಾಕೋ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಾಗ್ತಾನೇ ಇಲ್ಲಲ್ಲಪ್ಪ. ಗಾಳಿ ತುಂಬಿಸುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ,” ಮೊದಲನೆಯ ಕೆಲಸಗಾರ ಬೇಸರದಿಂದ ಹೇಳಿದ.

“ಹೌದೌದು. ನಾವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.”

ಅವರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕುಳಿತಿರುವಾಗ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ವಾಲ್ವ್ ಕೂಡ ಇತ್ತು. “ಆನೆಗೆ ಗಾಳಿಯ ಬದಲು ಗ್ಯಾಸ್ ತುಂಬಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ?” ಎಂದು ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೇಳಿದ.

“ಯಾಕಾಗಬಾರದು?” ಒಂದು ಕೈ ನೋಡಿಯೇ ಬಿಡುವ ಎಂದು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಒಂದು ಪೈಪನ್ನು ಗ್ಯಾಸ್ ಲೈನಿನ ವಾಲ್ವಿಗೆ, ಅದರ ತುದಿಯನ್ನು ಆನೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ವಾಲ್ವ್ ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಅವರ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇಲ್ಲದಾಯಿತು. ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಗ್ಯಾಸ್ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅದು ನಿಜವಾದ ಆನೆಯೋ ಏನೋ ಎಂಬಂತೆ ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ವರ್ಕ್‌ಶಾಪಿನಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಿತು. ಥೇಟು ನಿಜವಾದ ಆನೆಯಂತೆಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಆಕಾರ. ಕಂಬಗಳಂತ ಕಾಲುಗಳು, ಮೊರದಂತ ಅಗಲ ಕಿವಿಗಳು, ಉದ್ದನೆಯ ಸೊಂಡಿಲು. ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಆನೆಯನ್ನೇ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ.

“ಫಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್!” ಗ್ಯಾಸ್ ತುಂಬಿಸುವ ಐಡಿಯಾ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಾರ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದ. “ನಾವೀಗ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು.”

ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೃಗಾಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕೋತಿಗಳ ಪಂಜರದ ಬಳಿ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಯ ಎದುರು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಆನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆನೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೃಗಾಲಯವು ಕಳೆಗಟ್ಟಿತು. ಆನೆಯ ಎದುರಿನ ಬೇಲಿ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ, “ಈ ಆನೆ ಬಲು ಸೋಮಾರಿ. ಮಿಸುಕಾಡುವುದೇ ಅಪರೂಪ!” ಎಂಬ ದೊಡ್ಡದಾದ ಸೂಚನಾಫಲಕವನ್ನು ನೇತುಹಾಕಲಾಯಿತು.

ಅಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲಾ ತಂಡವೊಂದು ಆನೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಮೃಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆನೆಯ ಕುರಿತು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲು ಅವರ ಜೊತೆ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆನೆಯ ಎದುರಿಗೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು:

“ಆನೆಯು ಒಂದು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಅದು ತನ್ನ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಮರಗಿಡಗಳ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹರಿದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.”

ಮಕ್ಕಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಬಾಯಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆನೆಯನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಮರದಿಂದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುತ್ತದೆಂದು ನೋಡಲು ಅವರು ಕಾತುರದಿಂದ ಕಾದು ನಿಂತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಆನೆ ಕೊಂಚವೂ ಮಿಸುಕಾಡದೆ ಬೇಲಿಯ ಹಿಂದೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂತುಕೊಂಡಿತ್ತು.

“...ಆನೆಯು, ಈಗ ಅಳಿದು ಹೋಗಿರುವ ಮ್ಯಾಮತ್ ಅಥವಾ ದೈತ್ಯಗಜದ ವಂಶಜ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.”

ಕೆಲವು ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ತಮ್ಮ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು.

“ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿ ತಿಮಿಂಗಿಲ ಅಂತನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ, ತಿಮಿಂಗಿಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆನೆಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದ ಪ್ರಾಣಿ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು.”

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಂದವಾದ ಗಾಳಿಯು ಬೀಸಿ ಮರದ ಎಲೆಗಳು ಅಲುಗಾಡತೊಡಗಿದವು. “... ಒಂದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಆನೆಯು ಎಂಟರಿಂದ ಹದಿಮೂರು ಸಾವಿರ ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು ತೂಗುತ್ತದೆ.”

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆನೆ; ಗಾಳಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ, ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಮೇಲೇರತೊಡಗಿತು. ಗಾಳಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಬೀಸತೊಡಗಿತು. ಆನೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಓಲಾಡುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೋರಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದಾಗ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಮೇಲೇರತೊಡಗಿ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೆರಳಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ನೋಡತೊಡಗಿದರು. ಆನೆಯ ಕಂಬಗಳಂತ ಕಾಲುಗಳು, ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ, ಸೊಂಡಿಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮತ್ತೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆನೆ ಮೃಗಾಲಯದ ಆವರಣದ ಮರಗಳ ಮೇಲಿನಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ತೇಲಿ ಹೋಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಾಯಿತು. ಪಂಜರದೊಳಗಿದ್ದ ಕೋತಿಗಳೂ ಸಹ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಕೊನೆಗೆ ಆನೆಯು ನೆರೆಯ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮುಳ್ಳು ಕಳ್ಳಿ ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ರಬ್ಬರ್ ಮೈಗೆ ತೂತುಗಳಾಗಿ ಅದರೊಳಗಿನ ಅನಿಲ ಸೋರಿಹೋಗಿತ್ತು.

ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಆ ಊರಿನ ಮಕ್ಕಳು ಭ್ರಮನಿರಸನಗೊಂಡು ಓದುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೋಲಿಗಳಾದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಹುಡುಗರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಕಲಿತು ನಶೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರುಯಾರದೋ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಬೀಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರಂತೆ. ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಜೆ ವಿ ಕಾರ್ಲೊ

ಹಾಸನದ ನಿವಾಸಿ. ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು. ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ Pascal Nazareth ಅವರ Gandhi’s Outstanding Leadership ಪುಸ್ತಕದ ಅನುವಾದಕ್ಕಾಗಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ’ ಪುರಸ್ಕಾರ ಲಭಿಸಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆದ ಮತ್ತೆರಡು ಅನುವಾದಗಳೆಂದರೆ ರೊಆಲ್ಡ್ ದಾಹ್ಲ್ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ಅನುವಾದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾಕ್ ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

“[…] ಮಕಾಂಡೋನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ, ಹನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳು, ಎರಡು ದಿನ ಬಿಟ್ಟೂ ಬಿಡದೆ ಮಳೆಯಾಯಿತು. ಅದೊಂದು ದಿನ ಶುಕ್ರವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೆ, ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಹಾಗೆ ನಿಂತ ಮಳೆ ನಂತರದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ […]” ಅಂದಮೇಲೆ “[…] ನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ನೀರು ಹರಿವ ಹಾಗೆ ಗುಂಡಿ ಒತ್ತಿದರೆ ಬೆಳಕೂ ಹರಿಯುತ್ತೆ [...]”, ಬೆಳಕಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಹಾಯಿದೋಣಿ ತೇಲಿಯೂ ಬಿಡುತ್ತಪ್ಪ!

ಎಂದೋ ಓದಿ, ಮೆಚ್ಚಿ ಮನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದ magical realism ತಂತ್ರ ಬಳಸುವ ಈ ಕತೆ ಅದು ಹೇಗೋ ಮತ್ತೆ ಮನದ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿತು. 19-20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ, “ಆಯ್ಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಕೇಂದ್ರ ಸತ್ಯ,” ಎನ್ನುವ ‘ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ’ದ ಒಂದೆಳೆ ಈ ಕಥೆಯ ಮೂಲ ಅಂಶ. ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೆಸ್ ‘ನಿವಾರಿಸಲಾಗದ ಒಂಟಿತನ’ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ-ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂತೋಷ (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ)-ಒಂಟಿತನ; Rubik’s Cubeನ ನಾವು ಎಂದೂ ಕಾಣದ ಮೂರು ಮುಖಗಳು. ಒಳಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಸಂತೋಷ ಇರದ ಹೊರತು ಹೊರಗಿನ ಯಾವುದಕ್ಕೂ connect ಆಗದ, ಎಂಥ ಜೀವದ ಗೆಳೆತನವೂ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಗಾತಿಯೂ ಅದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸದಂತೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮನಸು ಬೀಗ ಜಡಿದು ಕೂರುತ್ತದಲ್ಲ, ಆಗ ‘ತೊರೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಗುವವರು ತೆರೆಗೆ ಬೆದರಲುಂಟೆ?’ ಎನ್ನುತ್ತ, ‘ಹರಿವ ನೀರಿನಂದದಿ…’ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಅಡಿಯಿಟ್ಟು ಮುದಗೊಳಿಸುವುದು; ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಇಂಥದೊಂದು ಕತೆ. ಆ ಹುಡುಕಾಟ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಯಾರು ಬಲ್ಲರು?

ಇನ್ನೀಗ ಕತೆಗಾರ ಎಂ ಎಸ್ ಶ್ರೀರಾಮ್ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೇಸ್‌ನ La luz es como el agua.

ಹರಿವ ನೀರಿದು... ಬೆಳಕು…

ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಬಂದಾಗ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಾಯಿದೋಣಿ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದರು.

“ಸರಿ, ವಾಪಸ್ಸು ಕಾಟಜೀನಾಕ್ಕೆ ಹೋದಮೇಲೆ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳೋಣ,” ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ.

ಟೊಟೊ ಮತ್ತು ಜೊಯೆಲ್‌ರ ಇರಾದೆ ಅವರ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ನಂಬಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ದೃಢವಾಗಿತ್ತು.

“ಇಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಈಗಲೇ ಬೇಕು. ತತ್‌ಕ್ಷಣ,” ಇಬ್ಬರೂ ಒಕ್ಕೊರಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.

“ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ನಲ್ಲಿಯಿಂದ ಹರಿಯೋ ನೀರು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ನೀರು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಅನ್ನೋದು ಗೊತ್ತಲ್ಲಾ?” ಅಮ್ಮ ಹೇಳಿದಳು.

ಆಕೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಗಂಡ ಹೇಳಿದ್ದು ಸರಿಯಿತ್ತು. ಕೊಲ್ಲಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಟಜೀನಾದ ಮನೆಯಾಚೆ ನೀರಂಚಿಗೆ ಒಂದು ಕಟ್ಟೆಯಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬೋಟ್‌ಹೌಸ್ ಇತ್ತು. ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಜಹಜುಗಳಿದ್ದುವು. ಆದರೆ, ಅವರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ನಗರದ, ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲಾನ ರಸ್ತೆಯ 47ನೇ ನಂಬರ್ ಕಟ್ಟಡದ ಐದನೆಯ ಮಹಡಿಯ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಡೆಗೂ ಆಕೆಯಾಗಲೀ, ಗಂಡನಾಗಲೀ ಹಾಯಿದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದಕ್ಕದಂತೆ ಮಾಡಲು ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಹಾಯಿದೋಣಿ, ದೂರಮಾಪಕ (sextant) ಮತ್ತು ದಿಕ್ಸೂಚಿ ಕೊಡಿಸಿಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ವಿಲಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ತಗಾದೆಯಿದ್ದ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಳದೆಯೇ ಅಪ್ಪ ಎಲ್ಲ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ತಂದಿದ್ದ. ನೀರನ್ನು ತಾಕುವ ಅಂಚಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಬಂಗಾರ ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟಿ ಲೇಪಿಸಿದ್ದ ಈ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ದೋಣಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು.

ಊಟದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪ ಹೇಳಿದ: “ದೋಣಿ ಗ್ಯಾರೇಜಿನಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಒಂದೇ ತೊಂದರೆ – ಅದನ್ನು ಮಹಡಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿಸಿ ತರೋದಕ್ಕೆ ಆಗ್ತಾ ಇಲ್ಲ. ಗ್ಯಾರೇಜಿನಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗವಿಲ್ಲ.”

ಆದರೆ, ಶನಿವಾರದಂದು ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಸರ್ವೀಸ್ ರೂಮಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. “ಶಭಾಶ್. ಈಗೇನು ಮಾಡ್ತೀರಿ?” ಅಪ್ಪ ಕೇಳಿದ.

“ಏನೂ ಇಲ್ಲ,” ಮಕ್ಕಳಂದರು. “ನಮಗೆ ದೋಣಿ ಈ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ಇಲ್ಲಿದೆ.”

ಪ್ರತಿ ಬುಧವಾರದಂತೆ ಆ ಬುಧವಾರ ರಾತ್ರಿಯೂ ಹಿರಿಯರು ಸಿನೆಮಾ ನೋಡಲು ಹೋದರು. ಹಿರಿಯರಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈಗ ಮನೆಯ ಮಾಲಿಕರೂ-ಒಡೆಯರೂ ಆದ ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲ ಬಾಗಿಲು ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು. ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಲ್ಬೊಂದನ್ನು ಮುರಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಂಗಾರ ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ – ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಂತೆ ಹರಿಯಿತು. ಮುರಿದ ಬಲ್ಬಿನಿಂದ ಅದು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕಿಳಿಯುವ ವರೆಗೂ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಿಯಬಿಟ್ಟರು. ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ನಂದಿಸಿ, ದೋಣಿಯನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆಳೆದು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಖುಷಿಯಿಂದ ತೇಲಿದರು.

ಈ ಅದ್ಭುತ ಸಾಹಸದ ಮೂಲ ‘ದೈನಿಕ ಪರಿಕರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾವ್ಯ’ ಎನ್ನುವ ವಿಷಯದ ಸೆಮಿನಾರಿನಲ್ಲಿ ಹಗುರ-ಉಡಾಫೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿತ್ತು. ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿದ ತಕ್ಷಣ ಬೆಳಕಾಗುವ ಅದ್ಭುತ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆಂದು ಟೊಟೊ ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಜವಾಬು ಏನೆಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಧೈರ್ಯವಾಗದೇ, “ಬೆಳಕು ನೀರಿನ ಹಾಗೆ,” ಅಂತಂದೆ, “ನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ನೀರು ಹರಿವ ಹಾಗೆ ಗುಂಡಿ ಒತ್ತಿದರೆ ಬೆಳಕೂ ಹರಿಯುತ್ತೆ.”

ಹೀಗೆ ಆ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರತಿ ಬುಧವಾರ ದಿಕ್ಸೂಚಿ ಮತ್ತು ದೂರಮಾಪಕ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತ, ಹರಿವ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೋಣಿಯನ್ನು ಹಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯರು ಮನೆಗೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಒಣ ನೆಲದಮೇಲೆ ಕಿನ್ನರರಂತೆ ಮಲಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲ ತಿಂಗಳುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆಹೋಗಿ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಕರಗಳು ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದರು. ಜೊತೆಗೆ – ಮುಖಕ್ಕೆ ಆಮ್ಮಜನಕದ ಮಾಸ್ಕು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಈಜಲು - ಕಾಲಿಗೆ ತೊಡಿಸುವ ರೆಕ್ಕೆಯ ಬಡಿಗೆ, ಟ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿಸಿದ ಗಾಳಿ ಬಂದೂಕುಗಳು.

“ಈಗಾಗಲೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಾಯಿದೋಣಿ ಸರ್ವೀಸ್ ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ಇರೋದು ಸಾಲದೂಂತ, ಈಗ ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ಪರಿಕರಗಳೂ ಬೇಕೇನೋ…” ಅಪ್ಪನೆಂದ.

“ಮೊದಲ ಸೆಮಿಸ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾರ್‍ಸ್ ಪಡೆದರೆ?” ಜೊಯೆಲ್ ಕೇಳಿದ.

“ಇಲ್ಲ,” ಅಮ್ಮ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಇಷ್ಟೇ. ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ.”

ಅಪ್ಪ ಆಕೆಯ ಬಿಮ್ಮನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ.

“ಅವರು ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಮಾಡೋಕ್ಕೆ ಏನು ಬೇಕೋ ಅದೆಲ್ಲಾ ಅವರುಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ... ಅದಕ್ಕೇನೂ ನಾವು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಈ ಥರದ ತಿಕ್ಕಲುತನದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅವರುಗಳು ಪ್ರೊಫೆಸರುಗಳಾಗಬಹುದು,” ಅಮ್ಮ ಚಡಪಡಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದಳು.

ಕಡೆಗೆ ಅಮ್ಮ-ಅಪ್ಪ ಹೂಂ ಅನ್ನಲಿಲ್ಲ ಊಹೂಂ ಅಂತಲೂ ಅನ್ನಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಟೊಟೊ ಮತ್ತು ಜೊಯೆಲ್ ನಿಜಕ್ಕೂ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾರ್‍ಸ್ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಲಾ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರು ಅವರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅದೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅವರು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮರುಮಂಡಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಯ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ತೆಗೆಯದ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ಸ್ಕೂಬಾ ಪರಿಕರಗಳು ಅವತರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡರು. ಮುಂದಿನ ಬುಧವಾರ ಹಿರಿಯರು ‘ಲಾಸ್ಟ್ ಟ್ಯಾಂಗೊ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್’ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯನ್ನು ಎರಡು ಕೈ ಆಳಕ್ಕೆ ತುಂಬಿಸಿ ಮೇಜು ಮಂಚಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಾರ್ಕ್ ಮೀನುಗಳ ಹಾಗೆ ಸ್ಕೂಬಾಟವನ್ನಾಡಿದರು. ಗಹನ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿನಾಳದಿಂದ ಬಚಾಯಿಸಿ ತಂದರು.

ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ಸನ್ಮಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಾದರಿ ಎಂದು ಈ ಸೋದರರನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಬಾರಿ ಮಕ್ಕಳು ಏನೂ ಕೇಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ಏನು ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದರು. ಮಕ್ಕಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದೇ, ಬರೇ ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನರ್ಪಿಸಲು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಔತಣಕೂಟ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿದರು

ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿದರು.

“ಇದು ಅವರುಗಳು ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿರುವುದರ ಪುರಾವೆ,” ಆತ ಹೇಳಿದ.

“ನಿನ್ನ ತುಟಿಗಳಿಂದ – ದೇವರ ಕಿವಿಯವರೆಗೂ...” ಅಮ್ಮ ಹೇಳಿದಳು.

ಮರು ಬುಧವಾರ, ಹಿರಿಯರು ‘ದ ಬ್ಯಾಟಲ್ ದಿ ಏಂಜಲ್’ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲಾನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಮರಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಬೆಳಕು ಜಲಪಾತದಂತೆ; ಬಾಲ್ಕನಿಗಳಿಂದ ಹರಿದು – ತುಂತುರುಗಳಾಗಿ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಮೂಲಕ – ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಕಾಲುವೆಯಾಗಿ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಗ್ವಾದರಾಮ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.

ತುರ್ತುಕರೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದವರು ಐದನೆಯ ಮಹಡಿಯ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತೆರೆದರು. ಅಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಜಾಗ ನೆಲದಿಂದ ಸೂರಿನವರೆಗೆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಫಾ ಮತ್ತು ಚಿರತೆ ಚರ್ಮದ ಆರಾಮ ಕುರ್ಚಿಗಳು ಭಿನ್ನ ಮಜಲುಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಬಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಶೀಷೆಗಳೂ, ದೊಡ್ಡ ಪಿಯಾನೋದ ನಡುವೆ ಮನಿಲಾದ ಶಾಲೂ, ನಡುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆವ ಸೂರ್ಯನ ಬಂಗಾರದ ಕಿರಣದಂತೆ ಥಳಥಳಿಸುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮನೆಯ ಪರಿಕರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಕಾವ್ಯೋನ್ಮಾದದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದುವು.

ಮಕ್ಕಳ ಕವಾಯತ್ ಬ್ಯಾಂಡಿನ ವಾದ್ಯಗಳು, ತೇಲಾಡುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಜೀವಂತ ವಸ್ತುವಾದ ಅಮ್ಮನ ಪಾರದರ್ಶಕ ಹೂಜಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಮೀನುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಬೆಳಕಿನ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದುವು. ಬಚ್ಚಲಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪನ ಟೂತ್‌ಬ್ರಶ್ಶುಗಳು ಕಾಂಡೋಮುಗಳ ಜೊತೆ, ಅಮ್ಮನ ಕೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೀಮುಗಳು ಇತರ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳ ಜೊತೆ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಾಸ್ಟರ್ ಬೆಡ್‌ರೂಮಿನ ದೊಡ್ಡ ಟಿವಿಯು ರಾತ್ರಿಯ ವಯಸ್ಕರ ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಲೇ ಅಡ್ಡಡ್ಡಕ್ಕೆ ತೇಲುತ್ತಿತ್ತು.

ಹಾಲಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೀರುಗಳ ನಡುವೆ ತೇಲಾಡುತ್ತಾ ಟೊಟೊ ಹಾಯಿದೋಣಿಯ ಚಾಲಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಕೂತಿದ್ದ. ಟ್ಯಾಂಕುಗಳ ಗಾಳಿ ಖಾಲಿಯಾಗುವ ವರೆಗೂ ಸ್ಕೂಬಾ ಮಾಸ್ಕುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದರಿನ ಲೈಟ್‌ಹೌಸನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ. ಜೊಯೆಲ್ ಮುಂಭಾಗದ ಮೂತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೂತ ದೂರಮಾಪಕದಿಂದ ಧೃವತಾರೆಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಮನೆಯ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಅವರುಗಳ 36 ಸಹಪಾಠಿಗಳು ಶಾಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಪಭ್ರಂಶಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಜರೇನಿಯಂನ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ಅಪ್ಪನ ಬ್ರಾಂಡಿಯ ಒಂದು ಗ್ಲಾಸನ್ನು ಕದ್ದು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದರೆಂದರೆ, ಆ ಮನೆಯು ಮುಳುಗಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಬೆಳಕಿನ ಧಾರಾಪ್ರವಾಹ ಹರಿದಿತ್ತು.

ಬೆಳಕಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಎಂದೂ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರದ; ಬೇಸಿಗೆಯ ಉರಿತಾಪ, ಕಡಿದಾದ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಎಂದೂ ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ನದಿಯನ್ನೇ ಕಂಡಿರದ ಸ್ಪೇನಿನ ದೂರದ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ನಗರದ ಮೂಲ ನೆಲವಾಸಿಗಳಾದ ಸಂತ್ ಜೂಲಿಯನ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲಿಯರ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳ ತಂಡ - ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲಾನ ರಸ್ತೆಯ 47ನೇ ನಂಬರ್ ಕಟ್ಟಡದ ಐದನೆಯ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಹರಿದುಕ್ಕಿದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಎಂ ಎಸ್ ಶ್ರೀರಾಮ್

ಕತೆಗಾರ, ಅನುವಾದಕ ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎಸ್. ಶ್ರೀರಾಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಐಐಎಂನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಯಾದರ್ಪಣ, ಅವರವರ ಸತ್ಯ, ತೇಲ್ ಮಾಲಿಶ್, ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್‌ನ ಡಿಫಿಕಲ್ಟೀಸು, ಕನಸು ಕಟ್ಟುವ ಕಾಲ, ಶನಿವಾರ ಸಂತೆ ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಕಳೆದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಆಲಿವರ್ ಕವಿತೆಗಳನ್ನೂ ಬರಹಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಆಗಾಗ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಇದುವರೆಗೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಓದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅವಳು ತೀರ ಪರಿಚಿತಳೆನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ — ಅದು ಅವಳ ಬರವಣಿಗೆಯ ಗುಣವೇನೋ. ಅವಳು ನಮ್ಮಲ್ಲನೇಕರು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಕವಿ, essayist ಎನ್ನುವುದಂತೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆಗಬಹುದಾದ ಆದರೆ ಆಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಆಗದ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕಿದ ಸಹಜ, ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವಿ ಅವಳು ಎನ್ನುವುದು ಮಹತ್ವದ್ದು. ಅವಳು ತಾನಿದ್ದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತನ್ನನ್ನೂ ಅದಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜೀವಿಸಿದವಳು. ಅವಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಕವಿಗಳು ಹಿಂದೆಯೂ ಇದ್ದರು, ಮುಂದೆಯೂ ಬಂದಾರು. ಆದರೆ ಅವಳಂತೆ ಬದುಕು-ಭಾವ-ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಿದವರು, ಒಂದುತನ ಕಂಡುಕೊಂಡವರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅವಳ ನಂಟೂ ಅನನ್ಯವಾದುದು. ಕನ್ನಡವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳ ಅಭಿಜಾತ ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಯುರೋಪಿನ romantic age, ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯದವರೆಗೂ; ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್, ಕಣವಿ ಮೊದಲಾದವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಸರ್ಗವು ಬತ್ತದ ಒರತೆಯಾಗಿ ಉಳಿದೇ ಇದೆ. ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲೂ ಅದು ಇರಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಕು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಮೇರಿಯ ಕಾವ್ಯ ತುಸು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಆಪ್ತ ಕುತೂಹಲವಿದೆ; ಆರಾಧನಾಭಾವದ ಅಂತರವಿರದೇ ಸಲುಗೆಯ ಅಪ್ಪುಗೆಯಿದೆ; ತಾನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪರಿಸರ ಅಭಿನ್ನವೆಂಬ ಆಳವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಚೈತ್ರಾ ಶಿವಯೋಗಿಮಠರ ಅನುವಾದಿತ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಈಗಲೂ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತಕ್ಷಣ ನೆನಪಾದವರು: ಜೀವಯಾನದ ಎಸ್. ಮಂಜುನಾಥ್, ಮೈಸೂರಿನ ರಾಮು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸವಿತಾ ನಾಗಭೂಷಣ. ಮಂಜುನಾಥರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ, ಬಹುತೇಕರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಲ್ಲವೆನ್ನಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳ ಕುರಿತ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರ ಮೊದಲಿನ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ‘ಹಕ್ಕಿಪಲ್ಟಿ’ ಶುರುವಾಗುವುದು ತಾನೂ ಬೇರೆಯವರಂತೆ ಘನವಾದದ್ದೇನೋ ಸಾಧಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಎಂಬ ಹಳಹಳಿಕೆಯಿಂದಾದರೆ ಕೊನೆಯಾಗುವುದು ‘ಹಕ್ಕಿಪಲ್ಟಿ’ಯಂಥ ಸರಳ ಸಹಜ ವಿಸ್ಮಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ!

        […] ಎತ್ತರಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಸ್
        ಮಾಡಿತು
        ಮರುಕ್ಷಣ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂತು: ಏನಾದರೂ ಆಗಬೇಕೇಕೆ
        ಹಕ್ಕಿಪಲ್ಟಿಯಂಥ ಘಟನೆಗಳ ಗಮನಿಸಲು ಶಕ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸಾಲದೆ,
        ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ನಾವು ಆಗಲೆಳಸುವುದೆಲ್ಲ ಜಗಮೆಚ್ಚುಗೆಗಲ್ಲವೆ?

ಮೇರಿಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸಪಾಟು ಕರಿ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ತೊಟ್ಟ’ ಅದೇ ಹಕ್ಕಿ ಮೆಣಸಿನಗಿಡದ ಮೇಲೆ ಸುಮ್ಮನೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೂತಿದ್ದು ‘ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಕೊಂಬೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಕೆಳಗಿಳಿ’ದು ‘ನೀರಿನೂಟೆಯಿಂದ ನೀಟಾಗಿ ಗುಟುಕರಿ’ಸಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ! ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಕೊಡಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಹವಣಿಕೆಯಾದರೂ ಆ ಹಕ್ಕಿಗೆ ‘ಹೆಸರೆನ್ನುವುದು ಕುಣಿಕೆಯಲ್ಲ’.

‘Nothing is too small to be wondered about’ ಎಂಬ ಅವಳ ಪದ್ಯವಿದೆ. ಆ ಸಾಲು ಅವಳ ಕಾವ್ಯದ ಆಶಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಬದುಕಿನ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು. ಮೇರಿಯ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಹಕ್ಕಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಚಿಟ್ಟೆ, ನಾಯಿ, ಕೇರೆಹಾವು, ಮಿಡತೆ, ಕರಡಿ, ಎಲ್ಲವೂ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪದ್ಯದಲ್ಲೇ ನೋಡಿ, ಪ್ರಣಯಕಾಲ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಹಾಡುವ ಮಿಡತೆಗೆ ಜಗಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ತನಗೆ ಬೇಕಾದ್ದೇ ಮಾಡುವುದು ಅದರ ರೀತಿ. ಆದರೂ —

        ಹಾಗೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜೀವನವಿಡೀ
        ಅದೊಂದು ಘನವಾದ ಮಿಡತೆಯಂತೆ
        ಬದುಕಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು

ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ಇವು ಮಂಜುನಾಥ್ ಬರೆಯಬಹುದಾದಂಥ ಸಾಲುಗಳು ಎನ್ನಿಸುವಂಥವು!

        ನೀಲಕುರುಂಜಿಯೇ ಆಗಬೇಕಿಲ್ಲ
        ಖಾಲಿ ಬಯಲಿನಲಿ
        ಪಾರ್ಥೇನಿಯಂ ಕಸವಾದರೂ ಸರಿ
        ಇಲ್ಲವೇ ಒಂದೆರಡು ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು
        ಹಿಡಿದು ಸುಮ್ಮನೆ ಧ್ಯಾನಿಸು
        ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ ಪದಗಳ ಪೋಣಿಸು
        — 

        ‘ಈಸೊಂದು ಮಾತು ಬೇಡ
        ಕೆಸರ ಮಡುವಿನಲಿ ಕಪ್ಪೆ ಹಾರಿದೆ’

ಈ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಗುರತನವಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೇ ಅವು ಹಾರುತ್ತವೆ — ‘ಕೊನೆಗೂ ಭಾರ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಮರಿಕತ್ತೆಯ ಹಾಗೆ’, ‘ಏನನ್ನೂ ಹೊರದೆ ಹಗುರಾಗಿ’ರುವ ಹಕ್ಕಿಯ ಹಾಗೆ.

ರಾಮು ಅವರ ಹಾಯ್ಕುವಿನಂಥ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪದ್ಯ (‘ಹನಿ') ಹೀಗಿದೆ:

        ಮೋಡದೊಳಗಿದ್ದಾಗ ಸಿಡಿಲ ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಪುಟ್ಟ ಹನಿ
        ಹೇಗೋ ಬಚಾವಾಗಿ
        ಇಳಿದು ಬಂದು
        ಈಗ ಈ ಕೆಸುವಿನೆಲೆ ಮೇಲೆ ಕೂತಿದೆ
        ಇನ್ನೂ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ

ಚೈತ್ರಾ ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಮೇರಿಯ ಒಂದು ಪದ್ಯ ‘ಎಲೆಯ ಹಾಡು’ ಆಗಿ, ಅದರ ಈ ಸಾಲುಗಳು:

        ನೀನು ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ
        ಆಲಿಸಿದ ಎಲೆ ಮೇಲಿನ ಹಾಡು
        ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಗುನುಗುತ್ತಲಿದೆ

ಆ ಎಲೆಯು ಆ ಹನಿಗೆ ಹಾಡಿದಂತಿದೆ ಎನ್ನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು.

‘ಸುಗ್ಗಿ ಬಂತಲ್ಲ…' ಎಂಬ ಅನುರಾಗಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮು ‘ಎಲ್ಲ ಈ ಬೆದೆಗೇನೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು / ಅದಕಾಗೆ ನಾನೂ ಈ ಹುಳವೂ ಒಡಹುಟ್ಟು’ ಎನ್ನುತ್ತ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು, ಪರಸ್ಪರ ನಂಟನ್ನು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಮೇರಿ ತಾನು ಕೈಯಾರೆ ಗಾಳಹಾಕಿ ಹಿಡಿದ ಮೀನನ್ನು ತಿಂದು ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ:

        ಕಡಲು ಈಗ ನನ್ನೊಳಗಿದೆ
        ಈಗ ನಾನೇ ಮೀನು
        ನನ್ನೊಳಗೆ ಫಳಫಳ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಮೀನು 
        ನಾನು ಮೀನು ಇಬ್ಬರೂ
        ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ

ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ತನ್ನ ಆರ್ದೃತೆ, ಆರ್ತತೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ತಟ್ಟಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಣ ಸಹಜ ಚಮತ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಇದು ಇರಬೇಕಾದ್ದೇ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಹಗುರ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇರಿ ಆಲಿವರ್ ಮನುಷ್ಯರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಉಳಿದ ಸಜೀವ/ನಿರ್ಜೀವ ರೂಪಗಳಿಗೂ:

        ಬಾ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ನಿರಾಶೆಯ ನೀಲಿಗೆ
        ಇಬ್ಬರೂ ಕೂತು ಮಾತಾಡೋಣ
        ನೀನು ನಿನ್ನದು ಹೇಳು, ನಾನು ನನ್ನದು

ಎಂದು ಹೇಳಬಲ್ಲಳೇನೋ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ! ಅವಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಋಣದ, ಆರಾಧನೆಯ, ಧನ್ಯತೆಯ ಬದಲು ಎಣೆಯಿಲ್ಲದ ಕೌತುಕದ, ಸಲುಗೆಯ ಕುತೂಹಲದ ಭಾವವಿದೆ: ‘ಕರುಣಿಸು ನನಗೆ ಇನ್ನೊಂಚೂರು ಸಮಯವನ್ನು […] ನಿಧನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನು ಕಲಿಯುತ್ತಲಿರುವೆ’. ಸವಿತಾ ನಾಗಭೂಷಣರ ‘ಹಳ್ಳಿಯ ದಾರಿ’ ಹಿಡಿದು ಊರಿಗೆ ಹೊರಟ ಅಜ್ಜ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಗಳು ನೆನಪಗುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಜನಿಗೋ ಅದೇ ನಿತ್ಯದ ದಾರಿ, ಬೇಗ ಊರಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ ಸಾಕಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮೊಮ್ಮಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸತು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಂತು ನೋಡಬೇಕಿದೆ:

        ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆಯೆ
        ಉಳಿದಳು ಹುಡುಗಿ
        ಹಾವಿನ ಪೊರೆ
        ನವಿಲ ಗರಿ
        ಹುಡುಕುತ

ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪದ್ಯ ‘ಹೊಳೆಮಗಳು’ವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊಳೆಯು:

        ಇದು ಬೆಟ್ಟ ಇದು ಗಾಳಿ
        ಇದು ಹೂವು ಇದು ಎಲೆ
        ಎಂದು ಮಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವಳು

ನಿಧಾನಿಸು, ಸಮಯ ಕೊಡು, ಗಮನಿಸು, ಒಳಗೊಳ್ಳು ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಮನುಕುಲಕ್ಕೂ ಮೇರಿಯ ಮೊರೆ.

ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಸಾಲುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ‘ಪುಟ್ಟಗುಮ್ಮ’, ‘ಚೈತ್ರ’, ‘ನಿಶ್ಶಬ್ದದೊಳಗಣ ಶಬ್ದ’ ಮೊದಲಾದ ಕವಿತೆಗಳೂ ಕೆಳಗೆ ನಾನು ಗುರುತಿಸಿರುವ ಸಾಲುಗಳೂ ಚೈತ್ರಾ ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ.

        ಮಧುಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸುವ
        ಸಾಲುಸಾಲು ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೊರಡುವ
        ದುಂಬಿ ದೂತರ ಸಾಲು
        ಜೇನುಕೂಡಿಸಿವೆ ಮರದ ತುಂಬಾ
        —
        ಮೇಲಮೇಲಕ್ಕೇರುತ
        ಮಂದವಾಗುವ ಪ್ರಾಣಜ್ಯೋತಿ
        ಬಯಲಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಗುವುದು
        —
        ಪರಪಂಚ ರಂಗಮಂಚ
        ಖುಷಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು
        ಒದ್ದೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ
        ಆ ದಿನವಾದರೂ ಎಂಥ ದಿನ ಹೇಳಿ

ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿಕೇಳಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಗೆ ‘ಉಳಿಯುವುದೊಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ’. ಖುಷಿಯಾಗಿರುವುದು ಹೇಗೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನದನೇನೂ ಬೇಕಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅದು ದಕ್ಕುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ ‘ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಈ ಲೋಕವನ್ನು’ ಎಂದೂ ಮೇರಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದರ ಹಾದಿಯನ್ನೂ ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೊಡಕುಗಳನ್ನೂ ಅವಳೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ.

        ನಾವೇ ಆ ಭಾಷೆ
        ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿತಿಲ್ಲವೇನೋ
        —
        ನಿಮ್ಮ ತಲೆಯಲ್ಲಿ
        ‘ದೇವತೆಗಳಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ದೇವತೆಯ ಕಾಣಬಲ್ಲಿರಿ’

ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಎಜ಼್ರಾ ಪೌಂಡ್‌ನ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ, ಮೊನಚಾದ ಪದ್ಯ ನೆನಪಾಯಿತು:

        Salutation

        O generation of the thoroughly smug
              and thoroughly uncomfortable,
        I have seen fishermen picnicking in the sun,
        I have seen them with untidy families,
        I have seen their smiles full of teeth
              and heard ungainly laughter.
        And I am happier than you are,
        And they were happier than I am;
        And the fish swim in the lake
              and do not even own clothing.

ಆ ಮೀನುಗಳು, ಮೀನುಗಾರರು ಬರಿಮೈಯ್ಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರೊಳಗಡೆ ದೇವತೆಗಳಿವೆಯೇನೋ!

ಚೈತ್ರಾ ಅವರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಆಗಬಹುದಿತ್ತು ಎನ್ನಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಳಜಿಯಿಂದ editing ಆಗಿದ್ದರೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ಕವಿತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿನಂತೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವಾಗ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಸುಸಂಗತತೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ punctuation, ಪದಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಸಾಲುಗಳ ಕ್ರಮ, spacing ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಜಾಯಮಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ.

ಈ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಓದುತ್ತಲೇ ಮೇರಿ ಆಲಿವರ್‍‌ಳ ‘A Poetry Handbook’ ತಿರುವಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಧ್ವನಿಯ (sound) ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲದೇ revision ಬಗ್ಗೆಯೂ. (ಇತ್ತೀಚಿನ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ದ ಮೇರಿ ಆಲಿವರ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕರಾದ OLN ಕೂಡ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.) ಅವು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾನು ಸ್ವತಃ ಕವಿಯಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು — ಕವಿಯಾಗಲಿ ಉಳಿದವರಾಗಲಿ — ಸಲಹೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳದೇ ‘ಇದು ಹೀಗಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತೇ’ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಂತೆ ಓದಿಕೊಳ್ಳಿ.

        ಫ್ರಾಂಜ಼್ ಮಾರ್ಕ್ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೀರಿ ಹೋದ
        ಬಾಂಬು ಚೂರುಗಳನು ಹೊತ್ತು
        ತಲೆ ಬುರುಡೆಯೊಳಗೆ ಸಿಡಿದು ಚೂರಾದ

		ಫ್ರಾಂಜ಼್ ಮಾರ್ಕ್ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೀರಿಹೋದ
		ತಲೆಬುರುಡೆಯೊಳಗೆ ಸಿಡಿದು ಚೂರಾದ
		ಬಾಂಬುಚೂರುಗಳನು ಹೊತ್ತು
— 
        ಇಷ್ಟು ಸರಾಗ
        ಈ ಪರಾಗ ಸ್ವರ್ಶ ಅಂದುಕೊಂಡವರು ಯಾರು?

		        ಅಂದುಕೊಂಡವರು ಯಾರು
		        ಇಷ್ಟು ಸರಾಗ
		        ಈ ಪರಾಗ 
			        ಸ್ಪರ್ಶ!
— 
        ಪಟಪಟ ಪಟಪಟ ಪಟಪಟಿಸಿ
        ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಧಗಧಗಿಸುವ ದಿಗಿಲನ್ನು
        ಬಾಯಿತೆರೆದು ಚಪ್ಪರಿಸಿತು
        ಆಮೇಲೆ
        ಸುರಿಯುವ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ
        ಬಣ್ಣಗಳ ನಡುವೆ
        ನಿಧನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರು ಚೆಲ್ಲಿತು

		       ಪಟಪಟಿಸಿ ಪಟಪಟನೆ 
		        ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಧಗಧಗಿಸುವ ದಿಗಿಲ
		        ಬಾಯ್ದೆರೆದು ಚಪ್ಪರಿಸಿ
		        ಸುರಿವ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲ
                        ಬಣ್ಣಗಳ ನಡುವೆ		        
                        ಉಸಿರ ಚೆಲ್ಲಿತು
		        ನಿಧನಿಧಾನ 

ಕವಿತೆಯ ಮೊದಲ ಬರೆಯುವಿಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಸೆಲೆಯಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದ ಭಾವಪ್ರವಾಹವಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ನಂತರದ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದದ್ದು. ಒಂದು ಕಡೆ ಚೈತ್ರಾ ಅವರೇ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಮೇರಿಯ ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ: ‘ಪದಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಅವು ಸರಿಯಾದ ಪದವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ / ಕವಿತೆಯನ್ನು ಕೊಂದುಬಿಡುತ್ತವೆ’. Revision ಅಥವಾ editing ಎಂದರೆ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಬದಿಗೊಂದು ಇಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತಾ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾ ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಜ, ಯಾವ ಪದ (ಅಕ್ಷರ ಕೂಡ) ಅನಗತ್ಯ, ಯಾವುದು ಲಯಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ, ಯಾವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಬೇರೊಂದು ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಳೆಯಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮದೇ ಕವಿತೆಗಾಗಲೀ ಅನುವಾದಕ್ಕೇ ಆಗಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಳಪು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ.

ಆಕಾಶ ನದಿ ಬಯಲು ಎಂಬ ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಆಲಿವರ್‍‌ಳ ಕಾವ್ಯದ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕಿರುಪರಿಚಯವೂ 2011ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವಳ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಸಂದರ್ಶನದ ಅನುವಾದವೂ ಇದೆ. (ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ದೂರವೇ ಇದ್ದ ಅವಳು ಈ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದ್ದೇ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನ!) ಇವು ಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಕನ್ನಡದ ಹೊಸ ಓದುಗರಿಗೆ ಮೇರಿ ಆಲಿವರ್‍‌ಳನ್ನು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಚೈತ್ರಾ ಅವರಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು. ಅವರಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಫಲ ಅನುವಾದಗಳೂ ಕವಿತೆಯೂ ಬರಲಿ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಕಿರು ಪರಿಚಯ: ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡವರ ಬಗೆಗೆ

ಬಿ. ಟಿ. ಜಾಹ್ನವಿ

ಕಡುಬಡತನದ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಳಸ್ತರದ, ಒಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಾಜಿ ಡಾ.ಬಿ.ಎಂ.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಖ್ಯಾತ ಕಣ್ಣಿನ ತಜ್ಞರು, ಅಪಾರ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವ ಇದ್ದ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸರಳ ಸಜ್ಜನರಾದ ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಸರಳ, ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ದಿಟ್ಟ ನಿಲುವು, ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ತಿರಸ್ಕರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ನೊಂದು ಬೆಂದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಅನುಕಂಪ, ತಾವು ನಂಬಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ಪರಿಶ್ರಮ, ಅಗ್ಗದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬಗೆಗೆ ಅನಾದರ. ಈ ಗುಣಗಳು ಅವರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಸ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.

ಅವರ ಒಡನಾಡಿಗಳು, ಮಿತ್ರರು ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಕರು ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರ ಹಂಬಲ ಕೈಗೂಡಿ ನಾವು ನೆನಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರತರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿದೆವು. ನಾವು ಅಂದ್ರೆ ನಾನು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಖ್ಯಾತ ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಬಿ.ವಿ.ವೀರಭದ್ರಪ್ಪನವರು. ಅಪ್ಪಾಜಿಗೆ ಬಲು ಆಪ್ತರಾಗಿದ್ದವರು ಅವರು. ಅಂತೆಯೇ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ‘ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡವರು’ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರಬಂತು. ದಾವಣಗೆರೆಯ ಬಾಪೂಜಿ ಆಡಿಟೋರಿಯಂನಲ್ಲಿ ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರು ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದೀಗ ಮರುಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ನೆನಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಕೇವಲ ಒಂದು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಷ್ಟೇ ಆಗಿರುವುದರ ಬದಲು ಅದು ಅಪ್ಪಾಜಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ಟಾಮಿಯವರು ಯಾವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದರೋ ಆ ವರ್ಗದ ಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಪರಿಚಯವನ್ನೂ ಕುರಿತ ಲೇಖನಗಳು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಬಹುದು ಎನಿಸಿತು. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಹಾಗೂ ಬಂಡಾಯ ಚಿಂತಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರಕಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಪ್ಪಾಜಿಯ ಕೆಲವು ನಿಕಟವರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಡಾಕ್ಟರೊಂದಿಗೆ ತಾವು ಹೊಂದಿದ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕೋರಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದೆವು. ಕೆಲವರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಈಗಾಗಲೇ ತಾವು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಮರುಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಾಜಿಯನ್ನು ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ನನಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚಾಶಕ್ತಿಯ ನಿರೂಪ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿರುವೆ. ಪ್ರೋಫೆಸರ್ ಬಿ.ವಿ.ವೀರಭದ್ರಪ್ಪನವರು ಈಗ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಈಗಲೂ ಜೀವಂತವಿದ್ದು ನನ್ನ ಕೈಹಿಡಿದು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ನಾವು ಅಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಂತೆ ಅಪ್ಪಾಜಿ ಡಾ.ತಿಪ್ಪೇಸ್ಟಾಮಿಯವರ ಜೀವನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಆ ಜನಾಂಗದ ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಅವರ ನೆನಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಈಗ ನಿಮ್ಮೆದುರಿಗಿದೆ.

ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರು

ಎನ್. ಎಸ್. ಶಂಕರ್

ಲಂಕೇಶರ ‘ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡವನು’ ಕತೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಓದಿದಾಗ ನನಗೆ ಆ ಕತೆಯ ನಿಜ ನಾಯಕ ಡಾ. ಬಿ.ಎಂ.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಲೀ ಮತ್ತು ಆ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಈ ನಾಡು ಕಂಡ ಅಪರೂಪದ ವೈದ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎಂಬ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಕತೆಗೆ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟ ಘಟನೆ ಹಾಗೂ ಆ ಘಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಪುರಾಣದ ಹಾಗೆ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ, ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ರೋಗಿಗೆ ತಿಳಿವಿನ ಹೊಸ ಕಣ್ಣುಕೊಟ್ಟ ಆ ಮಾನವೀಯ ವೈದ್ಯ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ. ನನಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅವರ ಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಭೆಯನ್ನುಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು! ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯದ ಭಾಗ್ಯವೂ ಸಿಕ್ಕು ಎರಡು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಒಡನಾಡಿದರೂ ಆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರಭೆ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಕಳೆಗುಂದಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದೇ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಹಿರಿಮೆ.

ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರೊಬ್ಬ ರಾಜಕಾರಣಿ. ನಾನೊಬ್ಬ ಪರ್ತಕರ್ತ. ಇಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾದ ಆ ಸ್ನೇಹ, ಪರ್ತಕರ್ತನಿಗೆ ಸಹಜವಾದ ನನ್ನ ಅನುಮಾನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ವಿಮರ್ಶಾದೂರುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೀರಿ ಆತ್ಮೀಯತೆಗೆ ತಿರುಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟಾದರೂ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಯಾವ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳ ಭಾರವೂ ಇರದಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೋ ಏನೋ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ವಿವರಗಳು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಾಗಬೇಕೆಂಬ ಕುತೂಹಲವೂ ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಆ ಹಿರಿಯ ಜೀವಕ್ಕೆ, ಇಂಥ ವಿವರಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೂಕ ಬಂದೀತೆಂಬ ಗರಜೂ ನನಗೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ತಂತಾನೇ ಗೌರವ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಜೀವದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು ಅನ್ನುವುದಷ್ಟೇ ನನಗೆ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕು ಮಾತು, ತಮಾಷೆ, ಹರಟೆ, ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆ- ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಮುಗಿದ ಭೇಟಿ ಕೂಡಾ ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.

ನಾವು ‘ಸುದ್ದಿ ಸಂಗಾತಿ’ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳವು. ನಾಡಿನ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ ಸುದ್ದಿಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಮರುಳು ಮಾಡಿದ್ದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ರಾಷ್ಟ್ರನಾಯಕರಾಗಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಆದರೆ ಅವರ ನಯವಂಚನೆಯ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಈ ನೆಲಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಭಿನ್ನಮತದ ಅಲೆಯೆದ್ದು ಎಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡರು ಭಿನ್ನಮತೀಯ ನಾಯಕರಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡೆವು. ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನೇ ಊರುಗೋಲಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹೆಗಡೆಯವರೊಂದು ಕಡೆ; ತಮ್ಮಅಳುಬುರುಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತಾತ್ವಿಕ ಲೇಪ ನೀಡಲು ನೀರಾವರಿ ಸೋಬಾನೆ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದೇವೇಗೌಡರು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ. ಮತ್ತು ನೂರು ಬಗೆಯ ವಾಂಛಲ್ಯ, ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಭಿನ್ನಮತೀಯರ ಕೂಟ. ಮಂತ್ರಿ ಪದವಿ ಸಿಗದವರು, ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವಮಾನಗೊಂಡವರು, ಜಾತೀಯ ಸೆಳೆತ - ಭಿನ್ನಮತೀಯರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ತರದ ಕಾರಣಗಳೂ ಇದ್ದವು.

ಇಂಥ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಗೊಂದಲದ ನಡುವೆ ಡಾ.ತಿಪ್ಪೇಸ್ಟಾಮಿಯವರ ನಿಲುವು ಕುತೂಹಲದ್ದಾಗಿತ್ತು. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಬಹಿರಂಗ ಭಿನ್ನಮತೀಯರೇ. ಮುಚ್ಚುಮರೆಯೇನಿಲ್ಲ. ಅಂದಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ದೇವೇಗೌಡರ ಬಗ್ಗೆ ಕುರುಡು ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೆಗಡೆ ವಿರುದ್ಧ ನಿಷ್ಕಾರಣ ದ್ವೇಷವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಭೆ ಭಿನ್ನವತ್ತಳೆ, ದಿಲ್ಲಿಯಾತ್ರೆ, ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಳ ಗೋಜಲಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಸ್ಥಿಮಿತ ಕೆಡುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಬಾಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿಯೂ ತೂಕತಪ್ಪಿದ ಮಾತುಗಳು ಬಂದಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಗುಣ ಅವರ ಅನುಭವ, ಸಾವಧಾನ, ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ಕಾಣುವಂಥ ನಾಯಕತ್ವದ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಚಿವಸಂಪುಟದಲ್ಲಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಹೆಗಡೆ ಸಂಪುಟದ ಘನತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೆಗಡೆ ಹೋಗಲಿ, ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ದೇವೇಗೌಡರಿಂದ ಕೂಡಾ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಸಮಕಾಲೀನಚರಿತ್ರೆಯ ಸ್ವರೂಪ!

ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಲ್ಲೇ ಹೋರಾಡುವಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲ ಡಾ.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ. ನಾನೇ ಒಮ್ಮೆ ಕೆಣಕಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ; “ಸಾರ್ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಾಡಿದ್ದರೆ ಆಗಲೂ ನೀವು ಭಿನ್ನಮತೀಯರ ಜತೆಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದಿರಾ?” ಅವರು ಯೋಚನೆ ಕೂಡಾ ಮಾಡದೆ ಸರಳವಾಗಿ, “ಇಲ್ಲ” ಅಂದಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ತಾತ್ವಿಕ ಫೋಸುಗಳ ಅಗತ್ಯವೂ ಅವರಿಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಿಯಾಗದ ದುಮ್ಮಾನದಿಂದಲೇ ಭಿನ್ನಮತದ ತುತ್ತೂರಿ ಊದಿದವರೂ ಅಲ್ಲ. ದೈನಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇಂಥದ್ದೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದಿದ್ದೇ ಎಂಬ ಸಂಯಮದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವರೆಂದೂ ಬಿಟ್ಟವರಲ್ಲ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಮ್ಮನ್ನೂ ಇತರರನ್ನು ನವಿರಾಗಿ ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವ ಗುಣ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರಬೇಕು? “ನಿಮ್ಮದೇನು ಸಾರ್ ಈಗ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡು?” (ನಿಲುವು) ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ “ನಂದೇನಪ್ಪ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡು ? ಬಸ್‌‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡು, ಏನೂ ಬಗೆ ಹರೀದಿದ್ರೆ ಬಸ್ಹತ್ಗಂಡು ಊರಿಗೆ ಹೋಗೋದು ಅಷ್ಟೇಯ,” ಎಂದು ನಗೆಯಾಡಿದವರು.

ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯ ಬಂದದ್ದು ಒಂದೇ ಸಲ ಎಂದು ನನ್ನ ನೆನಪು. ಅಪಾರ ಭರವಸೆಯ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಬಿ.ಟಿ.ಜಾಹ್ನವಿ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಮಗಳು. ಜಾಹ್ನವಿಯವರ ಕತೆಯನ್ನು ‘ಸಂಗಾತಿ’ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ “ಏನಪ್ಪ, ಆಕಿ ಏನರೆ ಬರಿತಾಳಾ?” ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. “ಇಲ್ಲ ಸಾರ್, ಚೆನ್ನಾಗೇ ಬರೀತಾರೆ,” ಅಂದಾಗ “ಹ್ಞುಂ, ಏನೇನೋ ಬರಕಂತಿರ್ತಾಳೆ,” ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಆ ವಿಷಯಕ್ಕೇ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಗಳ ಬರವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಕೊಂಡಂತಿದ್ದ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಆಳ್ತನವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದ ಘಟನೆ ಬೆಂಡಿಗೇರಿ ದುರಂತ. ದಲಿತರಿಗೆ ಸವರ್ಣೀಯರು ಮಲ ತಿನ್ನಿಸಿದರೆಂಬ ಘಟನೆ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಂಡಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತೆಂದು ವರದಿಯಾದಾಗ, ಸರ್ಕಾರ ತನಿಖೆಗೆಂದು ಸರ್ವಜಾತಿ ಶಾಸಕರದೊಂದು ಸದನ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿತು. ಆ ಸಮಿತಿಗೆ ತಿಪ್ಪೇಸ್ಟಾಮಿಯವರೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.

ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಾಗ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕೇವಲ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯುವ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಹೋಗಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ವರದಿ ಬರೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಹೇಳಿ ಕಳಿಸಿದರು. ಇಂದೂಧರ ಹೊನ್ನಾಪುರ ಮತ್ತು ನಾನು ಶಾಸಕರ ಭವನದ ಅವರ ರೂಮಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಅಲ್ಲಿದ್ದವರೆಲ್ಲ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಕಾದು ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಕೂತರು. “ಮಾಡಿದಾರಪ್ಪ,” ಅಂದರು. ಅಂದರೆ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಹೌದು. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಎಂದಿನ ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರೂ, ಅವರ ಇಡೀ ಜೀವನದ ತಳಮಳ, ಹೋರಾಟ, ಔದಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಹೀನವಾದಂತೆ; ಅವರು ಕಲಿತಿದ್ದೆಲ್ಲಾ ನಿರರ್ಥಕ ಎನಿಸಿದಂಥ ವಿಹ್ವಲ ಹೊಯ್ದಾಟ ಅವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ನಿಂತ ನೆಲವೇ ಕುಸಿದಂಥ ಆಘಾತದ ಎದುರು ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ತಡಕಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡರು.

“ಅಲ್ಲಪ್ಪ ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಜಾಸ್ತಿ ಆಗಿದ್ದಾವಾ? ಅಥವಾ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಇದ್ದು ಈಗ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರೋದು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆಯಾ?” ಎಂದು ತಮಗೆ ತಾವೇ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅಂಥ ಕ್ರೌರ್ಯ ತೋರಿದ “ಇಂಥವರನ್ನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕಪ್ಪಾ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಟ್ಟರು. ಆದರೂ ಆವೇಶದ ಯಾವುದೋ ತೀರ್ಮಾನದಿಂದಲೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲವೆಂಬ ಅರಿವೂ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ‘ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಕುವುದೇ ಸೂಕ್ತ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನ ಬಂತು. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ತಮ್ಮ ವರದಿಯಲ್ಲೂ ಹಾಗೇ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಬರೆದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಮ್ಮತದ ತೀರ್ಮಾನ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರ ಯಾವ ಕ್ರಮಕ್ಕೂ ಮುಂದಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರಲ್ಲೇ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ನಿಜ ರಾಜಕೀಯ ಶೈಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಂದು ನನ್ನ ಗ್ರಹಿಕೆ...

ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರೆಂದು ಸುದ್ದಿ ಬಂದಾಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಮನೆಯವರೇ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆನೆಂಬ ಖಾಲಿತನ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಆಗ ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ವಿ. ವೀರಭದ್ರಪ್ಪ ಬರೆದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಓದಿದಾಗಲೇ ನನಗೆ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮನ್ವಯಗಳ ಹದವರಿತ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರ ಮೇಧಾಶಕ್ತಿಯ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದು. ಬದುಕು ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಸಾವಿನಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯವರ ಜಗತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಿರಿದಾಯಿತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ …

ಹೊರಗೂ ಮಳೆ ಒಳಗೂ ಮಳೆ ಪ್ರಕಟವಾದ 19 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇದೀಗ ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆಲ್ಲ ಕಥೆ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಸಂಕಲನದ ಮೂಲಕ ರಘುನಾಥ ಚ. ಹ. ಮತ್ತೆ ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ. ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಈ ತಾಳುವಿಕೆ ಅವರನ್ನು ಕಥೆಗಾರನಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾಗಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಂತೂ ಸತ್ಯ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆಲ್ಲ ಕಥೆ ಎನ್ನುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗಾಢವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ಕಥೆಯಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಇದುವರೆಗೂ ಅನುಭವಿಸಿದ, ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನೋವು, ಸಂಕಟ, ತಳಮಳ, ತಲ್ಲಣ, ತಾಕಲಾಟ, ಅಭದ್ರತೆ, ಅಸಹಾಯಕತೆಗಳೆಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣದೆ ಕಾಲದ ಮುಂದುವರಿಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾನವಕುಲವನ್ನ ನಿತ್ಯವೂ ಕಾಡುತ್ತಾ 'ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆಲ್ಲ ಒಂದೊಂದು ಮನಮಿಡಿವ ಕಥೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ' ಎಂಬ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಾಲಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಬದುಕಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಏಳು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಥೆಗಾರರು ಓದುಗರೆದೆಗೆ ದಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಜನ ಬದುಕು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಹುಡುಕಾಟ. ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಕಥೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಶೋಧ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಅಂತಃಕರಣವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಕಥೆಗಳು. ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಥನರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವ ಇವರ ಪರಿ; ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳು ಚ. ಹ. ಅವರನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಥೆಗಾರರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಬಲಿತ ಅನುಭವಗಳ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವವು ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿದೆ.

'ಬರ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರಾಂತಿ' ಕಥೆಗಳು ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, 'ಗೋರಿ' ಮತ್ತು 'ಬಣ್ಣ' ಕಥೆಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದವು. 'ಬಿಡುಗಡೆ', 'ಕನ್ನಡಿ' ಮತ್ತು 'ಅಪ್ಪುಗೆ' ಎಂಬ ಎರಡು ಕಥೆಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಕಥನಗಳಾಗಿದ್ದು ಈ ಸಂಕಲನದ ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಕಥೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಕಥೆಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ನಾವಿಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಅವು ಏನನ್ನು ಹೇಳಹೊರಟಿವೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಜನಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮವೇನು, ಸಮಾಜ ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪರಿ, ಮಾನವ ಕುಲಕ್ಕೆ — ಅದರಲ್ಲೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ — ಈ ಕಥೆಗಳ ತುಡಿತವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರ ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಎಷ್ಟು ಸಫಲವಾಗಿದೆ, ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ನೆಲೆಯೂರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಕಥೆಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಾಚೆಗೂ ಓದುಗರತ್ತ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪಾತ್ರಗಳು ಲೇಖಕರ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ತುರುಕುವಿಕೆ ಎನ್ನಿಸದೇ ಕಥೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವಾಗಿಯೇ ಜನ್ಮ ತಾಳಿವೆ ಎನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಆಪ್ತಭಾವದಿಂದ ಒಡಮೂಡಿವೆ.

ಇಲ್ಲಿರುವುವು ಓದುಗರನ್ನು ಡಿಸ್ಟರ್ಬ್ ಮಾಡುವ, ದೀರ್ಘ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಶಕ್ತ ಕಥೆಗಳು. ಕೆಲವು ಸುದೀರ್ಘ ಕಥೆಗಳು ಭಾವತೀವ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಥೆ ಕಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಬಿಗಿಹಿಡಿತ, ಹೊಸದೆನ್ನಿಸುವ ಕಥಾವಸ್ತು, ತಾಜಾತನ ಸೂಸುವ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು, ಸಶಕ್ತವಾದ ಸಾಲುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ತಂತ್ರಗಳು ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕಥಾವಸ್ತುವು ಓದುಗರೆದೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತು ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಲು ತುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಗಲಾಟೆ ಅಬ್ಬರಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ಈ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಿವಿಯುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಾಲುಗಳು ಸಮಾಜವನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕ ತಿರುವಿನೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಆಶಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಾರರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ರಘುನಾಥ್ ಅವರ ಎದೆ ಪ್ರೇಮದ ಒಡಲು. ಒಲವನ್ನು ಹಂಚಲು ಬಯಸುವ ಇವರ ಕಥೆಗಳು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾನವನ ದೈನಿಕ ಪಡಿಪಾಟುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಭಿನ್ನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಸ್ತವ ಬದುಕನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮಾನವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಪಾಠವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಪನೆಯ ತಳಹದಿಗಿಂತ ವಾಸ್ತವ, ನೈಜತೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಕಥೆಗಳು ನಿತ್ಯ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳ ಸಂತೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ಬಂದು ಎಲ್ಲರ ಬದುಕಿನ ಕಥನಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಹೆಣಿಗೆಯ ಕಥೆಗಳ ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ಓದಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ರೋಚಕತೆ ಕೌತುಕತೆಗಳು ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.

ಬುದ್ಧಿ ಭಾವಗಳೆರಡನ್ನೂ ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಈ ಕಥೆಗಳು ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವಿಸುವ ಭಾವಲಾಲಿತ್ಯ ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಎದೆಗಿಳಿಯುವ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಆಪ್ತತೆ ನೀಡಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ವಿಪ್ಲವಗಳ ಸಂಭವಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣಗಳ ಹುಡುಕಾಟ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಿಕತೆ ಪಾರಮ್ಯ ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎದೆ ಭಾರವೆನಿಸುವುದಂತೂ ಹೌದು. ಬದುಕಿನ ಹೋರಾಟಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಕಲಿಯುವ ಪಾಠ ಬಹಳಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಅವನಿನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪಕ್ಕಾಗದೇ ಪರಿತಪಿಸುವ ಮನೋವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನೂ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನೂ ಈ ಕಥೆಗಳು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಇನ್ನಾದರೂ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಬದುಕುವ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎದುರುಗಾಣಿಸಿ ಓದುಗರನ್ನು ಆಲೋಚನೆಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು, ಕಥಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಓದುಗ ತನಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವು ಘಟಿಸಲು ಪೂರಕವಾದ ನಾವಿನ್ಯಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನ ಚ. ಹ. ಅವರು ಮಾಡಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸಣ್ಣ ಎಳೆಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟ ಕಥೆಗಾರರಿಗೆ ಎದುರಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು, ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸುಂದರ ಕಥೆಗಳ ನೇಯ್ಗೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಲೇಖಕರ ಅಂತರ್ಮುಖಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನಾ ಗುಣ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಬರಹದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳು ಓದುಗರಿಗೆ ತಾಕುತ್ತವೆ.

ರಹುನಾಥ ಚ.ಹ. ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರಮ್ಯ ಕಲ್ಪನಾಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ಕಥೆಗಳು ತಲುಪಬೇಕಾದ ಗಮ್ಯದ ಅರಿವಿದೆ. ಆ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮನೋವೈಚಾರಿಕ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕಿಂತ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಒದಗಿದೆ. ಬದುಕಿನ ತಳಮಳಗಳಿಗೆ ಇತರರನ್ನು ಹೊಣೆ ಮಾಡದೇ ತಾವು ಸಾಗಬೇಕಾದ ದಾರಿಯ ತೊಡಕು ತೊಡರುಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಲೇಖಕರು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

‘ಕನ್ನಡಿ’ ಈ ಸಂಕಲನದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. 'ಮನುಷ್ಯನಾಗುವುದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟ, ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟ,' ಎನ್ನುವ ಬದುಕಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗುವ ‘ಕನ್ನಡಿ’ ಕಥೆಯ ಬಿಂಬಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂವೇದನೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವಾಗಿವೆ. ಕಥಾನಾಯಕನಾದ ಬಸವರಾಜು ತನ್ನ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಗೊಂದಲ, ಅನುಭವಿಸುವ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯ ಮಹಾದರ್ಶನವಿದೆ. ಮುಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣಗಳ ನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಸವರಾಜು ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಕುರಿಯಾಗಿ ಕುರಿಯಂತೆ ಬದುಕಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಮಾನವ ಬದುಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುರಿಯಾದ ನಂತರ ಬದುಕು ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥಾನಾಯಕ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು: ಕಷ್ಟ, ಸವಾಲು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಇದ್ದಲ್ಲೇ ಬಂದಂತೆ ಎದುರಿಸಬೇಕೆ ವಿನಹಃ ಪಲಾಯನವಾದ ಸಲ್ಲದು ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು. ಕಥಾನಾಯಕನ ತಂಗಿ ಪಂಕಜಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಗಂಡ ಯತಿರಾಜನ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿ ಮೇರಿ — ಇಬ್ಬರೂ ಗಂಡಾಡಳಿತದ ಬಲಿಪಶುಗಳು. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷದಾಚೆಗೂ ಒಂದು ಅವಿನಾಭಾವ ಕಾಳಜಿ ಏರ್ಪಡುವುದು ಈ ಕಥೆಯ ಗೆಲುವು. ಹಾಗೆಯೇ, ಬಸವರಾಜು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ, ಆತನ ಗೆಳೆಯರು, ಬಾಲ್ಯದ ಗೆಳತಿ ಮಂಜುಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಥಾನಾಯಕನ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಆಪ್ತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಬದಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕುರಿಮಂದೆಯಲ್ಲಿ ಕುರಿಯಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಸರಳವಲ್ಲ; ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊರತಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು ಲೇಖಕರು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕುರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುರಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಸವರಾಜ ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯ ಬದುಕಿಗೆ ಮರಳಿ ಜೀವನಪ್ರೀತಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮನದಟ್ಟುತ್ತದೆ.

'ಬಿಡುಗಡೆ' ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಕಥೆ. ಸಾಹಿತಿಯೊಬ್ಬನ ಆತ್ಮಕಥೆಯು ಅಂತಿಮ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವನೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಗೊಂದಲಗಳು ಆತ್ಮಕತೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ತನಗೆ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆಯೇ ವಿನಃ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಬರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆಗೇ ಬಚ್ಚಿಡುವ ಅಂಶಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಲೇಖಕರು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕತೆ ಬರೆಯುವವರಿಗೆ ಚಾಟಿ ಬೀಸುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮಕಥೆ ಬರೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಈ ಕಥೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ‌. ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿದ್ದ ಆತ್ಮಕತೆಯ ಹಾಳೆಗಳು ಜೀವ ತಳೆದು, ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಹಾರುತ್ತ, ಪಲ್ಟಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತ ನೆಲಕಚ್ಚುತ್ತಾ ಮತ್ತೆ ಹಾರುತ್ತ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಊರುಕೇರಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಲೇಖಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಜೀವ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಲೇಖಕರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಾಗ ಲೇಖಕರ ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲವಾಗಿ ವಿಲವಿಲ ಒದ್ದಾಡುವ ಕಲ್ಪನೆ ಕಥೆಯ ಓಘವನ್ನು ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಬಿಡುಗಡೆ ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂಥದ್ದು: ಒಂದು ದೇಹದಿಂದ ಜೀವದ ಬಿಡುಗಡೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಲೇಖಕನ ಮನದೊಳಗೆ ಬಸಿರಾದ ಭಾವಗಳ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ.

'ಅಪ್ಪುಗೆ' ಆಪ್ತತೆಯ ಸಂಕೇತ, ಸಾಂತ್ವನದ ಮಡಿಲು, ಅಂತಃಕರಣದ ತೊರೆ, ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿಯ ಚೆಲುಮೆ. ಆ ಅಪ್ಪುಗೆಯು ನೀಡುವ ಸ್ಪರ್ಶ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಚೇತೋಹರಿ. ಇಂತಹ ಕಥಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ದೈಹಿಕದಾಚೆಗಿನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶಕುಂತಲಾ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ಅಪ್ಪುಗೆಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವ ಪರಿ ಓದುಗರನ್ನು ಕಂಗಳನ್ನು ಒದ್ದೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಗಳಿಗೆ ಮಲತಾಯಿಯನ್ನು ತರೆದಂತೆ ಮಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಕಾಳಸಿ ಮಾಡುವ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವಂತಿದ್ದರೂ ಮಗಳ ತಲೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯು ನೇವರಿಸಿ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪುಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪ ಯಾಕೋ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಭಾವ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಇಡೀ ಕಥೆಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಅವಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ತಾತ ಅಕ್ಕ ತಂಗಿ ತಮ್ಮ ಯಾರ ಅಪ್ಪುಗೆಯು ದೊರೆಯದೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅಪ್ಪುಗಾಗಿ ಕರೆ ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಕರೆಕೊಟ್ಟಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ವಿಚಲಿತವಾದ ವಿಕೃತ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಕದ ನಡಾವಳಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಮ, ದೈಹಿಕದಾಚೆಗೂ ಹೆಣ್ಣು ಅಪ್ಪುಗೆಗೆ ಹಂಬಲಿವ ಪರಿಯನ್ನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪುಗೆ ಎಂಬುದು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ನೋವು ಕಷ್ಟ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಮನೋ ಚಿಕಿತ್ಸಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಥೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲಗೊಳಿಸಿದ ಕೊರೋನಾ ಮಹಾಮಾರಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಾವು ಯಾವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟುವುದೋ ಎಂದು ಆತಂಕದಿಂದ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತ, ತಮ್ಮವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತ, ಬಡವರು ಆಹಾರ ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಪರದಾಡಿದ ಪಾಡನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ತಿಳಿದೇ ಇದ್ದೇವೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಾಬುವಿನ ಕರುಣಾಜನಕ ಕಥೆಯೇ 'ಬಣ್ಣ'. ಇದು ಕರುಳಿನ ಕಥೆ. ಕರುಳ ಕುಡಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಃಖಿಸುವ ತಂದೆಯ ಕಥೆ. ಬಾಬು ಎಲ್ಲರ ಮನೆಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುತ್ತಾ ಅವರ ಮನೆ ಮನವನ್ನು ವರ್ಣರಂಜಿತಗೊಳಿಸುವವನು. ಆದರೆ ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅವನ ಬದುಕೇ ಬಣ್ಣಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಅವನ ಖುಷಿಗೆ ಬಣ್ಣಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬಣ್ಣ ಮಾಸಿದ ಶ್ರಮಜೀವಿಯ ವಿಷಾದಗಾಥೆಯಿದು. ಯಜಮಾನ ಎಂದರೆ ದರ್ಪ ಎನ್ನುವ ಭಾವಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿರೂಪಕನ ಪಾತ್ರ ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಾಬುವಿನ ಮಗಳ ಅಗಲಿಕೆಯ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗುವ ನಿರೂಪಕ, ಬಾಬುವಿನ ದುಃಖವನ್ನು ತನ್ನದೇ ದುಃಖ ಎಂದು ಅನುಭೂತಿ ಪಡುವ ಪರಿ - ಮಾಲೀಕ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರ ನಡುವೆ ವ್ಯವಹಾರದಾಚೆಗಿನ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಕಥೆಗಾರರು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿಕ್ಕ ಕಥೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಬಹುಜನರ ನೋವಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಒಡಮೂಡಿದೆ‌.

'ಗೋರಿ' ಈ ಸಂಕಲನದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು ವರ್ತಮಾನದ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. "ಈ ಕ್ಷಣ ಕಾಲವೆನ್ನುವುದು ತನ್ನ ಕೈಗಳೇ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದೆ" ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ 'ಗೋರಿ' ಕಥೆ ಚಂದ್ರಮೋಹನ ಮತ್ತು ರಾಜಶೇಖರ ಈ ಕಥೆಯ ನಾಯಕರುಗಳು. ನಗರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇಂದ್ರಮಹಲ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ 'ಟಚ್ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ ಗೆಲ್ಲಿ' ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಗೆ ಬಂದ ಪುಷ್ಪಕ ಕಾರ್ ಪ್ರಮೋಷನ್ ಗಾಗಿತ್ತು. ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಕಾರ್ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುವರೋ ಅವರೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಶೇಖರನಿಗೆ ತನ್ನ ಬಡತನದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬಂತೆ ಆ ಕಾರು ಕಂಡರೆ, ಚಂದ್ರಮೋಹನನಿಗೆ ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಮದುವೆಯ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡುವ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ರಾಜಶೇಖರ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳ ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವನು. ಅದೇ ಕಂಪನಿ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು. ಈಗ ಇವನ ತಂದೆ ಮರಣಿಸಿದಾಗ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋರಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅವನ ನೋವು ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರಿನ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಟ್ಟಾಗಲೂ ಗೋರಿಯ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಟ್ಟ ಭಾವ. ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ದನಿ ಎತ್ತಲಾಗದ ರೈತರ, ಬಡವರ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನೂ ಈ ಕಥೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ದೈಹಿಕ ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಗೆಲ್ಲಲೇಬೇಕೆಂದು ಪಣತೊಟ್ಟು ನಿಂತ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಬ್ಬರು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಮಾನವೀಯತೆ, ಅಂತಃಕರಣವೇ ಬಹುದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಘಟನೆಗೆ ಪಕ್ಕಾಗಿದ್ದು ಕಥೆಯ ಸತ್ವವಾಗಿದೆ.

ಬರಗಾಲದಿಂದ ಸೋತು ಸುಣ್ಣವಾದ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ನಗರಕ್ಕೆ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿ ಬರುವ ಕಥೆ, 'ಬರ'. ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗನ ಮುಗ್ದತೆಯಾಚೆಗಿನ ಅವನ ತೀಕ್ಷ್ಣನೋಟ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜಗವೆಂಬ ಈ ನಾಟಕರಂಗದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ನೈಜತೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕವಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ಹುನ್ನಾರವನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕವೇ ಒಂದು ರೂಪಕವಾಗಿದೆ. ನಾಟಕದ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಅಂತಃಕರಣ ಜೀವಿಯಾದರೂ ಏನು ಮಾಡಲಾಗದ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಕಥೆಗಾರರೂ ಆದ ಅವರು ಕಥೆಯ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿರುವವರು. ಈ ಹುಡುಗನ ಮೂಲಕ ಮೇಷ್ಟರಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಥೆಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಹುಡುಕಿ ತರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದರೆ ಸಾಕು. ಕಣ್ಣು ಕಿವಿಗಳನ್ನ ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಸಾಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ನೋಡಬಹುದು.

‘ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆಲ್ಲ ಕಥೆ' ಸಂಕಲನದ ಸ್ಥಾಯಿ ಭಾವ ನವಿರುತನದ್ದು. ಈ ಕಥೆಗಳು ಒಂದೇ ಗುಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದ ನೀಡುವ ಚೇತೋಹಾರಿ ನಿರೂಪಣೆ, ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡುವ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶೈಲಿ, ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ, ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುಗರು ತಮ್ಮ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ಸಾಲುಗಳು ಕ್ವೋಟ್ ಮಾಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಸಶಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಧ್ವನಿಪೂರ್ಣವಾದ ಇಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಮತ್ತು ಸಾಮೂದಾಯಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಅನುಸಂಧಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಕಂಡರಿಸುವ ಭಾಷೆಯ ಕುಸುರಿ, ಕಥೆ ಕಟ್ಟುವ ಕಸುಬುದಾರಿಕೆಗಳು ಕಥೆಗಳ ಸೊಗಸನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಈ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡ ಕಥಾಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ತಾಳಲಿದೆ.

ಅನುಸೂಯ ಯತೀಶ್

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅನುಸೂಯ ಯತೀಶ್ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ. ಇವರು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಹಲಬಗೆಯ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವರು. ತಮ್ಮ ಕ್ರಿಯಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೇ ಕತೆ, ಕವನ, ಪ್ರಬಂಧ, ಗ಼ಜ಼ಲ್, ಹೈಕು, ವಿಮರ್ಶೆ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ವಿಮರ್ಶೆ ಇವರ ಮೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, 'ಕೃತಿಮಂಥನ', 'ಕಾವ್ಯ ದರ್ಪಣ', 'ನುಡಿ ಸಖ್ಯ', ‘ಕೆನೆವಾಲ ಕಡೆದು', ‘ರಾಗಂ ಬರಹ ಬೆರಗು’, 'ಪಡಿನುಡಿ’ ಇವು ಪ್ರಕಟಿತ ವಿಮರ್ಶಾ ಕೃತಿಗಳು. ‘ಹಲೋ ಟೀಚರ್’ ಶಿಕ್ಷಕಿಯ ಅನುಭವ ಕಥನ. ‘ನಿನ್ನ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆ ಸದ್ದಿಗೆ’ ಎಂಬ ಗ಼ಜ಼ಲ್ ಸಂಕಲನ ಮುದ್ರಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. 'ವೀರಲೋಕ’ ಮತ್ತು ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕ’ ವಿಮರ್ಶಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ…